Corruptie en geweld doen Brazilië bezwijken voor populistische golf

©BELGAIMAGE

Twee decennia geleden was Brazilië een schitterende ster aan het firmament. Een diepe recessie, corruptieaffaires en geweld hebben het land in een existentiële crisis gestort. Een diep ongenoegen lijkt de kiezer te doen vallen voor het populistische discours van de ultrarechtse Jair Bolsonaro en de linkse Fernando Haddad.

‘Als iemand bij ons inbreekt, moeten we het recht hebben hem neer te schieten. En als die crimineel dan sterft, is dat zijn probleem, niet het onze. We kunnen misdadigers niet als normale mensen behandelen. Agenten moeten 10, 15 of 30 kogels door hun lijf jagen en daar een onderscheiding voor krijgen. Alleen zo kunnen we die klootzakken een halt toeroepen en de geweldepidemie oplossen!’

Met die krasse taal dingt de ultrarechtse presidentskandidaat Jair Bolsonaro dezer dagen naar de gunst van de Braziliaanse kiezer.

De forse uitspraken zijn in de ogen van veel analisten wellicht verre van politiek correct. Maar bij veel Brazilianen raakt de 63-jarige ex-legerkapitein een gevoelige snaar.

Zij hebben hun buik vol van de onveiligheid. De grootste economie van Latijns-Amerika raakte de jongste jaren verstrikt in een geweldspiraal. Vorig jaar kwamen bijna 64.000 mensen op een geweld- dadige manier om het leven. Dat zijn er gemiddeld 7,2 per uur. Het geweld in Brazilië eiste de voorbije zeven jaar meer mensenlevens dan de burgeroorlog in Syrië.

We kunnen misdadigers niet als normale mensen behandelen. Agenten moeten 10, 15 of 30 kogels door hun lijf jagen.
Jair Bolsonaro, ultrarechtse presidentskandidaat

Dat het gevaar om de hoek loert, ondervond Bolsonaro een maand geleden zelf. Tijdens een ‘bain de foule’ kreeg de leider van de kleine partij PSL enkele messteken in de buikstreek. Pas vorig weekend mocht hij na twee operaties het ziekenhuis verlaten.

Dat maakte dat Bolsonaro de voorbije weken noodgedwongen campagne voerde via zijn geliefkoosde kanaal: de sociale media. En dat zijn campagne meer dan ooit focuste op het herstel van ‘law and order’.

Kruistocht tegen corruptie

Die harde aanpak belooft de bewonderaar van de Amerikaanse president Donald Trump ook te hanteren in zijn kruistocht tegen corruptie, dat andere thema dat de campagne de voorbije maanden domineerde. Er ging de afgelopen jaren amper een dag voorbij of een politicus of zakenman werd in verband gebracht met onfrisse smeergeldaffaires.

Kieswijzer

Ruim 147 miljoen Brazilianen trekken zondag naar de stembus. Er bestaat behoorlijk wat op het spel. Want de Brazilianen kiezen niet alleen een nieuwe president. Ze wijzen ook 513 volksvertegenwoordigers aan. Daarnaast staan 54 van de 81 senaatzetels op het spel.

Voorts kunnen de kiezers een nieuwe gouverneur voor de 27 deelstaten kiezen. Ten slotte kiezen ze nieuwe vertegenwoordigers voor de 27 deelstaatparlementen.

Dat verklaart waarom corruptie sinds 2014 de gezondheidszorg voorbijgestoken is in de ranglijst van de belangrijkste bekommernissen van de modale Braziliaan en waarom Brazilië op de corruptie-index van de ngo Transparency International een duikvlucht gemaakt heeft.

Vooral de operatie Carwash, het onderzoek naar corruptie bij het staatsenergiebedrijf Petrobras, deed koppen rollen. Meerdere politici en bedrijfsleiders belandden voor lange tijd achter de tralies.

