‘Het wordt nooit meer normaal'

©REUTERS

Om de klimaatverandering bevattelijk te maken vertaalde de Amerikaanse journalist David Wallace-Wells de droge wetenschap naar de levensechte gevolgen voor ons bestaan. Denk: een kokende planeet, stervende oceanen en een economische catastrofe.

De wereld is nu al iets meer dan 1,1 graden opgewarmd sinds het begin van het industriële tijdperk, met alle extreme weerpatronen van dien. Tegen 2050 zal het 2 graden warmer zijn. Dan beginnen de ijslagen in Antarctica onomkeerbaar te smelten, een proces dat eeuwen duurt en de zeespiegel uiteindelijk met 50 tot 80 meter doet stijgen. In grote steden in het Midden-Oosten en India wordt het te heet om buiten te komen. 200 miljoen tot 1 miljard klimaatvluchtelingen moeten op zoek naar een betere plek om te leven.

En als we in het huidige tempo CO2 in de atmosfeer blijven pompen, sluiten we deze eeuw 4 graden warmer af. Het zou betekenen dat grote delen van Afrika, de Verenigde Staten, Australië, Zuid-Amerika boven Patagonië en Azië onder Siberië onbewoonbaar en onherbergzaam worden door hitte, overstromingen en woestijnvorming. De globale economische schade kan oplopen tot 600 biljoen dollar (528 biljoen euro), het dubbele van de wereldwijde rijkdom vandaag.

Het is maar een greep uit het toekomstbeeld dat de Amerikaanse journalist David Wallace-Wells voorschotelt in ‘The Uninhabitable Earth’, een boek dat in de Verenigde Staten furore maakt en sinds kort in het Nederlands verkrijgbaar is. Niet voor niets begint ‘De onbewoonbare aarde’ met een kopstoot: ‘Het is erger dan je denkt, veel erger.’

Het boek komt met een uitstekende timing aangewaaid, nu er met dank aan het jongerenprotest nog nooit zoveel over het klimaat is gepraat. Los van politiek of ideologie herinnert ‘De onbewoonbare aarde’ eraan waarom dat niets te vroeg is. De impact van het veranderende klimaat op het leven van deze en alle volgende generaties is amper te overzien. Bosbranden, droogte, overstromingen en stormen worden heviger en frequenter.

25 holocausten

In eloquent proza zet Wallace-Wells de scenario’s en de statistieken van een losgeslagen klimaat uiteen, gebaseerd op beschikbare en gepubliceerde wetenschappelijke bevindingen. En dat alles is beangstigender dan een dystopische thriller. De kern van de zaak is niet dat de planeet in gevaar is, want die is ooit al warmer geweest. Maar wel dat we de unieke samenloop van omstandigheden verwoesten die menselijk leven mogelijk maken. Nu al zitten we op onbekend terrein: de aarde is warmer dan ze ooit sinds het ontstaan van het menselijk leven is geweest.

‘Alles wat we op deze aarde doen, is afhankelijk van het redelijk stabiele klimaat dat we altijd hebben genoten’, zegt Wallace-Wells aan de telefoon. ‘Dat hebben we nu achter ons gelaten. En dus zal elk aspect van ons leven de komende decennia worden beïnvloed door de klimaatverandering. Het zal de rest van de eeuw bepalen.’

Als we de bos - branden in Californië zien, denken we: ‘Dit is de hel.’ Maar we weten niet hoe het over tien of twintig jaar zal zijn.
David Wallace-Wells
journalist

Pas nog raakte bekend dat het wetenschappelijke bewijs voor de menselijke oorzaak van de klimaatverandering de ‘golden standard’ heeft bereikt. Er is maar één kans op een miljoen dat het niet zo is. Het laatste greintje twijfel is weg. Toch blijven er misvattingen in de manier waarop we over klimaatverandering denken, zegt Wallace-Wells. Hij ontleedt er drie: we beseffen onvoldoende de omvang, de ernst en de snelheid ervan. Daardoor voelt het abstract, terwijl niemand en geen enkele plek op aarde ontsnapt.

‘Het probleem werd te vaak herleid tot een stijgende zeespiegel. Wie niet aan de kust woont, kon denken dat hij wel veilig is. Maar er is een studie die zegt dat tegen het einde van de eeuw 150 miljoen meer mensen sterven aan luchtvervuiling als de temperatuur met meer dan 1,5 graden stijgt. Dat zijn 25 holocausten. Lang noemden wetenschappers een opwarming van 2 graden een kaap die we absoluut moesten vermijden. Maar niets wijst erop dat we onder 2 graden, de doelstelling van Parijs, blijven. Dat worstcasescenario is ons bestcasescenario geworden.’

‘En wat de snelheid betreft: we hebben lang gedacht dat de klimaatverandering zo traag evolueerde dat we er ons wel een weg uit zouden innoveren. Maar de helft van de CO2 die het verbruik van fossiele brandstoffen aan de atmosfeer heeft toegevoegd, hebben we de voorbije dertig jaar uitgestoten. Dat deden we nadat de wetenschappelijke consensus werd vastgelegd. We hebben dus evenveel schade aangericht terwijl we ons ervan bewust waren dan in de eeuwen voordien, toen we nog in onwetendheid leefden.’

