Advertentie
analyse

NAVO-leiders tasten toekomst af met Trump

©EPA

Tijdens een werkdiner bespreken de NAVO-leiders vandaag de toekomst van de alliantie. Donald Trump zette twee stokpaardjes op het menu: een eerlijkere verdeling van de lasten en de strijd tegen terreur.

Vier minuten. Dat is de spreektijd die de leiders van de 28 NAVO-lidstaten vandaag elk krijgen toebedeeld. Omdat de aandachtsspanne van Donald Trump niet verder reikt, klinkt het in de wandelgangen. ‘Sommigen zeggen dat je ook het best wat beelden in de presentaties stopt’, zegt Roland Freudenstein van de denktank Wilfried Martens Centre. ‘Sowieso moet je bij Trump kort en concreet zijn.’

Officieel is de bijeenkomst geen top, maar een ‘ontmoeting’. Het zwaartepunt ligt op het werkdiner. ‘Toch wordt het geen gezellig etentje waarbij de leiders een hapje prikken’, zegt Dick Zandee van het onderzoeksinstituut Clingendael. ‘Het is de eerste keer dat Trump zijn NAVO-bondgenoten ontmoet. De vraag is of hij de kritische lijn over de alliantie zal voortzetten.’

1. Europa moet extra investeren

Trump eist dat de NAVO-lidstaten meer geld op tafel leggen voor defensie. Hij is het beu dat vooral de Europese bondgenoten als een vrijbuiter vertrouwen op de Verenigde Staten, die zowat 70 procent van het budget ophoesten.

Die kritiek is niet nieuw, maar Trumps voorgangers maakten van de kwestie nooit een halszaak. ‘De urgentie is toegenomen’, zegt Freudenstein. ‘Trump dreigt dat blijven aanmodderen zware gevolgen zal hebben. Dat is helemaal nieuw.’

Drukke dag voor Trump

Donald Trump landde woensdag in ons land. Meteen na aankomst ging hij naar het koninklijk paleis voor een ontmoeting met koning Filip en premier Charles Michel (MR)

Donderdag staat in het teken van de internationale contacten. In de voormiddag trekt Trump naar de Europese wijk voor een gesprek met onder anderen Commissievoorzitter Jean-Claude Juncker en Europees president Donald Tusk.

Daarna staat een werklunch met de Franse president Emmanuel Macron op de agenda.

Daarna gaat het naar het NAVO-hoofdkwartier, waar een reeks ceremonies plaatsvindt. De ontmoeting wordt afgesloten met een werkdiner.

Rond 21 uur vertrekt Trump naar de G7-top op Sicilië.

De NAVO-partners beloofden drie jaar geleden hun defensiebudget tegen 2024 op te krikken naar 2 procent van hun bruto binnenlands product. Nu halen amper vijf van de 28 lidstaten die norm. België behoort tot de slechtste leerlingen en staat op de voorlaatste plek met 0,85 procent.

Toch ziet het er niet naar uit dat Trump morgen met een ultimatum komt. Hij zal misschien wel vragen dat de leiders hun belofte bevestigen om hun defensiebudget op te trekken.

‘Maar dreigen met sancties, zoals het terugtrekken van militairen? Nee, dat zie ik niet meteen gebeuren’, zegt Zandee. ‘Het is voor Trump vooral belangrijk dat hij naar huis keert en aan zijn achterban kan zeggen: ‘Kijk eens, ze hebben goed naar mij geluisterd.’’

2. Strijd tegen terrorisme

Voor Trump naar Brussel afzakte, bezocht hij het Midden-Oosten, waar hij de aandacht fixeerde op de terroristische dreiging. Hij gaf te kennen dat de NAVO meestapt in zijn strijd tegen Islamitische Staat.

Maar dat ligt moeilijk, omdat zo’n taak botst met de centrale opdracht van de alliantie: de bescherming van de lidstaten. Het befaamde artikel 5 van het NAVO-handvest luidt: een aanval tegen een lidstaat staat gelijk aan een aanval op de alliantie.

De bromance tussen Trump en Poetin gaat duidelijk niet door.
Roland Freudenstein
NAVO-expert Wilfried Martens Centre

NAVO-baas Jens Stoltenberg benadrukte bij herhaling dat de rol van de NAVO tegen terreur veeleer beperkt is. Zandee: ‘Hij zei onlangs dat een uitbreiding naar de antiterreurstrijd enorm veel middelen opslokt, niet alleen militair maar ook diplomatiek en politiek.’

