Advertentie

‘Met maar een of twee vaccins gaan we er niet komen'

©EPA-EFE

Pfizer en BioNTech brengen ons met een spectaculaire doorbraak dicht bij een coronavaccin. Maar willen we terug naar de normaliteit, dan moeten we hopen dat ook de rest van het peloton in de vaccinrace snel goud aanboort. We zetten enkele kanshebbers op een rij.

‘Ik heb een glimlach op mijn gezicht van oor tot oor.’ Peter Horby, de gerenommeerde infectioloog van Oxford University, vatte maandag het sentiment van de wereld goed samen. Nadat de farma-alliantie Pfizer/BioNTech had bekendgemaakt dat hun onderzoek naar een coronavaccin in 90 procent van de gevallen lijkt te beschermen tegen een covidinfectie, knalden de champagnekurken wereldwijd.

Het sentiment is te begrijpen. Wat de voorbije maanden misschien vooral een abstracte hoop leek, een strohalm om ons aan vast te klampen, maakten de wetenschappers van BioNTech en Pfizer plots heel concreet. We liggen op koers om een jaar na de eerste uitbraak van een nieuw virus een goed werkend vaccin te produceren, een ontwikkelingsproces dat normaal gemiddeld tien jaar in beslag neemt. Dat is in alle opzichten een verbluffende prestatie die enige euforie rechtvaardigt.

Geen resetknop

Maar we counteren die euforie het best met wat realiteitszin, waarschuwen experts. Als het Pfizer-vaccin straks op de markt komt, is dat geen resetknop die ons weer naar het oude normaal voert. Want hoewel de efficiëntie hoog blijkt, weten we nog niets over de duur van de bescherming en of het vaccin alle demografische groepen even goed immuniseert.

Bovendien staan er tussen droom en daad zoals altijd wetten en praktische bezwaren. Die zijn immens in het geval van het Pfizer-vaccin. De kans dat er snel 8 miljard doses kunnen worden geproduceerd, is klein. En aangezien het vaccin gebruikmaakt van het genetisch materiaal RNA, moet het bewaard worden in een temperatuur van -70 tot -80 graden Celsius. ‘Daar snel de hele wereld mee bedienen, is een mission impossible’, zegt viroloog Johan Neyts (KU Leuven).

Willen we echt kans maken op iets dat lijkt op een normaal leven, dan moeten we dus hopen dat ook de concurrenten van Pfizer snel doorbraken forceren. ‘Met een of twee vaccins gaan we er niet komen’, zegt vaccinoloog Isabel Leroux-Roels (UZ Gent). Specialisten schatten dat we aan een tiental vaccins met diverse eigenschappen moeten geraken, willen we de wereldbevolking kunnen bereiken.

Dat klinkt als veel, maar er heerst optimisme. ‘Het goede nieuws van deze aankondiging is dat we nu het bewijs hebben dat het kan, een vaccin ontwikkelen dat bescherming biedt’, zegt Neyts. ‘Beschouw het als een soort proof of concept. Als je met die kennis naar de fase 1-resultaten kijkt van andere onderzoeken, dan word ik redelijk optimistisch.’

Bovendien is het Pfizer-nieuws een validering van de strategie die zowat de hele wereld hanteert. Bijna elk van de meer dan 200 vaccin-kandidaten maakt gebruik van het zogenoemde spike-eiwit - het eiwit dat het virus zijn uiterlijk met typerende uitsteeksels bezorgt. ‘Dat het gebruik van het eiwit wel degelijk de antistoffen opwekt die nodig zijn voor bescherming is goed nieuws voor zowat alle andere onderzoeken’, zegt Leroux- Roels.

Samenvattend is het Pfizer-vaccin een heel mooie zwaluw die de lente nog niet maakt. Maar hij geeft ons wel vertrouwen in een resem andere zwaluwen, die ons straks samen richting lente kunnen loodsen als alles goed gaat. We zetten de kopgroep van het vaccinpeloton op een rij, beginnend met de nieuwe leider.

De belangrijkste zes kandidaat-vaccins

Pfizer en BioNTech brengen ons met een spectaculaire doorbraak dicht bij een coronavaccin.
Maar willen we terug naar de normaliteit, dan moeten we hopen dat ook de rest van het peloton
in de vaccinrace snel goud aanboort. We zetten enkele kanshebbers op een rij.

1.

Wie: Pfizer/BioNTech

Wat: Boodschapper-RNA

Opmerkelijk: Alleen als ie ijs- en ijskoud is

Het Duitse BioNTech fopt met zijn vaccin ons lichaam met een soort verkleedpartijtje. Het brengt het uiterlijk van het coronavirus in in een lichaamseigen cel, zodat die de voor het coronavirus zo typische uitsteeksels krijgt - de ‘kroon’ in ‘corona’. Het lichaam herkent dat als iets vreemds en reageert met antistoffen.

Dit vaccin liet in de verschillende fasen beloftevolle resultaten zien, met als klap op de vuurpijl de interimdata van maandag. Die wezen op een effectiviteit van 90 procent. Een griepvaccin heeft een effectiviteitsgraad van ongeveer 50 procent.

Het grote nadeel is de praktische kant. Niet zozeer de opschaling - die kan relatief veilig en eenvoudig - maar omdat RNA pijlsnel afbreekt, moet je het bewaren bij een temperatuur van min 70 tot 80 graden. Dat maakt de logistiek bijzonder ingewikkeld, zeker in de derde wereld.

2.

