nieuwsanalyse

De Engelandroute van de NV mensensmokkel

©Dieter Telemans

Voor elk budget bieden mensensmokkelaars migranten de overzet aan naar Engeland. Een inkijk in het cynische zakenmodel van de mensensmokkelaar.

‘Schrijf maar op: ik hou nog meer van Engeland dan van mijn eigen moeder.’ Een man schreeuwt het uit, terwijl hij zittend op zijn rugzak een sigaret rolt.

We staan in de groezelige inkomhal van sta­tion Brussel-Noord. De man stelt zich voor als Sakir, 38, uit Koeweit. Overal in het station zitten donkere mannen, terwijl pendelaars voorbij stormen, onder het waakzame oog van militairen en securitypersoneel.

Ook een verdieping lager, waar de busperrons zich bevinden, ligt het vol ingeduffelde mannen. In groepjes liggen ze met mutsen en dikke jassen in kleurrijke slaapzakken, op stukken karton.

Als Koeweiti is Sakir - voor zover dat zijn echte naam en nationaliteit is - een vreemde eend in de bijt. De bulk van de mannen komt uit zwart-Afrika. Onder de Soedanezen en Eritreeërs vermengen zich meer en meer Ethiopiërs, leren de statistieken van de Dienst Vreemdelingenzaken.

©Dieter Telemans

Dagelijks druppelen groepjes nieuwe migranten binnen in Brussel-Noord. De toestroom is niet vergelijkbaar met de piek van afgelopen zomer, toen tot 800 migranten zich ophielden in het vlakbij gelegen Maximiliaanpark. Na een lange tocht vanuit Afrika hoopten ze vanuit Brussel met de hulp van mensensmokkelaars het laatste stukje naar het Verenigd Koninkrijk te overbruggen.

De regering-Michel besloot in te grijpen. Het park werd opgeruimd, de migranten zonder papieren werden opgepakt en een tiental van hen werd na een omstreden identificatiemissie vanuit Soedan op een vlucht naar huis gezet. De toeloop in Brussel had te maken met de openstaande grens in Libië, waar mensen massaal in bootjes klommen en de oversteek naar Italië waagden.

Met Europese steun is de Libische grensbewaking aangescherpt, maar de buitengrens blijft poreus. De migratiedruk verschuift via Marokko meer en meer naar Spanje en in Algerije wachten 100.000 à 150.000 Afrikaanse migranten op de dag dat stukjes Libische kust tijdelijk weer opengaan. De val van één lokale krijgsheer - grote delen van Libië staan onder controle van criminele potentaten - is genoeg om dat voor elkaar te krijgen. 

Migratielijn

Er is sinds de zomer veel minder trafiek op de migratielijn Tripoli-Lampedusa-Milaan-Brussel-Londen. De oostelijke stroom vanuit het Midden-Oosten en Centraal-Azië is ook grotendeels drooggelegd door een omstreden Europese deal met Turkije. Toch blijven mensen proberen, mislukken en slagen in een missie waar sommigen vele tienduizenden euro’s voor betalen.

Dat staat ver van het beeld dat migranten arme sukkelaars zijn die de diepe miserie of het geweld in hun thuisland ontvluchten. Terwijl dat voor een grote groep vluchtelingen uiteraard geldt, en het lot van de mensen in Brussel-Noord weinig benijdenswaardig is, is migratie vaak ook een mis begrepen concept.

De migratie uit sub-Sahara Afrika is geen fenomeen van de allerarmsten. Die zitten in een overlevingsmodus, terwijl het vertrek vaak een weloverwogen keuze is van mensen die hun toekomstkansen rationeel afwegen.

Spenderen ze hun duizenden euro’s aan spaargeld aan een onveilige tocht en een even onzekere toekomst, of kiezen ze voor wat ze kennen? Een leven op de wip tussen armoede en een levensstandaard daar net boven.

100 à 150.000
100 à 150.000
In Algerije wachten 100 à 150.000 Afrikaanse migranten op de dag dat stukjes Libische kust tijdelijk weer openstaan.

De keuze is voor velen snel gemaakt. Dat ze een - bescheiden betaalde - job en een gezin hebben, is daarbij van weinig tel.  ‘Jonge vrouwen halen voor hun vertrek bij de arts een voorschrift voor de pil, omdat ze weten dat het risico op verkrachting groot is en hun begeleiders naast geld ook vaak seks eisen in ruil voor de tocht naar Europa. Migranten houden in hun budget ook rekening met de kans dat ze tijdens hun reis losgeld moeten betalen aan krijgsheren en criminele bendes die wetteloze gebieden controleren’, zegt een Belgische specialist mensensmokkel bij de federale politie. Een weloverwogen keuze dus.

