Advertentie

De Indo-Pacific, het strijdtoneel van de 21ste eeuw

De Amerikaanse president Joe Biden, de Japanse premier Yoshihide Suga, de Australische Scott Morrison en de Indiase Narendra Modi tijdens een virtuele Quad-meeting in maart. ©ZUMAPRESS.com

AUKUS, Quad, TS21: achter een resem schimmige acroniemen gaat almaar duidelijker een Amerikaanse bocht richting Azië schuil, waar het militaire opbod met China fors opgevoerd wordt. ‘Dit is veel problematischer dan de Koude Oorlog.’

Op het geopolitieke schaakbord, waar de Verenigde Staten en China elkaar almaar barser omcirkelen, worden in hoog tempo strategische pionnen verschoven. De Amerikaanse president Joe Biden ontvangt vandaag in het Witte Huis de premiers van India, Australië en Japan - Narendra Modi, Scott Morrison en Yoshihide Suga - voor de eerste fysieke meeting van alle leiders van de Quadrilateral Security Dialogue. Dat zijn een heleboel lettergrepen om te zeggen dat de vier landen een ruit vormen rond de Indo-Pacific, het enorme gebied tussen de Indische Oceaan en de Westelijke Stille Oceaan, met als hoekstenen de toenemende militaire, diplomatieke, humanitaire en technologische samenwerking.

De top van de ‘Quad’ volgt amper een week nadat Biden AUKUS gepresenteerd heeft, een veiligheidspact tussen de Australië, het Verenigd Koninkrijk en de VS. Met als klapstuk de Amerikaanse belofte twaalf nucleaire onderzeeërs te bouwen voor Canberra. Het is pas de tweede keer dat de VS hun militaire kroonjuweel delen - in 1958 viel de Britten die eer al te beurt.

Wat gebeurt er in Washington?

De Amerikaanse president Joe Biden ontvangt vandaag de premiers van Australië, India en Japan. Als ‘Quad’ werken de vier landen steeds nauwer samen in het gebied tussen de Indische en de Stille Oceaan.

Wat is het doel?

Net als de nucleaire duikbotendeal met Australië willen de VS zo de agressieve militaire opmars van China afremmen in ’s werelds snelst groeiende economische regio.

Wat is het probleem?

Terwijl steeds meer landen onder de Amerikaanse militaire paraplu schuilen, blijft China de ultieme economische ‘rainmaker’ in de regio. Experts vrezen een escalatie, wat de welvaart en stabiliteit bedreigt.

Hoewel het doel telkens niet bij naam genoemd wordt, is Biden duidelijk. ‘Geconfronteerd met een steeds assertiever China,’ schreef hij dit voorjaar in zijn interimrapport over Nationale Veiligheid, ‘zullen we maken dat Amerika, niet China, de internationale agenda bepaalt.’

Het ‘prioritaire strijdtoneel’ wordt daarbij de Zuid-Chinese Zee, de snelst groeiende economische regio ter wereld waar vorig jaar liefst 60 procent van de mondiale maritieme handel - goed voor 4.500 miljard euro - passeerde. De reserves aan olie, gas en zeldzame aardmetalen, cruciaal in de technologische ratrace, zijn er enorm. ‘Het komende decennium wordt allesbepalend’, zei Biden deze week tijdens de algemene vergadering van de Verenigde Naties, voor de uitkomst van wat zijn minister van Buitenlandse Zaken, Antony Blinken, ‘Amerika’s grootste geopolitieke uitdaging van de 21st eeuw’ noemde.

Paradigmashift

Het Chinese Volksleger beschikt intussen over ’s werelds grootste vloot, zo’n 360 schepen en duikboten sterk. Alle territoriale claims in de regio ten spijt bouwt het ook almaar meer kunstmatige eilanden als militaire ankerpunten in de Zuid-Chinese Zee. ‘China duldt simpelweg geen concurrentie, verwerpt elke vorm van democratie en internationaal recht’, zegt Rajeswari Pillai Rajagopalan vanuit New Dehli, waar ze directrice is van de Observer Research Foundation.

‘Zelfs in coronatijden stuurde het steeds meer schepen naar de wateren van Vietnam, de Filippijnen, Indonesië, Maleisië, Singapore. Het liet zijn gevechtsvliegtuigen boven Taiwan en Japan scheren. Met India was er vorig jaar, in de Himalaya, het ernstigste grensconflict sinds de onderlinge oorlog van 1962. Twintig Indiase militairen sneuvelden.’

