Eigen vaccin eerst

President Donald Trump wil via de publiek-private samenwerking 'Operatie Warp Speed' tegen eind dit jaar honderden miljoenen vaccindosissen beschikbaar stellen in de VS. ©AFP

‘Met een vaccin kan je ook geopolitieke invloed uitbouwen.’ De Britse professor emeritus en vaccinhistoricus Stuart Blume ziet de wereld afstevenen op een geopolitieke slag rond Covid-19-vaccins.

Het is een van de cruciale vraagstukken van deze tijd. Laten de landen hun eigenbelang primeren zodra er een of - in een ideale wereld - meerdere Covid-19-vaccins zijn, of slaan ze de handen in mekaar, om die zo fair mogelijk te verdelen, ook onder arme landen? Dat laatste scenario is wenselijk, zeggen experts, omdat er voor niemand een echte exit mogelijk is zolang niet iedereen is gevaccineerd.

Toch wijzen geopolitieke signalen in de eerste, nationalistische richting en lijkt de politieke strijd al in alle hevigheid te woeden. Zo was de Franse president Emmanuel Macron er allerminst mee gediend toen Paul Hudson, de CEO van de Franse farmareus Sanofi die aan twee kandidaat-vaccins werkt, vorige week aangaf dat de Verenigde Staten voorrang zouden krijgen.

Hudson gaf als argument dat de VS een samenwerkingsakkoord hebben gesloten met het bedrijf en het onderzoek financieel steunen. Sanofi nuanceerde later Hudsons uitspraken met de boodschap dat het vaccin ‘beschikbaar is voor alle burgers, ongeacht hun nationaliteit’, maar de teneur lijkt gezet.

Erg slechte toestand

‘De wereld verkeert in een erg slechte toestand om een globale uitdaging als deze pandemie aan te pakken.' Stuart Blume, professor emeritus wetenschaps- en technologiestudies van de Universiteit van Amsterdam, windt er geen doekjes om.

De Britse auteur van onder meer 'Immunisation: how vaccines became controversial', een socio-economische en politieke vaccingeschiedenis, duikt in coronatijden vaak op in Angelsaksische media en waarschuwde in The New York Times voor een mogelijk mondiaal gevecht rond Covid-19-vaccins.

Wetenschappers denken in termen van internationale samenwerking, maar weinig politici doen dat.
Stuart Blume
Vaccinhistoricus

‘Multilateralisme (internationale politieke samenwerking, red.) leeft enkel onder kleine landen’, oordeelt Blume, in het verleden beleidsadviseur van meerdere landen en internationale organisaties. ‘Er zijn mooie woorden gezegd op de recente internationale donorconferentie van de Europese Commissie (waar een startbudget van 7,4 miljard euro werd verzameld voor een wereldwijde samenwerking, onder meer voor een faire toegang tot vaccins voor arme landen, red.). Maar wat betekenen die als de leiders van China, de Verenigde Staten, Rusland en India daar niet eens aanwezig waren?’

‘Wetenschappers denken misschien in termen van internationale samenwerking, maar bitter weinig politici doen dat. Iedereen heeft de mond vol van global health’, maar gezondheid is net zo goed een politieke strijdarena van nationale belangen.’

Bovendien helpt het niet dat de morele autoriteit van de Wereldgezondheidsorganisatie (WGO), vroeger een bindmiddel tussen landen, is ondermijnd. ‘Het is een heel slechte zaak voor het gezag van de WGO dat president Donald Trump ermee dreigt de jaarlijkse bijdrage van de Verenigde Staten in te trekken.’

Trump beschimpte de WGO deze week nog als ‘een marionet van China’, waar de pandemie eind vorig jaar uitbrak. Hij verwijt de WGO niet onafhankelijk te zijn, naar de pijpen van China te dansen en daardoor de coronacrisis fout te hebben aangepakt.

De relatie tussen China en de VS was al verzuurd sinds de handelsoorlog in precoronatijden. Ze werd er allesbehalve beter op sinds Trump China meermaals met de vinger heeft gewezen als bron van alle coronamiserie.