Die wetenschap houdt in dat econo­mische groei in Afrika niet zomaar het wondermiddel is om de ‘Grote Migratie’ te doen stoppen, zoals veel Europese politici beweren. Als Afrika het economisch iets beter doet, dan zal dat in een eerste fase van de groei de migratie niet meteen afremmen, maar integendeel nog doen toenemen.

Topcriminelen

‘Laat één ding duidelijk zijn: dit zijn topcriminelen. Het gaat vaak om goed getrainde ex-militairen, politiemensen en militieleden uit Syrië, Irak en Iran, die meegekomen zijn met de vluchtelingenstroom in 2015’, stelt Frank Demeester, gespecialiseerd magistraat mensensmokkel bij het parket van Brugge, over bendes die migranten smokkelen.

Het is een gevecht bergop voor de Europese politiediensten. De bendes zijn erg professioneel en laten weinig sporen achter omdat ze enkel in codetaal communiceren. Op WhatsApp en Skype gaat het over ‘mussen’ en ‘kippenkooien’. Ze zijn door hun verleden gespecialiseerd in moderne politietechnieken en ze deinzen niet terug voor geweld als hun territorium door een rivaal bedreigd wordt.

Maar evenmin zijn het cowboys. Ze kiezen enkel voor het grof geschut, zoals het rammen van een politieauto, als er geen andere weg is. Ze opereren het liefst onder de radar van de politie- en veiligheidsdiensten.

‘We zien op de Belgische snelwegen bendes die elke op- en afrit gebruiken om zeker te zijn dat ze niet gevolgd worden’, zegt Demeester. Nu de snelwegparkings langs de E40 één na één dichtgaan of privébewaking krijgen, verleggen ze hun actieterrein naar het noorden en zuiden van het land. Het probleem is intussen uitgewaaierd over het hele Belgische wegennet. En de smokkelaars tasten al nieuw potentieel af. Volgens Belgische politiebronnen wachten ze likkebaardend op de komst van een nieuwe ferrylijn vanuit Oostende vanaf mei.

Migranten in het Noord station in Brussel, de meesten zijn onderweg naar Groot Brittannie. ©Dieter Telemans

Het sociaal-economische profiel van de migranten verklaart de modus operandi van de mensensmokkelaars die op de grote vraag inspelen. De smokkelaars opereren volgens de Europese politiedienstEuropol net als normale reisbureaus, inclusief fysieke kantoren in de thuislanden. Ze doen aan marketing via affiches in het straatbeeld en zijn ook meer aanwezig op sociale media.

Europol traceerde in 2016 17.000 smokkelaars via Facebook, blijkt uit het jaarverslag van het federale migratiecentrum Myria. Alles is te koop: smokkeltrajecten, valse of echte reisdocumenten en visa en schijnhuwelijken. Ook informatie over de tarieven, de transportmethode, de succesratio, de wachttijden, de asielprocedures, de regels rond gezinshereniging en promofilmpjes van tevreden klanten die arriveren op de Europese kust - met duimpjes omhoog - is er te vinden.

Negatieve reclame - verhalen dat bij de overtocht veel mensen sterven - wordt op Instagram gecounterd met beelden van cruiseschepen en vrolijke migranten die ‘citytrippend’ door Europa trekken. Fake, maar uiterst effectief.

Er bestaan sites om prijzen, smokkelroutes en bestemmingslanden te vergelijken, waar ook commentaren, frequently asked questions en zelfs liveblogs van reizende migranten te vinden zijn. Solo reizende migranten doen tijdens de reis beroep op WhatsApp-chatgroepen om elkaar op de hoogte te houden van veilige routes of de meest betrouwbare smokkelaars.

Britse migratie-experts schatten dat in het Verenigd Koninkrijk 500.000 tot een miljoen illegalen leven. Ter vergelijking: in België gaan de ramingen uit van een totaal van 100.000.

De smokkelbendes functioneren als gewone bedrijven. Ze zoeken nieuwe markten en afzetgebieden, doen overnames van concurrenten, sluiten joint-ventures en diversifiëren hun productaanbod. Ze bieden, afhankelijk van het budget van de klant, goedkope basispakketten of een all-in luxearrangement aan. Hoe lager het risico en hoe hoger het comfort, hoe hoger de prijs.

