interview

Dave Eggers: ‘Voor de meeste problemen is er geen digitale oplossing'

Dave Eggers ©Tom Pilston/PANOS

Sinds de publicatie van ‘The Circle’ - een roman over een fictief almachtig internetbedrijf - is de Amerikaanse schrijver Dave Eggers een van de meest kritische buren van de technologiewereld. ‘Alsof techbedrijven boven de wet staan omdat ze menen te weten hoe onze toekomst eruitziet.’

‘Mijn god. Dit is de hemel.’ Het zijn de eerste bedenkingen van Mae Holland als ze arriveert op haar nieuwe job bij The Circle, en tevens de eerste regels van de gelijknamige roman van Dave Eggers. Het jonge hoofdpersonage ziet de speelse campus met zijn volleybalterrein, kinderopvang, kunstwerk van Calatrava en inspirerende oneliners (Dream. Participate. Imagine.). Ze houdt het niet voor mogelijk dat ze voordien voor een ouderwets energiebedrijf werkte. Neen, vergeleken daarmee is The Circle een droom, een bevrijding, een sprong in de toekomst. ‘Buiten de muren van The Circle was alles lawaai, strijd, mislukking en vuiligheid. Maar hier is alles perfect’, schrijft Eggers.

Dave Eggers (45) schreef al tien boeken, waaronder ‘The Circle’ in 2013, ‘A Hologram for the King’ in 2012 (waarmee hij finalist was voor de National Book Award) en ‘Zeitoun’ in 2009. Eerder oogstte hij veel lof voor ‘What Is The What’ in 2006 en ‘A Heartbreaking Work of Staggering Genius’, zijn debuut in 2000. Hij is geboren aan de oostkust van de Verenigde Staten, maar woont al ruim 20 jaar in  Californië, waar hij het onafhankelijke publicatiehuis McSweeney’s oprichtte. Hij richtte ook non-profitorganisaties op die kinderen helpen met onderwijs. Eggers is getrouwd en heeft twee kinderen.

De verfilming van ‘The Circle’ is aan de gang, met Emma Watson en Tom Hanks in de hoofdrollen.

 

The Circle is een compleet fictief technologiebedrijf, een soort amalgaam van de reuzenbedrijven die vandaag het web domineren. Alsof de grote vier - Google, Facebook, Apple en Amazon - zouden fuseren en al hun doelstellingen bij elkaar zouden optellen. Het resultaat voelt heel vertrouwd aan, maar is tegelijk een griezelige voorafspiegeling van een dolgedraaide internetmaatschappij. De hemel die het naïeve hoofdpersonage meent binnen te stappen blijkt hoe langer hoe meer een hoogst sinistere plek.

Bij de publicatie twee jaar geleden werd het boek (dat overigens op dit moment verfilmd wordt) onthaald als het ‘Brave New World’ van het internettijdperk. Ook de vergelijking met ‘1984’, die andere dystopische klassieker, gaat op, zeker omdat The Circle er orwelliaanse slogans op na houdt: ‘Alles wat gebeurt, moet bekend zijn.’ ‘Geheimen zijn leugens.’ ‘Privacy is diefstal.’ Het techimperium uit de roman van Eggers streeft naar een complete transparantie van informatie. Mensen dragen de klok rond camera’s zodat alles wat ze doen en zeggen live op het web te volgen valt. Want als alles bekend is en geregistreerd wordt, verdwijnt criminaliteit. Het web verplicht iedereen openbaar te stemmen in een ‘perfecte democratie’. Het doel van het schimmige trio futuristen dat The Circle oprichtte, is ‘de cirkel vol te maken’ zodat niemand nog kan ontsnappen aan een publiek leven online.

