‘NAVO heeft van elke crisis een opportuniteit kunnen maken'

©BELGAIMAGE

De NAVO-leiders vieren de 70ste verjaardag van het militaire bondgenootschap. De alliantie kraakt langs alle kanten maar is lang niet ten dode opgeschreven, zegt de ervaren NAVO-rot Jamie Shea. ‘Zelfs Trump vindt tegenwoordig dat het glas eerder halfvol is.’

De staatshoofden en regeringsleiders van de 29 lidstaten van de NAVO komen vanaf vandaag samen in Londen om de 70ste verjaardag te vieren van het militaire bondgenootschap. Hoewel, vieren is een groot woord. Het hoge gezelschap krijgt weliswaar een plechtige ontvangst op Buckingham Palace, waar Elisabeth II de gasten op een receptie trakteert. Maar een grootse ceremonie - zoals tien jaar geleden op de Franse én Duitse oevers van de Rijn - staat niet op het programma.

De sfeer in Londen is somber omdat de NAVO met een reeks interne crisissen moet afrekenen. De klad zit erin sinds de Amerikaanse president Donald Trump de alliantie ‘achterhaald’ noemde en dreigde er de stekker uit te trekken als de Europeanen niet meer geld op tafel legden. En dan botste hij nog met de Turkse leider Recep Tayyip Erdogan, die prompt de steven naar Rusland wendde. Als klap op de vuurpijl bestempelde de Franse president Emmanuel Macron de NAVO twee weken geleden als ‘hersendood’.

©BELGAIMAGE

‘De NAVO is er altijd in geslaagd een crisis om te buigen tot een opportuniteit’, zegt Jamie Shea, een Britse analist die tot vorig jaar aan de slag was bij de NAVO. Shea raakt bij het grote publiek bekend toen hij tijdens de Kosovo-oorlog in 1999 optrad als woordvoerder voor het bondgenootschap. Na zijn pensioen in 2018 dook hij het academische circuit in. Als academicus en ervaringsdeskundige wijst Shea erop dat de huidige spanningen al een hele tijd sluimeren.

Militaire uitgaven

‘Dat is zeker het geval voor de kloof inzake de militaire uitgaven tussen de lidstaten’, zegt hij aan de telefoon vanuit Londen, tussen twee vergaderingen op het ministerie van Buitenlandse Zaken. ‘Die kloof is niet houdbaar en dat heeft niets met Trump te maken. De Europese Unie - en daar reken ik gemakshalve het Verenigd Koninkrijk niet meer bij - neemt minder dan 20 procent van de defensie-uitgaven voor haar rekening, terwijl de VS opdraaien voor 70 procent.’

Trump zal ook in Londen blijven hameren op een betere verdeling van de financiële lasten, verwacht Shea. Hij wijst op de jongste cijfers die NAVO-baas Jens Stoltenberg vorige week heeft bekendgemaakt. Negen landen voldoen dit jaar aan de norm om minstens 2 procent van hun bruto binnenlands product aan defensie te besteden. ‘Toen Trump aantrad, waren dat er maar vier’, zegt Shea. ‘Stoltenberg heeft dat slim aangepakt. Tijdens een recent bezoek aan Washington DC kon hij Trump overtuigen dat het glas eerder halfvol is dan halfleeg.’

Defender 2020

‘De signalen uit het Witte Huis zijn een pak positiever’, zegt Shea. ‘Na zijn ontmoeting met Stoltenberg noemde Trump de NAVO zelfs ‘onmisbaar’ voor de veiligheid van de VS. Bij Trump is het trouwens beter te kijken naar wat hij doet dan naar wat hij zegt. Dan blijkt hij een traditionele president te zijn. Hij blijft militairen en materieel inzetten in het buitenland. Volgend jaar nemen 20.000 Amerikaanse troepen deel aan de manoeuvres onder de codenaam Defender 2020. Dat is ongezien na 1990.’

Met haar 70 jaar is de NAVO de langstlevende militaire alliantie sinds het bondgenootschap tegen Sparta in het oude Griekenland.
Jamie Shea
NAVO-analist

Terwijl Trump zijn striemende kritiek heeft laten vallen, dook Macron op met een vernietigende analyse. In het weekblad The Economist verklaarde hij de NAVO ‘hersendood’. ‘Hij hekelde vooral het gebrek aan politiek overleg in het bondgenootschap’, zegt Shea. ‘Volgens hem volstaat het niet in deze gevaarlijke wereld een alliantie te hebben die alleen militair optreedt. Als je de uitdagingen wil aanpakken - China, Rusland, terreur - heb je ook een politieke NAVO nodig.’

