Advertentie
interview

‘Eindelijk ontwaakt Europa uit zijn winterslaap'

De Chinese president Xi Jinpin was eind maart in Parijs, waar hij werd begroet door Jean-Claude Juncker, Emmanuel Macron en Angela Merkel. ©Bloomberg

Europa heeft zijn lesje geleerd in de omgang met China en vaart steeds nadrukkelijker een harde koers. De Nederlandse analist Rob de Wijk vindt dat niets te vroeg. ‘Het is de verdienste van Trump dat iedereen is wakkergeschud.’

In volle commotie over de Chinese technologiereus Huawei, de uitwassen van de handelsoorlog en de controverse over de nieuwe zijderoute zitten de Europese en Chinese leiders dinsdag om de tafel. De Europeanen hebben dan een tienpuntenplan op zak. Daarin benadrukken ze de nood aan een gelijkwaardige relatie, waarbij Europese bedrijven dezelfde kansen krijgen op de Chinese markt als omgekeerd. De boodschap is duidelijk: Europa laat niet langer over zich heen walsen.

‘Europa is eindelijk uit zijn strategische winterslaap ontwaakt’, constateert Rob de Wijk tevreden in het statige hoofdkwartier van het Den Haag Centrum voor Strategische Studies, de denktank die hij in 2007 oprichtte. De Nederlander is bij de bovenburen een veelgevraagd geopolitiek analist. Onlangs verscheen zijn boek ‘De nieuwe wereldorde’ met de veelzeggende ondertitel ‘Hoe China sluipenderwijs de macht overneemt’.

‘China wordt in Europa steeds nadrukkelijker als een strategische rivaal gezien. Of systeemrivaal, zoals Macron zei. De toon is opvallend anders dan toen de Europese Commissie in 2016 een Chinastrategie uit de doeken deed die uiteindelijk geen zoden aan de dijk zette. Nu ligt een gezamenlijke aanpak voor in de vorm van een tienpuntenprogramma, waarin ook sprake is van de doorlichting van Chinese investeringen in Europa.’

Zo hard als de Amerikaanse president Donald Trump gaan de Europeanen er nog niet tegenaan.

Rob de Wijk: ‘Maar Trump heeft wel iedereen wakkergeschud. Dat is zijn verdienste. Pas onder zijn druk heeft Europa beseft wat er eigenlijk aan de hand is: China volgt een strak beleid dat alleen de eigen belangen vooropstelt. En die ‘China First’-aanpak gaat ten koste van Europa. Er is geen sprake van een win-winsituatie zoals de Chinezen altijd beweren.’

In welke mate heeft China geprofiteerd van het ‘geopolitieke amateurisme’ van Europa, zoals u het omschrijft?

De Wijk: ‘Wij hebben in het Westen lang in een soort wensdenken geleefd dat China op termijn net zoals wij zou worden. Dat was ook de idee achter de toelating van het land tot de Wereldhandelsorganisatie in 2001. Toen klonk het dat de handelstekorten zouden verdwijnen en dat China zou uitgroeien tot een verantwoordelijke partner. Nou, dat is niet gebeurd. China zette zijn dumpingpraktijken gewoon voort, gaf subsidies aan staatsbedrijven, stal technologie en schond intellectuele eigendomsrechten.’

Ondermijnen niet vooral de lidstaten de slagkracht van Europa door er vaak hun eigen agenda op na houden?

De Wijk: ‘Daar zit inderdaad het probleem. Het frappantste voorbeeld is natuurlijk Italië, dat zich eind maart als eerste land van de G7 aansloot bij het Belt and Road Initiative, ook wel de nieuwe zijderoute genoemd. Dat project begon als een poging om de Chinese export veilig te stellen maar evolueerde snel naar een mechanisme waarmee China economische én politieke invloed nastreeft.’