Mensensmokkelaars houden rekening met de financiële draagkracht, de nationaliteit en de burgerlijke staat. Ze geven ook gezinskortingen. Het duurst is een rechtstreekse vlucht naar de luchthaven Heathrow in Londen, met een echt werk-, student- of toeristenvisum. Daar raken de mensensmokkelaars aan door ambassadepersoneel om te kopen of blanco documenten te ontvreemden en door experts te laten personaliseren.

Visa zijn te koop voor alle Europese bestemmingen, van Berlijn tot Brussel, maar de smokkelaars promoten vooral enkeltjes Verenigd Koninkrijk. Dan kunnen ze het meeste aan­rekenen.

Iets goedkoper is vliegen met valse documenten, omdat de pakkans dan veel groter is. Precieze bedragen zijn niet te vinden, maar internationale rapporten maken gewag van tarieven tussen 20.000 en zelfs 60.000 euro voor het vippakket. De Britse autoriteiten schatten dat jaarlijks enkele duizenden migranten op die manier het land illegaal binnen raken.

Plezierboten

Alles is mogelijk. Er is een mix van vliegen, transport over zee en land tot in onze contreien mogelijk. Sterk prijsbepalend is de keuze voor het laatste cruciale deel van de trip, de tocht over het Kanaal. Bendes, vaak Oekraïners, bieden een relatief veilige overtocht aan in plezierboten vanuit Belgische, Franse of Nederlandse jachthavens. Dat kost gemakkelijk tussen 5 à 10.000 euro of meer.

Albanese bendes specialiseren zich dan weer in ‘gegarandeerd transport’, het vervoer van kleine groepjes migranten over onze snelwegen waarbij de trucker mee in de slag zit. Optioneel is een zitje in de stuur- of slaaphut van de chauffeur, met bijgeleverde valse papieren.

Koerdische bendes specialiseren zich in het bulktransport tegen bodemprijs, waarbij een grote groep migranten zonder medeweten van truckers langs een snelwegparking in de laadruimtes van zoveel mogelijk vrachtwagens gestouwd wordt.

Wie pech heeft, belandt in een koelcontainer of een afgesloten laadruimte, met een grote kans de reis niet te overleven. Dat kan tegen de minimumprijs van 1.000 euro. De prijs gaat opnieuw omhoog als de migrant garanties vraagt op meerdere overzet­pogingen.

De mensensmokkelaars verschillen wel op één belangrijk punt van gewone bedrijven: er is geen ‘niet tevreden, geld terug’-garantie. In creativiteit zijn ze niet te overtreffen. Een Britse werkloze man werd vorig jaar door de Bel­gische politie geklist toen hij een groepje Vietnamezen met een gammele rubberboot van een Belgisch strand wilde plukken. Bestemming: de krijtrotsen van Dover.

©Dieter Telemans

‘De bendes hebben ook een wat afwijkend organigram’, stelt Demeester. ‘Ze kennen niet echt een pyramidale structuur. De bendes zijn vaak samengesteld uit kleine vaste cellen, met kopstukken die zich ver van de actie houden en voetvolk. Ze sluiten joint-ventures - afhankelijk van de gekozen routes en de grootte van de opdracht - en doen een beroep op freelancers die ingehuurd worden door verschillende bendes.'

Er zijn ronselaars, chauffeurs, veiligheidsagenten, gidsen, vervalsers, bewakers in safehouses en schuld­inners die gebruikmaken van ondergrondse betaalcircuits. Een in België opgerolde Oekraïense bende had zelfs een kapper in dienst. Hij knipte het haar van de migranten om ze nog beter te doen lijken op hun lookalike op de foto van het vervalste document. 

Er zijn ook freelance bankiers die werken via geldtransferagentschappen zoals Western Union of de Hawala, een in de Arabische wereld veelgebruikt systeem dat draait op een netwerk van vertrouwenspersonen. Het voordeel daarvan is dat de geldstromen niet fysiek verschuiven, waardoor de politiediensten ze moeilijk kunnen traceren. Er zijn ook techneuten in dienst die de kopstukken van de bendes onzichtbaar maken via honderden simkaarten en versleutelde onlinecommunicatie. 

Het is onduidelijk hoe groot hun bu­siness is. ‘We volgen de geldstromen, maar raken het spoor vaak bijster omdat het geld richting Midden-Oosten, Centraal-Azië en Oost-Europa verdwijnt. Met landen uit die regio’s is er weinig samenwerking om dat soort gegevens uit te wisselen’, aldus Demeester.

Het migratiecentrum Myria maakt melding van een Belgisch gerechtelijk dossier uit 2016, waarbij een gekliste bende Iraakse Koerden in 56 bewegingen 1.290 mensen had gesmokkeld en daaraan in negen maanden ruim 3 miljoen euro had overgehouden. Maar Europol maakt evengoed gewag van georganiseerde misdaadstructuren die jaarlijks 100 miljoen euro of meer overhouden aan mensensmokkel.

