interview

‘Geen excuus voor gedrag van Moskou'

NAVO-secretaris-generaal Jens Stoltenberg ©BELGA

Een assertiever Rusland in het oosten en onrust aan de NAVO-zuidflank zetten onze veiligheid op het spel. ‘Zelfs in de Koude Oorlog was er meer stabiliteit’, oordeelt NAVO-hoofd Jens Stoltenberg.

De Noor Jens Stoltenberg leidt sinds oktober de defensie-organisatie NAVO. Veel leertijd is hem niet gegund. ‘We staan voor de zwaarste uitdaging voor onze veiligheid sinds het einde van de Koude Oorlog’, zegt Stoltenberg.

Er is niet alleen een militair dreigend Rusland. Het geweld aan de Europese zuidflank kruipt ook steeds dichter naar de grenzen van de NAVO. Stoltenberg: ‘Irak en Syrië grenzen aan NAVO-lidstaat Turkije. En Noord-Afrika en Libië liggen zeer dicht bij Zuid-Italië. Bovendien zijn er duidelijke verbanden tussen de onrust in Noord-Afrika en het Midden-Oosten en de aanslagen in Parijs. We moeten beide uitdagingen aangaan door onze collectieve defensie te versterken.’

De relaties met Rusland escaleren. Het lijkt wel of de Koude Oorlog terug is.
Jens Stoltenberg: ‘Moskou is veranderd. We hebben te maken met een assertiever Rusland, dat het internationaal recht overtreedt en geweld gebruikt. De annexatie van de Krim is een serieuze schending van de soevereiniteit en territoriale integriteit van Oekraïne. Maar het bevestigt ook het gedragspatroon dat Moskou eerder al uitprobeerde in Georgië en Moldavië. Rusland wil terug naar een wereld die opgedeeld is in invloedssferen, zoals in de Koude Oorlog. Dat staakt haaks op wat Europa al decennia probeert te doen: samenwerken op basis van duidelijke regels en met respect voor de soevereiniteit van elk land.’

De collectieve defensie versterken, hoe doe je dat?
Stoltenberg: ‘We controleren schendingen van het luchtruim, onder meer in de Baltische landen met onze commando-eenheden daar. We hebben schepen in de Baltische en Zwarte Zee en doen meer militaire oefeningen. En we zijn een nieuwe supersnelle reactiemacht van ongeveer 30.000 man aan het opzetten. De kern daarvan, een brigade van zo’n 5.000 man, kan in 48 uur tijd paraat zijn.’

‘Onze recente geschiedenis toont dat de NAVO snel kan beslissen. Voor de luchtoperatie in Libië bijvoorbeeld werd de beslissing genomen in zeven dagen tijd. We moeten twee dingen verzoenen: troepen snel kunnen ontplooien en toch de politieke controle behouden. Dat dilemma is er eigenlijk altijd geweest.’

Budgetten

Kan de NAVO dat waarmaken met dalende defensiebudgetten?
Stoltenberg: ‘De NAVO is de sterkste en meest succesvolle alliantie uit de geschiedenis. Ze wordt nu geconfronteerd met meer dreigingen, maar de uitgaven voor defensie dalen. Dat is op termijn onhoudbaar. Die trend moet stoppen. Een sterke defensie is in het belang van iedereen. We moeten een antwoord bieden op de veranderde veiligheidsomstandigheden. Dat veronderstelt een gedeelde verantwoordelijkheid: een voor allen, allen voor een.’

Maar de Russische dreiging is wel reëel, vooral in de Baltische staten.
Stoltenberg: ‘De NAVO onderschepte in 2014 meer dan 400 keer Russische vliegtuigen, waarvan 150 in de Baltische staten. Dat is vier keer zoveel als in 2013. Meestal is dat onderscheppen routinewerk: van vliegtuigen die onaangekondigd vlak bij de grenzen van de alliantie opduiken, willen we weten wie ze zijn.’

‘Maar we zien wel een duidelijke verandering in de manier waarop de Russische luchtmacht opereert, bij de timing, de locatie, of het type vliegtuigen langs de NAVO-grenzen. We zien meer gevechtsvliegtuigen of bommenwerpers. En dat in een context van een dramatisch veranderde veiligheid.’

Vreest u een Russische aanval op een van de Baltische landen?
Stoltenberg: ‘Ik zie geen onmiddellijke dreiging voor een aanval op NAVO-lidstaten, ook niet de Baltische. We zien wel een veranderd Rusland dat zwaar inzet op militaire slagkracht. We hebben daarom onze militaire aanwezigheid in die landen verhoogd. We gaan ervan uit dat de oprichting van een snelle reactiemacht en de militaire NAVO-ondersteuning in Oost-Europese landen een ontradend effect heeft.’

Is dat voldoende?

Stoltenberg: ‘Die NAVO-machtsontplooiing heeft al 60 jaar een ontradend effect. Dat zal zo blijven.’

Heeft Europa dat Russische gedrag niet uitgelokt door Oekraïne naar ‘onze’ kant te trekken?
Stoltenberg: ‘Rusland heeft de grenzen van Oekraïne niet gerespecteerd. Er is geen excuus voor het gedrag van Moskou. Elk land beslist soeverein of het tot de Europese Unie of de NAVO wil behoren, ook Oekraïne.’

Kan Oekraïne NAVO-lid worden?

Stoltenberg: ‘Als Kiev dat lidmaatschap aanvraagt, gaan we kijken of het land in aanmerking komt. Maar Oekraïne heeft zelf gezegd dat eerst hervormingen nodig zijn en die vergen tijd.’

Meer onduidelijkheid

Dwingt Rusland ons niet sowieso in die Koude Oorlogsretoriek?
Stoltenberg: ‘We willen niet terug naar de Koude Oorlog. We hebben de voorbije decennia net gewerkt aan partnerschappen met landen, ook met Rusland. De Koude Oorlog was eigenlijk nog een stabiele periode. Twee blokken, de NAVO en het Warschaupact, hielden elkaar in evenwicht. Nu is er meer onduidelijkheid. En dat draagt bij tot de onzekerheid.’

Hoe moet het nu verder voor Oekraïne?

Stoltenberg: ‘Het statuut van Oekraïne moet in een politiek proces beslecht worden. Eerst moeten we er alles aan doen om het bestand overeind te houden. Maar als de separatisten hun territorium uitbreiden of het staakt-het vuren aan flarden schieten, moeten onze Europese en Amerikaanse geallieerden klaar staan om de economische sancties aan te scherpen.’

Lees verder

Advertentie
Advertentie

Gesponsorde inhoud