‘Vooral Griekenland en Hongarije laten zich niet onbetuigd. Beide landen lagen in de EU al dwars als het ging over de veroordeling van bijvoorbeeld China’s operaties in de Zuid-Chinese Zee of de schending van de mensenrechten. En de Tsjechische president Milos Zeman omschreef zijn land ooit als een ‘onzinkbaar vliegdekschip voor China in Europa’. Enkele leiders, onder wie Viktor Orbán (de Hongaarse premier, red.), staan trouwens in volle bewondering voor China’s autocratische bestuur.’

Is die verdeeldheid een strategie van China? Of een welkom neveneffect?

De Wijk: ‘China stuurt bewust aan op politieke verdeeldheid. Een sterk Europees blok staat zijn ontwikkeling in de weg. En niet alleen de EU wordt geviseerd. Een relatief jonge NAVO-lidstaat, Montenegro, heeft met Chinees geld een snelweg aangelegd maar dreigt zijn schulden niet te kunnen aflossen. Stel je voor dat China ter compensatie een Montenegrijnse haven opeist. Dat is al eens gebeurd in Sri Lanka.’

In uw boek noemt u Trump ‘de sloper’. Speelt hij China in de kaart?

Rob de Wijk ©Hollandse Hoogte / Joost Hoving

De Wijk: ‘Trump heeft zoals gezegd gelijk dat hij China hard aanpakt. Maar de manier waarop hij dat doet, is fout. Het was ultiem stom om meteen na zijn aantreden een streep te trekken door het Trans-Pacific Partnership (TPP) met vooral Aziatische landen. Net zoals het stom was om zijn westerse bondgenoten te schofferen. Als je een dam tegen de Chinese invloed wil opwerpen, heb je massa nodig. Als Trump had aangestuurd op samenwerking met partners in Europa en Azië, dan had de wereld er nu helemaal anders uitgezien.’

U noemt het Westen ‘collectief suïcidaal’.

De Wijk: ‘Klopt. Trump is niet de enige politicus die nationalisme en protectionisme predikt. Maar landen die zich daarin laten meeslepen, dreigen vooral hun eigen ruiten in te gooien. Neem die hele brexit. Dat is vanuit geopolitiek oogpunt gewoon waanzin. Het Verenigd Koninkrijk had net zijn positie moeten gebruiken om de EU te versterken. Maar nee, dan laat je de bevolking haar mening geven en dan krijg je dit resultaat.’

Terwijl de westerse politici worden geremd door kortetermijndenken, speelt China op de lange termijn.

De Wijk: ‘Dat is hét voordeel van het goed geoliede bestuurssysteem in Peking. Xi Jinping kon op het partijcongres in oktober 2017 zonder blozen aankondigen dat hij een plan had om van China een grootmacht te maken tegen 2049, wanneer de Volksrepubliek honderd jaar wordt. Stel je voor dat de Nederlandse premier Mark Rutte zoiets zou zeggen. Dan zegt iedereen meewarig: ‘Die man denkt zeker vanuit het graf te kunnen regeren.’’ (lacht)

Om in zijn opzet te slagen zet Xi zwaar in op hightech.

Wie de vierde industriële revolutie kan controleren, domineert ook de nieuwe wereldorde.
Rob de Wijk
Oprichter van het Den Haag Centrum voor Strategische Studies

De Wijk: ‘Terecht. Er is een vierde industriële revolutie aangebroken, die van 5G, artificiële intelligentie en kwantumcomputers. Wie die revolutie kan controleren, domineert volgens mij ook de nieuwe wereldorde. Dat klinkt als de plot van een James Bond-film, maar het is bittere ernst. De Britten hebben dat gedaan in de 19de eeuw, waarna de Amerikanen het de eeuw daarop overnamen. En nu zijn de Chinezen aan de beurt.’

