Europese toppers laten zich door Erdogan in hun hemd zetten

De Turkse president Recep Tayyip Erdogan (midden) ontving dinsdag Europees Raadsvoorzitter Charles Michel en Commissievoorzitster Ursula von der Leyen in zijn paleis in Ankara. ©AFP

De Europese toppers Ursula von der Leyen en Charles Michel gingen dinsdag op bezoek bij de Turkse president Recep Tayyip Erdogan. Dat Erdogan maar één stoel naast zich voorzag en zo von der Leyen in verlegenheid bracht, maakte duidelijk dat woelige jaren met hevige discussies niet vergeten zijn.

'Euh', zei Commissievoorzitster von der Leyen stomverbaasd toen ze zag dat er geen stoel voor haar was voorzien naast Erdogan. Uit ontsteltenis gooide ze haar handen even in de lucht. Ze werd gedegradeerd tot de sofa. Michel, de voorzitter van de Europese Raad, deed niets, staarde wazig naar de situatie en nam plaats op de enige stoel naast Erdogan. Drie presidenten, twee stoelen. #sofagate was geboren.

Drie presidenten, twee stoelen. #sofagate

Het was een bijzonder pijnlijk moment voor de Europese Unie in het witte paleis van Erdogan. Een protocollair misverstand? Nee. De Turken zijn meesters in beeldvorming en communicatie. Von der Leyen naar de sofa sturen, tegenover de Turkse minister van Buitenlandse Zaken, kan alleen als een belediging opgevat worden.

De essentie

  • Na een periode van hevige spanningen moet een bezoek van Ursula von der Leyen en Charles Michel aan Recep Tayyip Erdogan weer een behoedzame dooi inluiden van de Europees-Turkse relaties.
  • De EU hoopt de Turkse president met onder meer de wortel van een nieuwe douane-unie tot meer respect voor de mensenrechten te bewegen.
  • Maar Erdogan heeft volgens veel waarnemers met de 4 miljoen Syrische vluchtelingen op zijn grondgebied een krachtiger wapen om de Europeanen onder druk te zetten.

Dinsdag kwamen de drie samen in Ankara om de toekomst van de relatie tussen Europese Unie en Turkije te bespreken. Na woelige jaren met hevige discussies werken de twee bondgenoten tegen wil en dank aan een dooi.

Met het bezoek willen von der Leyen en Michel een ‘positieve agenda’ volgen. Als Turkije zich gedraagt, krijgt het economische voordelen. Omgekeerd: bij slecht gedrag van Erdogan komen de sancties weer op tafel. Een wortel- en stokbenadering.

Maar Erdogan hield de touwtjes tijdens het publieke moment stevig in handen. Ook opmerkelijk: na het gesprek in Erdogans paleis was er geen gezamenlijke persconferentie. Von der Leyen en Michel moesten weer de auto in naar het Europese hoofdkwartier in Ankara. Daar konden ze in een zaaltje de pers te woord staan. Erdogan was er niet bij.

Istanboelconventie

‘We zijn naar Turkije gekomen om onze relatie een nieuw momentum te geven’, zei Commissievoorzitster von der Leyen tijdens die persconferentie. ‘We mikken op een eerlijk partnerschap. We versterken wat ons dichter bij elkaar brengt, maar zijn ook duidelijk over wat ons verdeelt.’

Von der Leyen wil onder meer werken aan de modernisering van de douane-unie. Ook wil ze Turkije verder financieel ondersteunen in de vijf jaar oude migratie- en vluchtelingendeal. Concrete bedragen werden niet op tafel gelegd.

Het verdrag beschermt vrouwen en kinderen tegen geweld. De terugtrekking van Turkije is overduidelijk het verkeerde signaal.
Ursula von der Leyen
Voorzitster Europese Commissie

De Commissievoorzitster had ook kritiek op het Turkije van Erdogan. ‘Fundamentele rechten en de rechtstaat moeten een integraal deel zijn van onze relatie’, klonk het. Ze toonde zich bezorgd over de Turkse terugtrekking uit de Istanboelconventie. ‘Dat verdrag beschermt vrouwen en kinderen tegen geweld. Dit is overduidelijk het verkeerde signaal.’ Dat die vingerwijzing er dan toch komt, wordt toegejuicht door mensenrechtenorganisaties.