Eggers woont al twee decennia in de buurt van San Francisco en is dus een bevoorrechte observator van de technologiegemeenschap. Die heeft dankzij de enorme boom van de voorbije jaren de hele streek ingepalmd, met de nodige sociale impact. Nochtans wil Eggers met zijn satirische roman geen enkel bedrijf in het bijzonder viseren, laat staan een van de leiders van de industrie. Hij maakte er ook een zaak van niet bij een van de grote techcampussen in Silicon Valley rond te hangen voor research. In een interview zegt hij vooral het risico te willen aankaarten dat een van de techfirma’s te machtig wordt en te veel van ons online leven mag controleren.

Ik was onlangs op bezoek op de campus van Google en ik vroeg de persoon die ik ontmoette of ze uw boek had gelezen. ‘Ja,’ zei ze, ‘en het leek alsof hij een rekening had te vereffenen met Google. Of met een ander techbedrijf misschien.’ Is dat zo?
Dave Eggers: ‘Het boek gaat niet over Google, of over een bepaalde andere organisatie. Het gaat over wat kan gebeuren als de kracht en de macht van het internet geconcentreerd worden in de handen van één almachtige firma in een monopolie dat onaanraakbaar is omdat het alle informatiestromen beheert. Op dat punt zijn we nog niet, maar de mogelijkheid bestaat wel.’

Het ultieme doel van veel technologiebedrijven is constant groeien tot ze alle mensen op aarde hebben bereikt.

Wilt u de wereld een spiegel voorhouden en een debat openen over de manier waarop we onze levens blootgeven op sociale media, waar likes en retweets een vorm van sociale valuta zijn?
Eggers: ‘Een beetje wel. Ik wil de draak steken met sociale media en de duizenden commentaren en oordelen die ze ons elke dag aansporen te maken, en met de behoefte die dat creëert. Maar ik wil vooral de staat van het internet in vraag stellen en wat het doet met monopolies, democratie, privacy en macht. Sociale media zijn daar een soort laagje bovenop in mijn boek. Daaronder vormt The Circle een existentiële bedreiging voor de persoonlijke vrijheid van alle mensen.’

Waarschuwt u ook voor het typische cyberoptimisme van Silicon Valley, vol bedrijven met een blind geloof in technologie en een allergie aan regulering?
Eggers: ‘Precies. Veel technologiebedrijven koesteren een vreemd soort afkeer van alles wat naar regulering ruikt. In hun retoriek merk ik een soort exceptionalisme. Alsof ze boven de wet en boven het toezicht staan en dat ook verdienen, omdat zij ogenschijnlijk weten hoe onze toekomst er moet uitzien. Maar er zijn ook heel veel goede mensen die in tech werken hoor. Net als in elke industrie vind je alle types.’

U beschrijft een wereld die net in de toekomst lijkt, heel nabij maar toch nog een stapje voor op wat we nu kennen. Het is allemaal maar een beetje futuristisch.
Eggers: ‘The very near future, dat was de bedoeling. Het is een tijd die heel hard lijkt op de onze, maar waar veel van de gevaarlijkste profetieën zijn vervuld. Dat is een beetje eenvoudiger om te schrijven dan als je kiest voor een toekomst over vijftig jaar, waarin iedereen zijn eigen ruimteschip heeft en zo.’

Het doel van het fictieve techbedrijf The Circle is de informatiecirkel volledig rond te maken, privacy volledig te herleiden tot nul en iedereen op de planeet een online identiteit te geven. Zijn we daar dicht bij?
Eggers: ‘Het interessante is dat na de publicatie van mijn boek in de VS tientallen werknemers van meerdere technologiebedrijven contact met me hebben opgenomen om te praten over de manier waarop hun werkgevers de cirkel plannen vol te maken. Of toch hun versie daarvan. Als je een bedrijf bent als LinkedIn (de zakelijke netwerksite, red.) bijvoorbeeld ben je veel succesvoller en machtiger als iedereen, of bijna iedereen, lid zou zijn. Gaten in je gebruikersbestand zijn een probleem, want ze maken je systeem, je informatie, incompleet.’