Verkleumde migranten

Brussel Noord, donderdag, 13 uur. Bij de bushalte buiten zwaait een beveiligingsagent een zware, grijze deur open. Een wachtrij van kleumende migranten, onder wie Sakir, stroomt naar binnen.

‘Elke namiddag krijgen we hier 250 mensen over de vloer’, zegt Emmy Deschuttere van Dokters van de Wereld. Die organisatie runt samen met nog enkele ngo’s een humanitaire hub in Brussel-Noord, tot onvrede van de regering. Migranten kunnen er ‘s namiddags terecht voor medische hulp, maar ook voor warme kleren bij Oxfam Solidariteit of juridisch advies.

Sakir en zijn lotgenoten willen in geen geval asiel aanvragen, wat recht geeft op een douche, maaltijden en een bed in een opvangcentrum. Ze kiezen voor de illegaliteit, uit vrees teruggestuurd te worden naar de plaats waar ze Europa in het zuiden zijn binnengekomen, zoals de Europese regels voorschrijven.

Ze dromen maar van één ding: zo snel mogelijk in het Verenigd Koninkrijk geraken. Ze troepen samen in Brussel-Noord en andere grote Europese treinstations, populaire ronselplekken voor mensensmokkelaars.

Die komen de migranten ’s nachts oppikken, buiten het zicht van de bewakingscamera’s, om hun klanten naar snelwegparkings te vervoeren en ze daar in de buik van een vrachtwagen op transport naar het VK proberen te zetten.

Bendes, vaak Oekraïners, bieden een relatief veilige overtocht in plezierboten vanuit Belgische, Franse of Nederlandse jachthavens. Dat kost gemakkelijk tussen 5 à 10.000 euro of meer.

De meeste migranten keren bij een mislukking terug naar Brussel, om het in de dagen, weken of maanden daarna nog eens te proberen, liefst tot het lukt. Ze zitten in een emotionele ‘loop’ tussen hoop en radeloosheid.

Het cynisme van de NV mensensmokkel kent geen grenzen. Maar evengoed vinden ze in de migranten bijzonder gretige afnemers van hun diensten.

Het is ‘supply and demand’. Voor de gemiddelde migrant, of die nu uit Afghanistan, Iran of Soedan komt, is het VK wat de Seychellen of Tahiti voor het normale toerisme zijn. Het is hun absolute droomdestinatie, met dat verschil dat de migranten van plan zijn voor eeuwig in ‘Albion’ te blijven.

El dorado

Waarom ze Londen als een blinkend el dorado zien? Een weloverwogen keuze, opnieuw. Het VK heeft geen nationale identiteitskaart, ondanks vele pogingen om die in te voeren. Dat maakt het relatief makkelijk om in een grijze zone onder te duiken, eenmaal je voorbij de witte kliffen bent geraakt.

EL DORADO VAN DE MODERNE SLAVERNIJ

Door massale besparingen in het Britse overheidsapparaat sinds 2010 zijn de sociale en arbeidsinspecties in het Verenigd Koninkrijk gedecimeerd. Veel legale en illegale ondernemers hebben vrij spel. Dat het Britse parlement in 2015 een antislavernijwet moest stemmen en de regering een commissaris tegen moderne slaverij - Kevin Hyland - in dienst heeft, spreekt boekdelen.

De regeringscommissaris rapporteerde vorig jaar 2.255 gerechtelijke dossiers over uitbuiting op de arbeidsmarkt. Volgens het National Crime Agency (NCA) - een speciale politie-eenheid die zich toelegt op georganiseerde misdaad - ligt het werkelijke cijfer veel hoger. 

Een extra factor is het kleurboek van etnische gemeenschappen in Londen en andere grote Britse steden. Die leven bovendien erg gesegregeerd. Dat biedt een belangrijk informeel en veilig netwerk bij de aankomst. De Soedanese gemeenschap in Londen heeft zelfs een officiële website, met telefoonnummer voor Soedanezen die met de Britse immigratiedienst te maken krijgen.

Het VK is berucht voor zijn lakse toezicht op de arbeidsmarkt. In de horeca, de gezondheidszorg, bouw en de transportsector is er veel uitbuiting. Britse werkgevers deinzen er niet voor terug om sans-papiers 12 uur per dag te laten werken voor een schamel loon. 

