Armere landen pas later gevaccineerd? 'Het is nooit anders geweest'

Een Zuid-Afrikaanse coronapatiënte. Het is onduidelijk wanneer het vaccin toegankelijk zal zijn in minder kapitaalkrachtige landen. ©AFP

2021 wordt het jaar van de vaccinatie. Althans in België, de Europese Unie en bij uitbreiding alle kapitaalkrachtige landen. Maar wat met de rest van de wereldbevolking?

Zijn er genoeg vaccins om de wereldbevolking te vaccineren?

Momenteel zeker niet. De productie van vaccins draait op volle toeren. De vaccins van Pfizer-BioNTech en Moderna worden al volop toegediend. Het Verenigd Koninkrijk gaf woensdag groen licht voor het vaccin van AstraZeneca en de universiteit van Oxford.

In 2021 kunnen de goedgekeurde vaccins 5,3 miljard dosissen opleveren. Dat is voldoende om tussen 2,6 en 3,1 miljard mensen te vaccineren - sommige vaccins vereisen meerdere inentingen.

1/3
van de wereldbevolking
In 2021 zullen er vaccins zijn voor een derde van de wereldbevolking.

Dat komt neer op een derde van de wereldbevolking. Wanneer zullen er dan genoeg zijn voor iedereen? Volgens de berekeningen van het Amerikaanse Global Health Innovation Center is het daarop wachten tot 2023 of 2024.

Moeten armere landen wachten tot 2022, 2023 of zelfs 2024?

Verschillende landen kochten meer dan genoeg dosissen om hun bevolking verschillende keren te vaccineren. De EU kan zijn burgers zeker twee keer inenten, het Verenigd Koninkrijk en de Verenigde Staten vier keer en Canada maar liefst zes keer.

'Het hamsteren van dosissen vaccins is onaanvaardbaar en rationeel niet te onderbouwen', zegt professor biomedische ethiek en recht Yvonne Denier KU Leuven).

Dat heeft gevolgen. Het Britse weekblad The Economist schat dat lage-inkomenslanden ten vroegste in 2022-2023 brede toegang zullen hebben tot een vaccin. Volgens Global Health Innovation Center kan het tot 2024 duren. The People's Vaccine Alliance, een netwerk van organisaties zoals Amnesty international, Global Justice Now en Oxfam, vreest dat 90 procent van de bevolking in armere landen volgend jaar geen toegang tot vaccins tot vaccins zal hebben.

'Het is nooit anders geweest', zegt Jan De Maeseneer, emeritus hoogleraar huisartsengeneeskunde (UGent). Hetzelfde mechanisme zag De Maeseneer bij de H1N1-griepuitbraak in 2009. Ook toen kochten rijke landen massaal vaccins op. 'De markt slaagt er niet in een rechtvaardige verdeling volgens gezondheidsnoden te realiseren. Daarvoor is solidariteit nodig.'

De markt slaagt er niet in een rechtvaardige verdeling volgens gezondheidsnoden te realiseren.
Jan De Maeseneer
Emeritus hoogleraar huisartsengeneeskunde (UGent)

Dat was nochtans het plan. Met een heus opgezet wereldwijd aankoopprogramma Covax, een initiatief van onder meer de Wereldhandelsorganisatie. Via financiële bijdragen van rijkere landen zouden 2 miljard dosissen worden voorzien om 20 procent van de wereldbevolking in te enten. Minder kapitaalkrachtige landen die niet kunnen concurreren op de markt zouden zo niet uit de boot vallen.

Alleen duurt dat allemaal wat langer. Ondertussen draaien fabrieken overuren voor de al gemaakte reserveringen. Dat leidt tot vreemde constructies. Zo rollen straks miljoenen dosissen van het vaccin van Johnson & Johnson van de band bij het Zuid-Afrikaanse bedrijf Aspen, maar die worden onmiddellijk geëxporteerd. Zuid-Afrika hoopt tegen midden volgend jaar vaccins uit het Covax-programma te ontvangen.

Ook België participeert aan Covax. Minister van Ontwikkelingssamenwerking Meryame Kitir (sp.a) maakte 4 miljoen euro vrij. Daarnaast wil ze onderzoeken hoe bij een surplus aan bestellingen in de EU snel een herverdeling georganiseerd kan worden via het Covax-systeem.