Voor de NAVO was de kritiek van Macron de beste publiciteit in jaren, zegt Shea. ‘Leiders van allerlei pluimage waren er als de kippen bij om hun vertrouwen in het militaire bondgenootschap te bevestigen.’ De opvallendste terechtwijzing kwam van de Duitse bondskanselier Angela Merkel, die in de Bondsdag benadrukte dat ‘Europa op dit moment niet in staat is zichzelf te verdedigen’. Merkel zegde ook haar steun toe voor de uitbouw van een Europees defensiesysteem, maar dat mag volgens haar de NAVO niet vervangen.

Artikel 5

Macron kreeg ook de wind van voren omdat hij het befaamde artikel 5 van het NAVO-handvest in vraag had gesteld. Dat artikel bepaalt dat een aanval op een lidstaat wordt beschouwd als een aanval op de hele alliantie en maakt dus de weg vrij voor vergeldingsacties door de NAVO. ‘Artikel 5 is de ruggengraat van de NAVO’, zegt Shea. ‘Het is een waarschuwing voor de rivalen van de lidstaten. Door dat artikel ter discussie te stellen zet Macron de alliantie op de helling. Het is alsof je dieven en inbrekers uitnodigt door luidop te verkondigen dat het inbraakalarm van je huis kapot is.’

Trump moet zijn mond houden

De komst van de Amerikaanse president Donald Trump naar Londen - waar hij vandaag en morgen deelneemt aan een NAVO-top - baart de Britse regering grote zorgen. Zijn bezoek komt een dikke week voor de parlementsverkiezingen van 12 december. De Britse premier Boris Johnson is er als de dood voor dat Trump zich mengt in de verkiezingscampagne.

Trump bemoeide zich in oktober nog met het politieke gewoel in het Verenigd Koninkrijk door te zeggen dat een overwinning van Labour-leider Jeremy Corbyn ‘heel slecht’ voor het land zou zijn. Hij riep Johnson ook op een alliantie te sluiten met de Brexit Party van Nigel Farage.

Johnson drukte Trump op het hart zich tijdens zijn Londense verblijf koest te houden om de kansen op een Conservatieve overwinning gaaf te houden. De Britse premier gaf toe dat Trump zich best houdt aan de diplomatieke afspraak dat politieke leiders zich niet bemoeien met verkiezingen in andere landen. Niemand kan garanderen dat Trump woord houdt.

Macrons twijfels over de houdbaarheid van artikel 5 hadden te maken met de recente Turkse invasie in het noorden van Syrië. Stel dat het Syrische regime Turkije aanvalt, zei de Franse president, moeten de NAVO-partners de Turken dan ter hulp schieten? De vraag illustreerde de groeiende frustratie in het Westen over de eigengereide koers van Erdogan, die in Syrië samenwerkte met Rusland. Dat wekte zeker bij de Oost-Europese lidstaten flink wat wrevel.

Volgens Shea zijn de spanningen met Turkije de weerspiegeling van een lang sluimerende frustratie. ‘Na de Russische annexatie van de Krim in 2014 kwam de nadruk te liggen op de verdediging van de Baltische staten en Oost-Europa tegen de mogelijke agressie vanuit Moskou. Maar zeker de landen aan de zuidflank hadden andere prioriteiten. Frankrijk keek naar de terreurdreiging in de Sahel, Italië naar Libië en Turkije was bezorgd over Syrië. Het is duidelijk dat er een betere balans nodig is tussen de oost- en de zuidflank van de NAVO.’

Zorgenkind

Met Erdogan aan het roer is Turkije uitgegroeid tot het zorgenkind van de NAVO. Het land is een van de belangrijkste lidstaten maar schopte flink tegen de schenen met de aankoop van een Russisch luchtafweersysteem. De jongste weken blokkeert Erdogan naar verluidt beslissingen over defensieplannen zolang de bondgenoten de Syrisch-Koerdische militie YPG niet brandmerken als een terreurgroep. Toch relativeert Shea de situatie. ‘Het is beter een weerbarstig Turkije in de alliantie te hebben dan er buiten.’

Ondanks alle onheilsberichten blijft de gewezen NAVO-functionaris optimistisch. ‘Van iemand met mijn professionele verleden kan je natuurlijk niets anders verwachten. Maar ook als academicus ben ik overtuigd van het kracht van de NAVO. Het Amerikaanse Brookings Institution lichtte ooit 60 bondgenootschappen uit de afgelopen 400 jaar door en de gemiddelde leeftijd was 15 jaar. Met haar 70 jaar is de NAVO de langstlevende militaire alliantie sinds het bondgenootschap tegen Sparta in het Oude Griekenland. Dat verdient toch een stevig feest.’

Lees verder

Advertentie
Advertentie

Tijd Connect