analyse

Corona-epidemie wakkert diplomatieke rivaliteit tussen grootmachten aan

De vicepresident van Lombardije ontvangt een Chinese medische delegatie die de zwaar getroffen Italiaanse regio komt helpen in de strijd tegen de corona-epidemie. ©Getty Images

De coronacrisis zet de internationale machtsverhoudingen op scherp, met de VS en China in een hoofdrol. 'Je zou toch verwachten dat de Amerikanen hun leidersrol zouden opnemen? Niet dus.'

'Eendracht maakt macht', stond op de kisten met medisch materieel die China onlangs liet afzetten op de luchthaven van Luik. De mondmaskers en andere spullen waren bedoeld om de ergste nood in de Belgische ziekenhuizen te lenigen. De zending maakte deel uit van een charmeoffensief, waarvan ook Italië profiteerde. In Servië dankte een extatische president Aleksandar Vucic zijn 'vriend en broeder' Xi Jinping voor de hulp, terwijl hij de Chinese vlag kuste.

'De campagne is in de eerste plaats bedoeld voor het Chinese publiek', zegt Sven Biscop van het Egmontinstituut voor Internationale Relaties in Brussel. 'Geen beter bewijs dat China het ergste achter de rug heeft dan beelden van Europeanen die dankbaar de Chinese hulp in ontvangst nemen.' Het moet doen vergeten dat het regime zware fouten heeft gemaakt bij het uitbreken van de epidemie, waarvoor het ongekend stevige kritiek kreeg op Chinese sociale media.

In navolging van China stuurde ook Rusland massaal hulp naar Italië. Maar naar verluidt zou 80 procent van dat materieel waardeloos of onbruikbaar zijn. Biscop: 'De Russen spelen in een lagere klasse en trachten krampachtig hun status van grootmacht in stand te houden.' Moskou probeert eerder zijn positie te versterken door verdeeldheid te zaaien in Europa, bijvoorbeeld door een desinformatiecampagne op poten te zetten.

Strijd om invloed

China speelt in de hoogste klasse en maakt er geen geheim van dat het zijn invloed wil uitbreiden in Europa. Alle dankbetuigingen ten spijt botst dat echter op wantrouwen. Josep Borrell, de chef-buitenland van de Europese Unie, waarschuwde onlangs voor 'een geopolitieke strijd om invloed'. 'China verspreidt agressief de boodschap dat het een verantwoordelijke en betrouwbare partner is, in tegenstelling tot de VS.'

Wat heeft de EU voor Italië gedaan in deze noodtoestand?
Matteo Salvini
Italiaanse rechts-populist

Wat Borrell niet zei - omdat hij dan zijn eigen ruiten zou ingooien - is dat China ook inspeelt op de frustratie over de gebrekkige Europese solidariteit. Vooral Italië voelt zich in de steek gelaten door zijn EU-partners, waarbij vooral Nederland en Duitsland de gebeten hond zijn. 'Wat heeft de EU voor Italië gedaan in deze noodtoestand?', zei de rechts-populistische leider Matteo Salvini. 'Zo heeft het geen zin erin te blijven.'

Mooi-weer-unie

De Italianen waren woest toen Frankrijk en Duitsland beslisten de export van mondmaskers te verbieden. Beide landen trokken de maatregel even later weer in onder druk van de Europese Commissie. Voorzitter Ursula von der Leyen was duidelijk: 'Toen Europa echt moest bewijzen dat ze geen mooi-weer-unie was, weigerden er te veel hun paraplu te delen.' Ze zei dat donderdag vlak voor een Europese top die opnieuw de diepe verdeeldheid etaleerde.

Als de Europese leiders geen krachtig antwoord geven, kan dat betekenen dat er geen verdere integratie komt.
Sven Biscop
Expert internationale politiek

De vertrouwensbreuk betekent niet meteen dat de EU op instorten staat, zegt Biscop. 'De crisis heeft aangetoond dat Europa één economie is, waarbij de open binnengrenzen cruciaal zijn. In het allerslechtste scenario blijven de Europese leiders aanmodderen met hun halfslachtige beleid. Als ze geen krachtig antwoord geven, kan dat betekenen dat er geen verdere integratie komt. Dan wordt de EU de speelbal van de competitie tussen de VS en China.'

Zoals Borrell opmerkte, benadrukt China inderdaad gretig dat het in de coronacrisis op eigen houtje handelt, zonder de VS. Het is een heel verschil met eerdere internationale crises, toen beide grootmachten wel samenwerkten. Bij de financiële crisis van 2008 leverden de Chinezen met een stimulusprogramma van ruim 530 miljard euro een enorme bijdrage aan de wereldwijde economische heropleving. Nu joeg de Amerikaanse president Donald Trump China op stang door herhaaldelijk te spreken van het 'Chinese virus'

Inreisverbod

Met zijn internationale operatie springt China in het gat dat Trump heeft laten vallen. 'Je had verwacht dat de Verenigde Staten in deze wereldwijde crisis het voortouw zouden nemen', zegt Biscop. Maar Trump minimaliseerde lang het coronagevaar, ook toen Europa al in brand stond. Vervolgens zette hij zijn isolationistische beleid voort en schoffeerde hij de Europese bondgenoten door zonder overleg een inreisverbod uit te vaardigen.

De Amerikanen dreigen met hun aanpak stevig invloed te verliezen. Sommigen waarschuwen zelfs dat de naoorlogse liberale wereldorde op instorten staat. Biscop gelooft dat het zo'n vaart niet loopt, omdat de VS volgens hem uiteindelijk overeind blijven. Een dramatische omwenteling is met andere woorden onwaarschijnlijk. 'De Chinezen weten dat ze gebaat zijn bij de huidige stand van zaken. Zij proberen vooral hun positie in de bestaande orde te verstevigen en de regels te herschrijven.' 

Lees verder

Advertentie
Advertentie

Gesponsorde inhoud