Wie: AstraZeneca/Oxford

Wat: Virale vector

Opmerkelijk: Met dank aan niezende chimpansees

Dit vaccin, dat ontwikkeld wordt aan de Universiteit van Oxford, maakt gebruik van een virale vector. In mensentaal betekent dit dat een ander onschadelijk virus dienstdoet als koerier om een stukje coronavirus - opnieuw het spike-eiwit of kroon - ons lichaam binnen te smokkelen. In het geval van ‘The Oxford Vaccine’ is dat een verkoudheidsvirus dat chimpansees treft.

De wetenschappers van Oxford deden met dezelfde techniek eerder al onderzoek naar bijvoorbeeld een vaccin tegen griep, het zikavirus en een ander coronavirus, het dodelijke MERS. Die ervaring is vandaag goud waard.

Oxford maakt zich sterk nog dit jaar te kunnen landen. De Europese Commissie heeft al een deal voor 300 miljoen doses, waardoor ook België op een goede afloop hoopt.

3.

Wie: Johnson & Johnson

Wat: Virale vector

Opmerkelijk: Maar 1 dosis nodig

Het vaccin van J&J bouwt voort op eerder succesvol werk aan een ebolavaccin. Het maakt gebruik van dezelfde techniek als het vaccin van Oxford, de zogenoemde virale vector. J&J zet een onschadelijk adenovirus in als taxi om een stukje coronavirus binnen te brengen en zo een immuunrespons in gang te zetten.

Bij dieren en in de eerste mensenproeven ging dat bijzonder goed. In de in oktober gestarte fase 3, waarin het vaccin wordt getest op 60.000 mensen, kreeg het wel af te rekenen met enkele zieke proefpersonen, waardoor de test tijdelijk werd stilgelegd. Na een week werd hij na bijkomend onderzoek hervat.

J&J mikt op begin 2021. De VS bestelden alvast 100 miljoen doses,  met een optie om er nog eens 200 miljoen bij te doen. Het vaccin heeft enkele grote praktische troeven. Zo is er maar 1 dosis nodig en is het even gemakkelijk te bewaren als een griepvaccin.

4.

Wie: Moderna

Wat: Boodschapper-RNA

Opmerkelijk: Aan de prijzige kant

Net als Pfizer maakt biotechbedrijf Moderna gebruik van de zogenoemde mRNA-techniek - het bedrijf dankt zijn naam zelfs aan die letters. De ‘m’ staat voor ‘messenger’. Een stukje genetisch materiaal van het coronavirus wordt een cel binnengesmokkeld, waardoor die zich ‘vermomt’ met de kroon van het virus. Het lichaam ziet die kroon en reageert.

Moderna test het vaccin bij een groep van 30.000 proefpersonen, van wie 42 procent uit risicogroepen. De eerste resultaten van die proeven worden eerstdaags verwacht. Ook van dit kandidaat-vaccin hebben de VS al 100 miljoen doses besteld, en ze houden nog eens 300 miljoen achter de hand.

Anders dan Pfizer maakt Moderna zich sterk dat dit vaccin kan worden bewaard bij min 20 graden. Dat zou de logistiek al iets makkelijker maken. Met een richtprijs van zo’n 60 dollar is het wel aan de dure kant.

5.

Wie: SinoVac

Wat: Geïnactiveerd virus

Opmerkelijk: Een geo-politieke speelbal

CoronaVac, het kandidaat-vaccin van het Chinese SinoVac, wordt gezien als een van de frontrunners in de internationale wedloop. Het vaccin, dat gebruikmaakt van onschadelijk gemaakt virus om een respons op te wekken, wordt volop getest bij tienduizenden mensen in Brazilië.

Hoewel het vaccin veelbelovend oogt, wordt het medische parcours wat overschaduwd door politieke besognes. Braziliaans president Jair Bolsonaro is er niet happig op dat de Chinezen in zijn land aan het testen zijn. Toen deze week kort de testen werden stopgezet na het overlijden van een deelnemer, kraaide Bolsonaro victorie. De dood bleek evenwel een zelfmoord en de test startte na drie dagen weer op.

Ook in China is het vaccin voer voor controverse. De overheid is gestart met de inenting van duizenden personen, van militairen tot gezondheidswerkers, hoewel de proeven nog niet zijn afgerond.

6.

Wie: CureVac

Wat: Boodschapper-RNA

Opmerkelijk: Trump liep een blauwtje op

Groot was de boosheid in Duitsland toen Amerikaans president Donald Trump in maart het Duitse biotechbedrijf CureVac wou weglokken. Trump bood naar verluidt 1 miljard dollar aan financiering als het bedrijf zijn onderzoek en ontwikkeling wilde verhuizen naar de VS, om een vaccin te maken ‘voor Amerikanen’.

Bondskanselier Angela Merkel bemoeide zich ermee en ondertussen staat CureVac aardig ver met zijn Duits onderzoek. Testresultaten zijn er nog niet, maar het bedrijf maakt zich sterk eerstdaags aan zijn derde en laatste testfase te beginnen. Die gebeurt onder andere in België.

Ook CureVac maakt gebruik van de mRNA-techniek, die een deel van de lichaamscellen rond de plek waar de prik wordt toegediend van een coronakroon voorziet. Anders dan Pfizer en Moderna, maakt het bedrijf zich sterk dat zijn vaccin bewaarbaar is bij koelkasttemperatuur.

Lees verder

Advertentie
Advertentie
Advertentie
Advertentie

Gesponsorde inhoud

Gesponsorde inhoud