‘Alles draait om het bepalen van de standaarden voor de nieuwe technologie. Daarin gaan de Chinezen voluit. Ze beseffen: als je de standaard kan bepalen, beheers je de toegang tot de infrastructuur. En dan kan je de eigen bedrijven gigantisch bevoordelen. Dat hebben de Amerikanen vanaf de jaren tachtig gedaan met pakweg Microsoft, Apple en Facebook.’

Ook militair staat China steeds meer op zijn strepen. Hoe groot is de kans dat de situatie ontspoort?

De Wijk: ‘Dat is eigenlijk al gebeurd in de Zuid-Chinese Zee, die de Chinezen vrijwel volledig claimen. Het Permanent Hof van Arbitrage in Den Haag oordeelde in 2016 dat Peking geen aanspraak kon maken op dat zeegebied. Maar de Chinezen legden dat vonnis gewoon naast zich neer. En er is niemand die hen kan tegenhouden om de Zuid-Chinese Zee in te palmen. Zelfs de commandant van het Amerikaanse Pacific Commando zei onlangs dat zijn schepen het gebied niet meer makkelijk binnenkomen.’

Henry Kissinger zei ooit dat China nooit zal kiezen voor een alles-ofnietsconfrontatie maar zijn doelen geleidelijk benadert.

De Wijk: ‘Dat is het slimme van de Chinezen. Ze zetten telkens een kleine stap die voor hun tegenstanders onvoldoende is om ten strijde te trekken. Vergelijk het met een bos waarin je één boom kapt. Daar merk je weinig van. Maar als je keer op keer één boom velt, sta je op den duur versteld dat het hele bos is verdwenen. Dat is wat in de Zuid-Chinese Zee gebeurt.’

In welke mate zal de Chinese wereldorde anders zijn de liberale westerse wereldorde?

De Wijk: ‘Het wordt volstrekt anders. China heeft een heel eigen politieke en strategische cultuur die, zoals in andere landen, bepaald is door de geschiedenis, de religie en filosofische concepten. Wij Europeanen zijn door de bank genomen kolonialisten. Dat zit in ons DNA. Daarom hebben we ook altijd een mening over hoe andere landen hun zaakjes moeten regelen. In plaats van kolonialisten zijn we missionarissen geworden.’

‘China heeft geen kolonialistisch verleden zoals het Westen. Het Middenrijk had geen behoefte aan contacten met de barbaren. Relaties met andere landen verliepen via het zogenaamde tribuutsysteem, waarbij die landen de superioriteit van China moesten erkennen. Maar de Chinezen legden nooit hun normen of waarden op. Datzelfde zie je terugkomen in de nieuwe Chinese wereldorde. Hoe buitenlandse politici hun land leiden maakt voor China niet uit, zolang ze de Chinese belangen niet doorkruisen. Dus geen gedoe over mensenrechten of uitholling van de rechtsstaat.’

Xi is niet de enige die zijn land als nieuwe grootmacht ziet. Ook Vladimir Poetin doet zich gelden als een bullebak.

De Wijk: ‘De invloed van Rusland wordt volstrekt overschat. Ja, het land beschikt over een groot leger en kernwapens, en heeft een permanente zetel in de VN-Veiligheidsraad. Maar de Russische economie is amper groter dan die van de Benelux. Poetin heeft dus helemaal niet de middelen om zijn geopolitieke ambities waar te maken.’

‘Het enige dat Rusland kan doen, is ontregelen. De spelbederver spelen. Poetin speelt geen enkele constructieve rol. Hij wil gewoon laten zien dat hij er ook nog is. Op schoolpleinen heb je ook altijd wel een vervelend kind dat constant treitert maar geen vrienden maakt. Wel, dat is het Rusland van Poetin. Ik zou hem zelfs geen bullebak noemen. Het Amerika van Trump, dat is pas een bullebak.’

‘De nieuwe wereldorde’ is uitgegeven bij Balans, telt 366 pagina’s en kost 23,99 euro.

Lees verder

Advertentie
Advertentie
Advertentie
Advertentie

Gesponsorde inhoud

Gesponsorde inhoud