‘De beste manier om die gaten te vullen is door mensen die al gebruiker zijn te vragen of ze zo veel mogelijk andere mensen lid willen maken. Dat lijkt de doelstelling te zijn van een hoop bedrijven, of ze nu software voor scholen maken of een netwerk zijn als LinkedIn. Ze moeten hun investeerders constant groei kunnen voorleggen. En die groei, en dat is het absurde en akelige, stopt alleen als ze alle mensen op aarde kunnen bereiken. Dat is het idee van de complete cirkel. En het is per definitie het ultieme doel van veel technologiebedrijven. Telkens de groei in gebruikers stilvalt, zakt hun aandeel. Ze moeten wel hun evangelie verspreiden.’

We moeten erop toezien dat die fragiele bloem die privacy heet niet wordt platgewalst op de digitale snelweg.

U woont al vele jaren in de regio rond San Francisco en leeft dus tussen de techgemeenschap. Deelt u de kritiek dat veel mensen die in de industrie werken geen idee hebben van de problemen in de echte wereld?
Eggers: ‘Velen leven onder een stolp, voor een stuk is dat zeker waar. Maar ik denk ook dat veel mensen in de sector, en veel bedrijven zelfs, goede dingen proberen te doen. Alleen, het gevaar bestaat dat als je voor een techbedrijf werkt en dus veel van je tijd in een virtuele wereld doorbrengt, je perspectief op de wereld vertroebelt. Het is geen verrassing dat zoveel van die bedrijven in de ban zijn van het geloof in een digitale utopie. Ze spenderen hun dagen in de digitale wereld, dus ze zien digitale oplossingen voor elk probleem. Terwijl er natuurlijk geen digitale oplossingen bestaan voor de meeste problemen in de wereld.’

Onlangs legde The New York Times bloot dat het personeel van de e-commercereus Amazon gebukt gaat onder een uitermate competitieve werksfeer. Is dat ook een cultuur onder techbedrijven waar u bezorgd om bent? Ook in The Circle wordt het personeel aangespoord om zichzelf volledig toe te leggen op hun werk.
Eggers: ‘Het is een fascinerende situatie. Enerzijds staan sommige bedrijven bekend voor de manier waarop ze hun personeel zo goed in de watten leggen, anderzijds zijn er ook die blijkbaar enorm moeilijk zijn om voor te werken, zonder enige balans tussen leven en werk. Ik heb geprobeerd dat weer te geven in The Circle, waar werknemers worden aangemoedigd om te overnachten en hun weekends door te brengen op de campus, en waar activiteiten buiten de campus worden behandeld als verdacht en soms zelfs subtiel worden bestraft.’

‘Die mentaliteit heerst bij veel bedrijven. Er is een notie dat hun werk zodanig belangrijk is voor de wereld dat het al je tijd, dag en nacht, in beslag zou moeten nemen. Maar is dat wel zo, als je een app maakt, of aan e-commerce doet en producten opstuurt naar mensen die ze online kopen? Het lijkt me niet dat wat die bedrijven doen zodanig cruciaal is voor de toekomst van de mensheid dat je er je familie en je geluk voor moet opgeven.’

Welke technologie gebruikt u het liefst, ondanks alles?
Eggers: ‘We hebben in San Francisco twee non-profitorganisaties die kinderen helpen met het ontwikkelen van hun schrijftalent. Zonder het web en zonder sociale media zouden we die boodschap nooit zo goed kunnen uitdragen. Net zoals elke andere organisatie gebruiken we die digitale middelen constant. Bovendien zijn al veel mensen en firma’s uit de techindustrie heel genereus geweest voor ons. Maar die dingen staan los van elkaar. Ik geloof gewoon dat we moeten opletten voor de concentratie van te veel macht en invloed bij een relatief klein aantal bedrijven. En we moeten erop toezien dat die fragiele bloem die privacy heet niet wordt platgewalst op de digitale snelweg.’

Lees verder

Advertentie
Advertentie
Advertentie

Gesponsorde inhoud

Gesponsorde inhoud