In de Amerikaanse zakenkrant The Wall Street Journal formuleerde Scott Gottlieb, een gewezen topman van de Amerikaanse geneesmiddelenwaakhond FDA, het geopolitieke vaccingevecht tussen de grootmachten glashelder. De VS ‘moeten de race naar een vaccin winnen’ om China te verslaan en zeker te zijn van een eigen voorraad.

Prestige en macht

Tussen China en de VS, die astronomische sommen in onderzoek pompen, tekent zich een prestigeslag af om in een recordtempo als eerste met een vaccin te pronken. Terwijl China al vijf vaccins op mensen test, lanceerde Trump Operatie Warp Speed, naar de snelheid van de ruimteschepen uit de sciencefictionserie ‘Star Trek’. Dat is een publiek-private samenwerking die tegen eind dit jaar honderden miljoenen vaccindosissen beschikbaar wil maken in de VS, aldus de Britse zakenkrant Financial Times.  

Wie als eerste in eigen land met een vaccin uitpakt, geniet het evidente voordeel zijn bevolking prioritair te kunnen vaccineren en ziet alle economische poorten opengaan. Maar er spelen nog belangen. ‘De jacht op een vaccin gaat evenzeer om internationaal prestige en economische macht’, aldus Blume.

‘Een vaccin is ook een politiek instrument waarmee je je invloed kan uitbouwen. Zullen de Chinezen hun vaccin bijvoorbeeld gratis verstrekken aan landen in Afrika en Zuid-Amerika, omdat zij er strategisch belang bij hebben daar hun geopolitieke invloed te vergroten?’

De jacht op een vaccin gaat evenzeer over internationaal prestige en economische macht.
Stuart Blume
Vaccinhistoricus

De Chinese president Xi Jinping verkondigde deze week dat de vaccins die in zijn land ontwikkeld worden universeel beschikbaar gesteld worden als ‘collectieve goederen’. Als ze effectief en veilig blijken, zullen Chinese ontwikkelaars de technologie delen, waardoor ze goedkoop op grote schaal geproduceerd kunnen worden. ‘Dat is China’s bijdrage om de toegang tot en betaalbaarheid van vaccins in ontwikkelingslanden te garanderen’, benadrukte Xi Jinping. China kan wel een diplomatieke boost gebruiken nadat het vaak met de vinger is gewezen voor zijn aanpak van de coronacrisis in eigen land.

Bijna op de vuist

Hoewel Europa zweert bij een multilaterale aanpak, betwijfelt Stuart Blume of de EU en bloc zal handelen eens de eerste vaccins er zijn. ‘Ik vraag me af of het echt anders zal lopen dan met medische beschermingsmateriaal, toen alle Europese landen haast met mekaar op de vuist gingen.’

‘Welk vaccin er ook eerst komt, de aanvoer zal sowieso maanden achterop hinken op de wereldwijde vraag’, zegt Blume. ‘Het recente globale gevecht tussen landen over beschermingsmateriaal en diagnosetesten voorspelt weinig goeds.’

En de recente vaccingeschiedenis stemt evenmin hoopvol, brengt hij tot slot in herinnering. ‘In 2009, tijdens de varkensgriep-(H1N1)-pandemie, kregen rijke landen, onder meer de VS en Europese landen, dankzij ‘advance purchase agreements’ (voorkoopakkoorden, red.) bij de producenten voorrang bij de aankoop van de beperkte voorraad vaccins.’

‘Armere landen stonden achteraan in de rij. Voordat zij vaccins konden krijgen, was de pandemie al voorbij. Vandaag is de situatie tussen landen en producenten veel onduidelijker. We weten niet welke afspraken over de verdeling van vaccins al zijn gemaakt tussen vaccinontwikkelaars en landen. Eigenlijk weten we nog helemaal niks.’ 

Lees verder

Advertentie
Advertentie

Gesponsorde inhoud