Met zijn oorlogszucht draagt China meer bij aan het anti- Chinese sentiment in Azië dan de VS.
Rajeswari Pillai Rajagopalan Directrice Observer Research Foundation

Het mijnbouwland Australië was jarenlang een bevoorrecht handelspartner van het grondstoffenhongerige China, maar kreeg onlangs zware importsancties opgelegd voor een resem producten, van kolen over wijn en kreeft tot gerst. De reden: Canberra had het gewaagd een onderzoek te vragen naar de Chinese oorsprong van het coronavirus.

‘Het gevolg is een toenemende paradigmashift’, zegt Rajagopalan. ‘Historisch schuwde India al te zeer de regionale machtsbalans te beïnvloeden. Tijdens de Koude Oorlog was het ook een van de prominentste Niet-Gebonden Landen, die geen kant wilden kiezen tussen het Westen en het Oostblok. Net als andere landen in de regio laat het die ambivalentie tegenover China nu varen. Ze verhogen hun eigen militaire uitgaven en zoeken steun bij de VS. En vormen almaar meer onderlinge diplomatieke allianties. Met zijn oorlogszucht heeft China meer bijgedragen aan het anti-Chinese sentiment dan de VS.’

50 jaar resetten

Die shift vindt plaats net nu ook de VS hun lang geplande ‘pivot’ richting Azië ten volle maken. George Bush wilde dat al, maar de aanslagen van 9/11 deden de VS verzanden in oorlogen in Afghanistan en Irak. Barack Obama noemde zichzelf in 2009 ‘Amerika’s eerste Pacific president’, maar werd snel afgeleid door de Arabische Lente, de opmars van Islamitische Staat en de Russische agressie in Oekraïne.

Donald Trump begon al een handels- en techoorlog met China, die Biden nu voortzet. Militaire expansie en ‘genadeloze diplomatie’ moeten het front groter maken. ‘De recente exit uit Afghanistan was chaotisch, maar strategisch was het volstrekt logisch om eindelijk de focus volop op China te kunnen richten’, zegt Michael Green vanuit Washington, waar hij vicevoorzitter voor Aziatische zaken van de invloedrijke denktank CSIS is.

‘Het AUKUS-pact is een gamechanger, die de koers van de marinemacht in de Pacific voor de komende 50 jaar zal resetten. De Quad is nog ontluikend, maar wordt een centraal deel van hoe de vier landen hun Chinabeleid voeren. Nieuw is het initiatief niet. Het begon eind 2004, als ad-hoccoalitie om hulp te bieden na de verwoestende tsunami’s in Zuid-Oost-Azië. Daarna steeg en zakte het enthousiasme, afhankelijk van wie de leiders waren, of er regionale crisissen ontstonden en hoezeer China zich manifesteerde. Die drie voorwaarden zijn nu vervuld.’

Tijdens een virtuele top in maart werd vooral beslist 1 miljard coronavaccins uit te delen in de regio, en kwamen er werkgroepen rond klimaat en technologie. Green: ‘Vrijdag (vandaag, red.) kondigen de vier een eigen productieketen voor halfgeleiders aan, die de afhankelijkheid van China moet verminderen. Inlichtingendiensten wisselen al meer info uit. Ik zie op termijn ook mogelijke samenwerking inzake financiën, terreur en infrastructuur. En ja, de militaire pendant is zeer aanwezig.’

Sinds 1992 houden India en de VS al jaarlijkse zeeoefeningen - codenaam Malabar. De voorbije jaren voegden Japan en Australië zich daarbij. Talisman Sabre - sinds 2005 de tweejaarlijkse training van Australië en de VS - verwelkomde deze zomer tijdens ‘TS21’ ook militairen uit Japan, Nieuw-Zeeland, Canada, Zuid-Korea en het VK. India kreeg een uitnodiging voor 2023.

Intussen breidt het regionale ratjetoe van specifieke ‘minilaterale’ akkoorden snel uit. India, Australië en Japan stroomlijnden hun onderlinge handel. Indonesië, Australië en India ontwikkelden humanitaire hulpprogramma’s. New Dehli kreeg toegang tot navigatie- en geëncrypteerde communicatiesystemen van de VS. Met Japan sloot het een partnerschap rond kernenergie voor burgerdoelen. De lijst is lang.

Waar is Europa?

En waar, terwijl de mondiale machtsverhoudingen volop verschuiven, staat Europa? Het AUKUS-pact deed Frankrijk in een regelrechte colère schieten, omdat het een duikbotencontract met Australië van zo’n 60 miljard euro in het water zag vallen. De aankondiging gebeurde bovendien zonder Brussel in te lichten, en op de dag dat Commissievoorzitster Ursula von der Leyen de Europese ambitie uitsprak een grotere geopolitieke rol, ook in de Indo-Pacific, te spelen. Van veel transatlantische liefde lijkt geen sprake, al probeerde Biden woensdag met een telefoontje naar zijn Franse collega Emmanuel Macron de plooien glad te strijken.