Economische boom

De nieuwtjes over hun graaiende politici bereikten de bevolking op een moment dat steeds meer Brazilianen het moeilijker kregen om de touwtjes aan elkaar te knopen, zeker nadat het land in 2015 in de ergste recessie in zijn geschiedenis gesukkeld is. Die uppercut heeft de negende economie ter wereld, ondanks een voorzichtig herstel, nog altijd niet verteerd.

Het contrast met amper twee decennia geleden kon moeilijk groter zijn. Bij het begin van de eeuw leek ‘the sky the limit’ voor Brazilië. Het land kreeg het etiket ‘veelbelovend groeiland’ opgekleefd.

Door zijn grote grondstoffenvoorraad en zijn bloeiende voedingsindustrie draaide de economie als een tierelier. Het leek een kwestie van tijd voor de vierde democratie ter wereld een plaats zou verwerven in de economische Champions League.

Toenmalig president Luiz Inácio ‘Lula’ da Silva, ’s lands eerste linkse staatshoofd, greep de economische hoogconjunctuur aan om massaal geld te pompen in sociale programma’s. Niet zonder succes. Tijdens zijn ambtstermijn (2003-2010) raakten zowat 30 miljoen mensen uit de armoede.

Recessie

Maar onder Lula’s erfgename Dilma Rousseff ging het economisch bergaf. Dalende grondstoffenprijzen en enkele foute beleidskeuzes effenden de weg voor een diepe recessie. Zowat 13 miljoen Brazilianen zijn vandaag vergeefs op zoek naar een job. Door de stijgende werkloosheid belandden weer meer mensen in de armoede.

‘Vandaag kampen opnieuw tien miljoen Brazilianen met extreme armoede. We zijn naar het niveau van twaalf jaar geleden gezakt’, stelde Francisco Menezes, econoom bij het Braziliaanse Instituut voor Sociale en Economische Analyses (Ibase), onlangs in een gesprek met de site Publica. Ook de ongelijkheid groeide.

De overheid staat er niet veel beter voor. Het tekort op de begroting schommelt rond 8 procent van het bruto binnenlands product (bbp). Tegelijkertijd torst Brazilië een schuldenberg van 84 procent van het bbp. In 2000 bedroeg de staatsschuld ‘slechts’ 65,5 procent.

Ultraliberaal beleid

Met een ultraliberaal beleid denkt Bolsonaro - die toegeeft weinig van economie te snappen - Brazilië weer op weg te helpen naar duurzame groei. Die boodschap klinkt beleggers als muziek in de oren.

Maar de linkse kiezers zetten zich schrap. Zij laten zich liever verleiden door de boodschap van de linkse kandidaat, Fernando Haddad. De 55-jarige intellectueel, een expert in de marxistische theorie, trad pas op 11 september in de arena nadat Braziliës populairste politicus, Lula, wegens zijn veroordeling voor corruptie definitief uit de race gekegeld was.

De zoon van Libanese immigranten belooft de Brazilianen een terugkeer naar de gouden tijden van Lula. ‘We gaan budgettaire verantwoordelijkheid combineren met sociale verantwoordelijkheid. We willen weer gelukkig zijn’, stelt Haddad.

De privatiseringen en besparingen draaien we terug. De overheidsuitgaven gaan omhoog. We willen weer gelukkig zijn.
Fernando Haddad, linkse presidentskandidaat

Zijn recept is duidelijk. ‘Privatiseringen en besparingen draaien we terug. De overheidsuitgaven gaan omhoog.’ Armen spiegelt hij belastingverlagingen voor.

Volgens de peilingen haalt geen van de 13 presidentskandidaten zondag meer dan 50 procent van de stemmen. Een tweede ronde op 28 oktober dringt zich dan op. Meer dan waarschijnlijk met Bolsonaro en Haddad als protagonisten.

Lees verder

Advertentie
Advertentie

Tijd Connect