Het hamsteren van dosissen vaccins is onaanvaardbaar en rationeel niet te onderbouwen.
Yvonne Denier
Professor biomedische ethiek en recht (KU Leuven)

Zijn alle vaccins geschikt wereldwijd bruikbaar?

In principe wel. Al zijn er grote logistieke vraagstukken. Zo moeten de vaccins van Pfizer-BioNtech en Moderna vervoerd worden op een extreem lage temperatuur. 'Het is niet evident die in veilige omstandigheden wereldwijd te distribueren', zegt Denier. 'Zeker niet in landen met een fragiel gezondheidssysteem. Er zullen grote investeringen nodig zijn.'

Het vaccin van AstraZeneca en de universiteit van Oxford lijkt veelbelovend. Het is gemakkelijk te bewaren en het is een van de goedkoopste. 1,78 euro per dosis, volgens een veelbesproken tweet van staatssecretaris voor Begroting Eva De Bleeker (Open VLD). Een dosis van Moderna kost zo'n 15 euro.

De prijs speelt ongetwijfeld ook mee bij het Russische Sputnik V-vaccin. Hoewel de goedkeuring van het vaccin nog niet rond is, kocht Argentinië massaal dosissen in. Het Zuid-Amerikaanse land probeert ook te onderhandelen met Pfizer-BioNTech maar 'onderhandelingen zijn niet gemakkelijk, het blijft een commercieel product', zei Pfizer.

De Chinese vaccins van Sinopharm lijken ook gemakkelijker te distribueren. Ze overleven bij temperaturen tussen 2 en 8 graden Celsius. In zijn 'vaccindiplomatie' gaf Peking prioriteit aan een aantal lage- en middeninkomenslanden. Al twijfelen critici aan de altruïstische motieven van Peking. De Volksrepubliek zou vooral haar commerciële en strategische belangen in Afrika en het Midden-Oosten willen uitbreiden.

Worden vaccins vooral getest in armere landen?

Nee. Er wordt vooral zo breed mogelijk getest. 'Een goede zaak', zegt De Maeseneer. 'Op voorwaarde dat de proeven ethisch correct verlopen. Een vaccin dat alleen op een westerse man wordt getest is geen goed idee.'

Johnson & Johnson test zijn vaccin bij proefpersonen in Argentinië, Brazilië, Chili, Colombia, Mexico, Peru, Zuid-Afrika en de Verenigde Staten. Ook in het Verenigd Koninkrijk worden testen opgezet.

Wel loert een risico. In landen waar nog geen vaccins voorhanden zijn, ziet de bevolking de proeven soms als de enige kans om snel ingeënt te worden. Zo stonden eind december Zuid-Afrikanen urenlang te wachten op een kans zich in te schrijven voor een klinische proef met het Johnson & Johnson-vaccin.

Wat zijn de gevolgen van een trage wereldwijde vaccinatie?

Als een groot deel van de wereldbevolking zich volgend jaar niet kan laten vaccineren, wat betekent dat voor de bewegingsvrijheid van mensen die niet ingeënt zijn? Wat zijn de gevolgen voor het internationale zakenleven en toerisme?

Zuid-Afrika wordt de lakmoesproef voor een rechtvaardige wereldwijde distributie van het vaccin.
Jan De Maeseneer
Emeritus hoogleraar huisartsengeneeskunde (UGent)

'Alleen voor de volksgezondheid mag daarbij een onderscheid worden gemaakt', zegt Denier. 'Maar we zullen heel alert moeten zijn dat het daarbij blijft. Mensen weren louter op basis van afkomst kan niet.'

Volgens De Maeseneer wordt Zuid-Afrika de lakmoesproef voor een rechtvaardige wereldwijde distributie van het vaccin. 'Een middeninkomensland op het Afrikaans continent, met veel toerisme en een nieuwe coronavariant die pijlsnel opgang maakt. Die situatie op zijn beloop laten, heeft veel consequenties. Zowel voor de volksgezondheid als de economie. Algemeen belang gaat in dit geval samen met eigenbelang.'

Lees verder

Advertentie
Advertentie
Advertentie

Gesponsorde inhoud

Gesponsorde inhoud