nieuwsanalyse

De Turkse financiële crisis in vier vragen

President Erdogan wil van geen renteverhoging weten, volgens velen nochtans dé manier om de val van de Lira te stoppen. ©EPA

Het land van president Erdogan worstelt met een zware financiële crisis. Hoe is die crisis ontstaan, wat zijn de gevolgen en is er een uitweg?

Turkije domineert al dagen het wereldnieuws. De Turkse munt daalde fors, president Recep Tayyip Erdogan maakt openlijk ruzie met de Verenigde Staten en de financiële markten zetten Ankara het mes op de keel.

1. Waarom is Turkije kwetsbaar?

Turkije leeft boven zijn stand. De consumptie- en investeringsuitgaven van de Turkse gezinnen, bedrijven en overheid samen zijn zowat 6 procent hoger dan hun inkomen.

Dat grote tekort op de lopende rekening, die behalve de in- en uitvoer ook de opbrengst van buitenlandse arbeid en investeringen omvat, is het gevolg van een combinatie van factoren. De Turkse regering heeft in 2017 en begin 2018 haar uitgaven sterk verhoogd. Ze wilde in de aanloop naar de verkiezingen van juni de kiezers gunstig stemmen. Het relatief soepele monetaire beleid van de centrale bank stimuleerde de consumptie en de investeringen. Bovendien heeft de stijging van de olieprijs de energiefactuur doen oplopen. Ten slotte hebben de Turkse gezinnen in 2017 meer goud gekocht in het buitenland.

Turkije is afhankelijk van buitenlands kapitaal en bijgevolg van de goodwill van buitenlandse beleggers en investeerders.

Het deficit op de lopende rekening van 6 procent van het bruto binnenlands product (bbp) moet Turkije financieren door voor eenzelfde bedrag buitenlands kapitaal aan te trekken. Het tekort van 2017 is vooral gefinancierd door buitenlandse investeerders die Turkse obligaties kochten. De jongste jaren hebben veel Turkse bedrijven geld ontleend in vreemde munt omdat de rente in euro of dollar lager is.

Turkije is dus afhankelijk van buitenlands kapitaal en bijgevolg van de goodwill van buitenlandse beleggers en investeerders. De ervaring leert dat kapitaalstromen volatiel zijn. Als een gebeurtenis het vertrouwen ondermijnt, halen buitenlanders hun geld weg en dreigt een financiële crisis.

2. Waarom hebben beleggers hun vertrouwen in Turkije verloren?

In de eerste plaats heeft Erdogan de onafhankelijkheid van de centrale bank uitgehold. Hij heeft na de presidentsverkiezingen van juni de controle over het monetair beleid overgenomen en zijn schoonzoon Berat Albayrak tot minister van Financiën benoemd.

Erdogan is tegen een renteverhoging. Hij gelooft dat die het leven nog duurder maakt, terwijl alle economen het omgekeerde zeggen.

Erdogan heeft herhaaldelijk gezegd dat hij tegenstander is van een renteverhoging. Hij gelooft dat die het leven nog duurder maakt, terwijl alle economen het omgekeerde zeggen. De centrale bank heeft de jongste weken dan ook de rente niet verhoogd, hoewel de lira een duik maakte en de inflatie een hoge vlucht nam. De inflatie bedraagt 15,85 procent, ruim drie keer zoveel als de doelstelling van 5 procent.

Bovendien heeft een conflict tussen Turkije en de VS het vertrouwen verder aangetast. De VS hebben hogere importtaksen op Turks staal en aluminium aangekondigd omdat Turkije al twee jaar een Amerikaanse predikant gevangen houdt. Erdogan gooide de jongste dagen olie op het vuur door een boycot van Amerikaanse elektronica aan te kondigen en importheffingen op onder meer Amerikaanse auto’s en alcoholische drank in te voeren.

Ten slotte heeft Turkije net als veel groeilanden last van de rentestijging in de VS. De Amerikaanse centrale bank heeft dit jaar al twee keer de rente verhoogd en wil later dit jaar nog tweemaal de rente optrekken. Het strakker monetair beleid heeft tot gevolg dat sommige beleggers geld uit groeilanden weghalen en investeren in Amerikaanse obligaties. De voorbije jaren deed het nulrentebeleid van de westerse centrale banken net veel geld naar de groeilanden stromen, maar dat geld keert nu terug.

3. Wat zijn de gevolgen van de vertrouwenscrisis?

Het meest zichtbare gevolg van de crisis is de vrije val van de Turkse lira. Woensdag veerde ze wel even op.

Maar de munt verloor dit jaar al bijna 40 procent van haar waarde. De forse daling van de lira is een probleem voor Turkse bedrijven, gezinnen of overheden die hebben geleend in euro of in dollar. Zij zien hun schuldenlast fors stijgen omdat ze uitgedrukt in lira veel meer moeten terugbetalen, terwijl hun inkomen in lira niet toeneemt. Vooral Turkse ondernemingen en banken hebben veel geleend in vreemde munt. Sommige bedrijven zullen hun leningen wellicht niet kunnen terugbetalen, waardoor banken verliezen zullen boeken.

40
procent
De lira verloor dit jaar al bijna 40 procent van haar waarde.

De vertrouwenscrisis en sterke stijging van de inflatie hebben de langetermijnrente boven 20 procent doen stijgen en ondermijnen de economische groei. Turkse gezinnen die geld willen lenen om een huis te kopen of bedrijven die financiering zoeken voor een investering zullen wellicht een afwachtende houding aannemen.

De goedkope munt heeft ook positieve gevolgen. Ze verhoogt de concurrentiekracht van de Turkse bedrijven, stimuleert de export en kan zo helpen om het tekort op de lopende rekening terug te dringen.

Maar de forse daling van de munt leidt tot een forse prijsstijging van ingevoerde producten en dus een toename van de inflatie. Een belangrijke vraag is of Turkse werknemers een hoger loon zullen eisen om de hoge inflatie en dalende koopkracht te compenseren. Als de lonen de stijging van de inflatie volgen, dreigt de verbetering van de concurrentiekracht snel verloren te gaan.

Dan dreigt een neerwaartse spiraal: de daling van de munt leidt tot stijgende inflatie, hogere lonen, een verlies van concurrentiekracht, een daling van het vertrouwen, kapitaalvlucht en een verdere daling van de munt.

4. Is er een uitweg uit de crisis?

Turkije kan de rente verhogen om de munt te ondersteunen en de inflatie terug te dringen. Maar Erdogan heeft herhaaldelijk beklemtoond dat hij de rente niet wil verhogen. Minister van Financiën Albayrak heeft wel aangekondigd dat hij het begrotingstekort wil beperken. Maar hij kondigde geen concrete maatregelen aan om het deficit terug te dringen.

Een andere optie is de invoering van kapitaalcontroles om de kapitaalvlucht te bestrijden. De bankregulator kondigde al maatregelen aan om speculatie tegen de lira te bemoeilijken. De ervaring leert dat zulke maatregelen zelden waterdicht zijn, omdat beleggers meestal achterpoortjes vinden. Maar Albayrak onderstreepte dat er geen kapitaalcontroles komen.

Ten slotte kan Turkije een lening vragen aan het Internationaal Monetair Fonds (IMF). Maar dat lijkt weinig waarschijnlijk, want het IMF zal ongetwijfeld eisen dat de centrale bank de rente verhoogt en Erdogan is daar niet toe bereid.

Lees verder

Advertentie
Advertentie
Advertentie
Advertentie

Gesponsorde inhoud

Partner content