Watertanden

Het is uiterst zeldzaam dat een Commissievoorzitter en een voorzitter van de Europese Raad samen op de koffie gaan bij een staatshoofd. Het besef is groot dat de EU en Turkije met elkaar verder moeten, of ze het nu willen of niet.

Turkije is voor de EU de op vier na grootste handelspartner. Omgekeerd is de EU veruit de belangrijkste handelspartner van Turkije en de belangrijkste bron van investeringen. Er wonen meer dan 5,5 miljoen Turkse burgers in Europa. En niet te vergeten: Turkije is met zijn veiligheid en defensie verankerd in de NAVO. Turkije is van strategisch belang voor Europa, voor de terrorismebestrijding en het beheersen van migratiestromen tot defensie en mobiliteit.

Europa wil Turkije met meer economische voordelen - in de vorm van een modernisering van de douane-unie - laten watertanden. De huidige douane-unie is 25 jaar oud. Een nieuwe en geüpdatete variant zou behalve industriële goederen ook landbouwproducten, diensten en publieke aanbestedingen moeten omvatten.

Zover zijn we nog niet. Door de Turkse provocaties in de Middellandse Zee duwden Cyprus en Griekenland traditioneel het rempedaal hard in. Vandaag houdt Turkije zich relatief rustig en verwacht dus vooruitgang. Maar, zo gaat de Europese redenering, niet zonder vooruitgang op het vlak van de mensenrechten, de rechtstaat en de vrijheden.

Korte stok

Al is de vraag of de Europese wortel- en stokaanpak kan werken. De voorbije maanden werden in Turkije de duimschroeven aangedraaid. Internationale vrouwenrechten verdwijnen in de vuilnisbak, kritische stemmen vliegen de gevangenis in en de kans is reëel dat de Koerdische partij wordt ontbonden.

Bovendien heeft Turkije de belangrijkste kaart in handen: de bijna 4 miljoen Syriërs op zijn grondgebied. Europa is er als de dood voor dat Turkije opnieuw de grens met Griekenland openzet. Dat deed het eind februari 2020 om een vernieuwde migratiedeal af te dwingen. De ‘stok’ waarmee Europa wil slaan, wordt met andere woorden bijzonder kort.

Turkse admiraals opgepakt na kritiek op kanaalplan regering-Erdogan

Turkije heeft maandag tien gepensioneerde admiraals gearresteerd naar aanleiding van een open brief waarin ze kritiek uitten op het miljardenproject ‘Kanal Istanbul’ van de Turkse regering. Het project wordt ook wel eens afgeschilderd als een 'Turks Suezkanaal’.

In de open brief uitten 104 gewezen marineofficieren kritiek op de geplande nieuwe waterweg tussen de Zwarte Zee en de Zee van Marmara, die de scheepvaart door de Bosporus moet verminderen.

De militairen waarschuwden tegen de terugtrekking uit het Verdrag van Montreux uit 1936. Dat is een internationaal verdrag dat onder andere de vrije doorgang van koopvaardijschepen in vredestijd garandeert en de toegang van militaire schepen tot de Zwarte Zee beperkt. In hun brief noemen de admiraals het ‘zorgwekkend’ om het verdrag ter discussie te stellen, aangezien het ‘de beste bescherming vormt voor de belangen van Turkije’.

De open brief zit Erdogan bijzonder hoog. Volgens Erdogan hinten de ex-marineofficieren met hun verklaring op een staatsgreep. ‘Dat is in een land met zoveel militaire coups onaanvaardbaar’, klonk het. De president blijft het verdrag steunen.

Lees verder

Advertentie
Advertentie
Advertentie

Gesponsorde inhoud

Gesponsorde inhoud