Dat is natuurlijk geen reden voor de aantrekkingskracht van het VK, maar onderschat niet hoeveel Soedanezen voorgespiegeld wordt dat ze vlotjes en snel een goede job zullen vinden. Britse migratie-experts schatten dat in het Verenigd Koninkrijk 500.000 tot een miljoen illegalen leven. Ter vergelijking: in België gaan de ramingen uit van een totaal van 100.000.

De realiteit achter het Britse el dorado is bikkelhard. Dat bewijst een gecoördineerde actie van Britse en Belgische politie eerder deze week.

Nadat de Belgen in Zeebrugge een Albanese smokkelaar in het gezelschap van zes slachtoffers hadden geklist, vielen 250 Britse agenten binnen op tientallen adressen in Milton Keynes en Bedford op anderhalf uur rijden ten noorden van Londen.

De actie concentreerde zich op een vijftal carwashes, waar tientallen migranten in deplorabele omstandigheden tegen een hongerloon moesten werken voor de Albanese bende. Die combineerde migranten- met drugshandel. De carwashes waren de legale dekmantel om de illegale activiteiten te verhullen.

De toenemende verwevenheid tussen de boven- en de ondergrondse activiteiten verontrust de politiediensten. De bendes stoppen hun criminele geld in vastgoed, bedrijven en andere investeringen, waarna het er volledig wit weer uitgehaald kan worden. 

 

Overslagcentra

Bedford en Milton Keynes liggen ver van de grootstedelijke, multiculturele centra. Toch is het geen toeval dat dit ‘suburbia’ een epicentrum van de mensensmokkel is. ‘Eens de vrachtwagens uit de Kanaaltunnel zijn gekomen, rijden ze dikwijls door naar middelgrote steden als Milton Keynes en Bedford. Dat zijn belangrijke transporthubs met enorme magazijnen waar ze goederen afleveren.

Door die rol zijn het ook grote overslagcentra voor migranten geworden. Je ziet er geregeld mensen uit trucks springen.’ Aan het woord is migratie-expert Don Flynn. Hij werkte ruim 30 jaar lokaal en nationaal rond migratie en mensen zonder papieren. Hij runt vandaag het Londense adviescentrum Greenwich Migrant Hub.

‘Een groep migranten steekt zich in de schulden bij smokkelaars in hun land van oorsprong om in Europa te geraken. Dat doen ze bewust en ze weten op voorhand dat ze jaren zullen moeten werken om die schuld af te lossen. Smokkelaars bezorgen hen een baan in een carwash, vaak bij mensen van dezelfde nationaliteit. Ze hebben de totale controle over het salaris van de migranten, brengen hen van en naar het werk en zorgen voor hun accommodatie en eten, tot hun schuld afgelost is.’ 

©Dieter Telemans

Veel migranten wacht over het Kanaal een leven als moderne slaaf. De speciale Britse regeringscommissaris voor moderne slavernij - ja, dat leest u goed - rapporteerde vorig jaar 2.255 gerechtelijke dossiers over uitbuiting op de arbeidsmarkt, een verdrievoudiging tegenover het jaar daarvoor.

Volgens het National Crime Agency (NCA) - een speciale politie-eenheid die zich toelegt op georganiseerde misdaad - ligt het werkelijke cijfer vele malen hoger. NCA-directeur Lynne Owens maakt gewag van zeker 10.000 mensen die als moderne slaven worden ingezet op de Britse arbeidsmarkt. 

‘Engeland is allesbehalve een el dorado’, zegt Don Flynn. ‘Dat is het nooit geweest. Een groot stuk van de Engelse arbeidsmarkt is zeer precair, met tijdelijk werk, seizoenscontracten en cash-in-hand-banen. Door massieve besparingen in het Britse overheidsapparaat zijn de sociale en arbeidsinspecties gedecimeerd. Veel legale en illegale ondernemers hebben vrij spel’, klinkt het.

Brussel-Noord, donderdag 14 uur. ‘Vanavond komen ze, als het donker is, om me op te pikken’, zegt Oussama, een 22-jarige Soedanees, terwijl hij nerveus frunnikt aan het papiertje met zijn volgnummer in de wachtzaal van de ngo-hub.

Hij probeerde intussen drie keer tevergeefs in een vrachtwagen naar Engeland te raken. ‘Ik werd al tegengehouden op de trein. Een andere keer bleek de vrachtwagen in Nederland terechtgekomen te zijn. Maar ik blijf proberen. Engeland is mijn droombestemming. Omdat ze je er veel sneller verblijfspapieren geven. Denk ik.’

 

Lees verder

Advertentie
Advertentie
Advertentie

Gesponsorde inhoud

Gesponsorde inhoud