Alarmistisch

Volgens Wallace-Wells bekijken we de klimaatverandering het best als een kettingreactie. Een warmere aarde betekent dat in de permafrost opgeslagen methaan, een krachtiger broeikasgas dan koolstofdioxide, kan vrijkomen. Het betekent ook dat malariamuggen noordelijker oorden opzoeken. Conflicten, van geweld in de persoonlijke sfeer tot oorlogen op grote schaal, zullen toenemen. Net als het aantal mentale aandoeningen en cognitieve beperkingen. En als een miljoen Syrische vluchtelingen de Europese politiek nu al overhoopgooiden, hoe gaan we dan straks om met een exponentieel veelvoud daarvan?

Klinkt allemaal wat paniekerig en overdreven? Wallace-Wells, die voor het blad New York Magazine schrijft, moet zich wel vaker verdedigen. Dat was al zo in 2017, toen hij onder dezelfde titel een lang artikel over leven met de klimaatverandering publiceerde, waarvan het boek een diepere uitwerking is. Het werd een virale hit en het meest gelezen artikel ooit op de site. Ook nu wordt zijn aanpak ‘alarmistisch’ of zelfs ‘pornografisch’ genoemd.

Maar er is een studie die zegt dat tegen het einde van de eeuw 150 miljoen meer mensen sterven aan luchtvervuiling als de temperatuur met meer dan 1,5 graden stijgt. Dat zijn 25 holocausten.
David Wallace-Wells

Wat baat het met sensationele doemverhalen over Bijbelse plagen mensen af te schrikken? Best veel, zegt hij. ‘Wat ik schrijf, is een quasi letterlijke weergave van wat de wetenschap zegt. Er zijn geen hyperbolen nodig om bang te zijn van de wetenschap, je moet er gewoon recht naar kijken. Is dat alarmistisch, of is dat verantwoordelijk? Je kan moeilijk zeggen dat de feiten hysterisch zijn. En ja, angst kan verlammend of afstompend werken, maar ze kan ook een motivator zijn.’

Hij voelt zich gesterkt door het rapport van het Intergovernmental Panel on Climate Change (IPCC) van eind 2018, toen de wetenschappelijke gemeenschap haar terughoudendheid over de gevolgen van de opwarming van de aarde liet varen. ‘Uiteindelijk worden zeker niet alle dramatische projecties werkelijkheid’, zegt Wallace-Wells. ‘Dat is hoe wetenschap werkt. De verwachtingen worden herbekeken en herberekend. En alles hangt af van die grote onbekende factor: welke actie zullen wij mensen de volgende jaren, decennia en eeuwen ondernemen?’

Hyperobject

Wallace-Wells ziet, ondanks de apocalyptische toon van zijn boek, genoeg redenen tot optimisme. De publieke opinie schuift in sneltempo op, burgers en beleidsmakers nemen de klimaatzaak ernstiger. Dat is een aanzet.’ Hij gelooft in de opslag van CO2 en in het wegnemen van subsidies voor de olie- en gasindustrie, maar reikt geen concrete oplossingen aan. Wie daarnaar op zoek is, moet bij iemand anders zijn. ‘Waar men vroeger zei dat het te duur is om iets aan de klimaatverandering te doen, groeit het besef dat het duurder is niets te doen. We hebben alles zelf in handen. Alleen moeten we de politieke inertie overwinnen.’

Het probleem is dat de klimaatverandering vanwege haar omvang in tijd en ruimte een niet te vatten ‘hyperobject’ is. Hoewel ze hier en nu bezig is, slagen we er niet in weer te geven wat ze exact betekent, in de media of in de popcultuur, terwijl dat de zaak zeker vooruit zou helpen. De academicus Noam Chomsky zei vorige maand in een interview met de Canadese nieuwswebsite National Observer: ‘Eigenlijk zou elke krant elke dag een dikke vette kop op de voorpagina moeten hebben die uitschreeuwt dat de wereld afstevent op een enorme catastrofe. Over enkele generaties kan de georganiseerde menselijke samenleving mogelijk niet meer bestaan. Dat moet constant in de hoofden van mensen worden gedrild.’

‘We zijn geneigd de klimaatverandering te zien als een overschakeling van het ene stabiele evenwicht naar het andere. Dat is fout’, zegt Wallace-Wells. ‘De ervaring zal het leren. Per stapje hoger wordt het erger. Als we de bosbranden in Californië of in het noorden van Zweden zien, denken we: ‘Dit is de hel.’ Maar we weten niet hoe het over tien of twintig jaar zal zijn. Dan is het extreme weer van vandaag misschien mild. Dit is geen nieuw normaal. Dit is het einde van normaal.’

‘De onbewoonbare aarde’ is uitgegeven bij De Bezige Bij, telt 272 pagina’s en kost 22,99 euro.

Lees verder

Advertentie
Advertentie

Tijd Connect