‘Als ik voor een Chinese denktank zou werken, zei ik: ‘Dank u, Joe Biden’’, lacht Sven Biscop, professor aan de UGent en onderzoeker bij het Egmontinstituut. ‘Maar au fond moeten Australië en de VS de toestemming van Europa niet vragen. AUKUS treft ook een Franse deal, geen Europees contract. Je kan niet een Frans beleid voeren en als het slecht gaat, eisen dat de EU achter je komt staan. Andere lidstaten maken die fout ook vaak. Het illustreert dat er geen eengemaakte Europese buitenland- en defensiestrategie is. Von der Leyens ambitie is positief, maar ze heeft er amper hefbomen voor.’

‘Dat is nochtans wel nodig, als Europa wil blijven meepraten’, zegt Biscop. ‘Het moet begrijpen dat Azië nu op de eerste plaats komt in de Amerikaanse strategie, en dat Washington alleen rekening zal houden met de Europese meningen als het als blok ageert. Toch hoeft Europa niet per se een verliezer te zijn. We moeten ons vooral niet laten meeslepen in een rivaliteit om wie ’s werelds nummer één is. Europa sinds 1945 in elk geval niet. Europa moet een intermediërende rol vervullen tussen China en de VS. Ik vraag me trouwens af wat het project is van de VS. ‘Wij zijn China niet, steun ons’? Dat werkte tot voor enkele jaren misschien, maar nu niet meer. China gaat echt niet verdwijnen als wereldspeler, integendeel.’

Schuilen steeds meer landen in de Indo-Pacific onder de Amerikaanse militaire paraplu, dan blijft China er de ultieme economische ‘rainmaker’. Via de Nieuwe Zijderoute investeerde Peking sinds 2013 al zo’n 3.300 miljard euro in bijna 3.000 projecten in meer dan honderd landen. Ook al zijn het vaak wurgcontracten, die wanbetalers zuur opbreken. Zo werd de Sri Lankaanse haven van Hambantota de facto Chinees grondgebied voor 99 jaar.

De Aziatische Infrastructuurinvesteringsbank, waarvan Peking sinds 2013 de voortrekker is, werd een rivaal voor de Amerikacentrische Wereldbank. Voor de tien Zuid-Oost-Aziatische ASEAN-landen, zoals Vietnam, Singapore en Thailand, doet de import uit China (22%) die uit Japan, de VS en de EU (elk 8%) verbleken.

Wegdrijvend zeeschuim

China was vorig jaar ook een van de 15 oprichters - samen met de Quad-leden Japan en Australië nota bene - in en rond Azië van RCEP, ’s werelds grootste vrijhandelsblok dat 29 procent van het mondiale bbp vertegenwoordigt. En daags na de lancering van AUKUS vroeg Peking doodleuk het lidmaatschap aan van CPTPP, een vrijhandelsakkoord tussen elf landen rond de Stille Oceaan, waarvan andermaal Japan en Australië deel uitmaken. Bittere ironie: Obama stond aan de wieg van het blok, dat de Chinese invloed moest counteren, maar Trump haalde de VS eruit.

De mantra van de Quad van een ‘vrije en open Indo-Pacific’ laakt China dan ook ‘als zeeschuim: het krijgt wat aandacht, maar zal snel wegdrijven’. Biden suste deze week dan weer dat hij ‘geen nieuwe Koude Oorlog’ zoekt, of ‘een wereld die verdeeld is in rigide blokken’. ‘Militaire kracht dient alleen als laatste redmiddel.’ Maar blijft dat ook zo?

‘China zal niet plots inbinden en de VS zullen dat evenmin’, voorspelt onderzoekster Rajagopalan. ‘Een al verdeeld Azië kan zo nog sneller verscheuren. De concurrentie in de Indo-Pacific bedreigt steeds meer de vrede, welvaart en stabiliteit.’

Dat pessimisme deelde secretaris-generaal António Guterres, toen hij deze week de jaarlijkse VN-top opende. ‘Ik vrees dat onze wereld afglijdt naar twee verschillende vormen van economische, handels-, financiële en technologische regels. Naar afwijkende visies inzake de ontwikkeling van artificiële intelligentie. En finaal naar twee aparte militaire en geopolitieke strategieën.’ Guterres’ conclusie: ‘Dat is een recept voor problemen. Dat zou vele malen onvoorspelbaarder zijn dan de Koude Oorlog.’

Lees verder

Advertentie
Advertentie
Advertentie
Advertentie

Gesponsorde inhoud

Gesponsorde inhoud