Bovendien is Europa verdeeld. ‘Vooral de Oost-Europese lidstaten vrezen dat de strijd tegen IS en aanverwanten cruciale middelen opslorpt om de Russische agressie te counteren’, zegt Freudenstein.

3. Argwaan over de ‘bromance’ met Poetin

Voor Trump vorige week Washington verliet voor zijn eerste buitenlandse reis, werd hij overrompeld door een rist incidenten rond de vermoedelijke collaboratie tussen zijn team en het Kremlin.

De Russische president, Vladimir Poetin. ©AFP

Tijdens de verkiezingscampagne was hij opvallend vriendelijk voor de Russische president Vladimir Poetin, die hij neerzette als een voorbeeldige, sterke leider. Na die lofbetuigingen stond het alarm in Oost-Europa meteen roodgloeiend.

Maar de soep wordt nooit zo heet gegeten als ze wordt opgediend. Aanvankelijk vreesden de Oost-Europeanen dat het Trump menens was toen hij ermee dreigde de Amerikaanse troepen uit Oost-Europa terug te trekken.

‘De angst en onzekerheid zijn geluwd’, zegt Freudenstein. ‘De bromance tussen Trump en Poetin gaat duidelijk niet door.’ Trumps ministers James Mattis (Defensie) en Rex Tillerson (Buitenlandse Zaken) gaven al te kennen dat de VS Oost-Europa niet in de steek laten.

4. Turkije ligt dwars

Terwijl de schijnwerpers vandaag op Trump gericht zijn, schuift nog een andere controversiële leider aan tafel: de Turkse president Recep Tayyip Erdogan. Die sloeg het voorbije jaar wild om zich heen, zeker na de mislukte coup in juli.

In een rotvaart bouwde hij in eigen land de rechtsstaat af. En hij botste herhaaldelijk met bondgenoten, waaronder de VS. Erdogan pikt het bijvoorbeeld niet dat de Amerikanen in de strijd tegen IS steun verlenen aan Koerdische milities in Syrië.

Erdogans eigengereide optreden doet vrezen dat zijn land wegdrijft van de NAVO. ‘Turkije neemt inderdaad met een enorme snelheid afstand van het Westen, zowel politiek als strategisch’, zegt Freudenstein.

Achter de schermen van een Amerikaanse NAVO-basis

De NAVO is niet alleen aanwezig in Brussel. In Henegouwen is er ook een Amerikaanse basis.

De Tijd kreeg een exclusieve blik achter de schermen.

‘Erdogan stelt zich zo weinig constructief op dat Turkije een kopzorg is. Maar er bestaat geen eenvoudige oplossing. Belangrijk is dat er duidelijke grenzen worden gesteld: tot hier en niet verder. Turkije is immers echt niet zo sterk als het zich voordoet.’

Turkije heeft het niet zozeer gemunt op de NAVO op zich, maar op individuele lidstaten, waaronder Duitsland. ‘Daarom kan Stoltenberg zwijgen over die spanningen, die hij als bilaterale problemen wegzet’, zegt Zandee.

De vraag is of Trump Erdogan op de vingers tikt. Zandee betwijfelt dat. ‘Hij kreeg ongetwijfeld ingefluisterd dat de Turkse legerbases cruciaal zijn voor de strijd tegen IS. Dat begrijpt Trump gezien zijn fixatie op terreur.’

5. Een nieuw hoofdstuk

Breekt met Trump in het Witte Huis een nieuw hoofdstuk aan voor de NAVO? Freudenstein denkt van wel. Hij spreekt van ‘een nieuwe fase in de trans-Atlantische relatie’.

‘De Europeanen nemen hun defensie stilaan ernstig. Dat heeft niet alleen te maken met de retoriek van Trump, maar ook met de Russische agressie tegen Oekraïne en de dreigementen aan Oost-Europese NAVO-leden.’

De Europeanen nemen hun defensie stilaan ernstig.
Dick Zandee
Expert Nederlands instituut Clingendaal

Zandee is het daar niet mee eens. Volgens hem is de NAVO in 2014 een andere koers gaan varen.

In plaats van buiten het NAVO-gebied aan de slag te gaan - zoals sinds de jaren negentig gebeurde van de Balkan tot Afghanistan - keerde de alliantie terug naar haar kerntaak: de verdediging van het eigen territorium.

‘Die buitenlandse interventies staan voortaan op een laag pitje’, zegt Zandee. ‘Zo’n Afghaanse ISAF-missie met 130.000 manschappen krijg je nooit meer.’

Lees verder

Advertentie
Advertentie
Advertentie
Advertentie

Gesponsorde inhoud

Gesponsorde inhoud