OPEC verliest macht aan olietrojka

Een Russische oliepijpleiding. Rusland bepaalt samen met Saoedi-Arabië en de VS steeds meer de marsrichting van de oliemarkt. ©REUTERS

Morgen start dan wel de belangrijkste OPEC-vergadering sinds 2016, de echte macht in de oliemarkt verschuift hoe langer hoe meer naar een trojka van Saoedi's, Russen en Amerikanen.

Qua symboliek kon het tellen, het aangekondigde vertrek van Qatar uit de OPEC enkele dagen voor het kartel van olieproducerende landen aan zijn belangrijkste meeting in jaren begint. Officieel wil Qatar zich vanaf januari helemaal toeleggen op de export van vloeibaar gas, waarin het de wereldleider is.

Maar de Qatarezen gaven maandag met hun mededeling een klap in het gezicht van Saoedi-Arabië. Dat land is de feitelijke leider van de OPEC, een organisatie waarin de Qatarezen naar eigen zeggen ‘niets te zeggen hebben’. Onderhuids speelt de groeiende animositeit tussen beide landen sinds Saoedi-Arabië met drie andere landen in juni 2017 een boycot tegen Qatar begon vanwege zijn vermeende steun aan het terrorisme.

Volgens analisten verandert het vertrek van Qatar niets aan de invloed van de OPEC op de olieprijs. Daarvoor zijn de Qatarezen met hun productie van 600.000 vaten per dag, amper een twintigste van de 11 miljoen vaten die de Saoedi’s oppompen, een te kleine speler. Maar de kaakslag illustreert nogmaals hoe het bijna 60 jaar oude kartel in snel tempo aan belang verliest.

Overaanbod

Dat de OPEC nog op de markt kan wegen, bewees het in 2016 door met een volgehouden knip in de olieproductie het overaanbod weg te werken en zo de gekelderde olieprijs weer omhoog te duwen. Dat was wel enkel mogelijk dankzij de steun van Rusland, dat geen OPEC-lid is.

En er was een keerzijde: de Amerikaanse producenten van schalieolie grepen de prijsstijging aan om de kraan helemaal open te draaien. Deze zomer namen de VS voor het eerst sinds 1973 de fakkel over van ’s werelds grootste olieproducent, net voor Rusland en Saoedi-Arabië. Samen is het trio goed voor ruim een derde van de wereldproductie, wat meer is dan de OPEC zonder de Saoedi’s.

1 miljoen
Volgens Saoedi-Arabië is een productieverlaging van 1 miljoen vaten per dag nodig, maar het wil dat niet alleen doen.

Die drie landen - elk met een onvoorspelbare en autoritair ingestelde leider - bepalen vandaag de marsrichting van de oliemarkt. Ze laten zich in belangrijke mate leiden door politieke overwegingen, die soms onderling botsen. Nergens wordt dat duidelijker dan in de patstelling waarvoor de Saoedische kroonprins Mohammed bin Salman (MBS) geplaatst is.

De verwachting is dat de OPEC morgen en vrijdag in Wenen zal beslissen de productie te verlagen nu de olieprijs weer in vrije val is. De prijs van een vat Brentolie kelderde sinds oktober met zo’n 30 procent tot ongeveer 60 dollar. Zorgen over een vertragende wereldeconomie spelen een rol, maar de hoofdrol is voor de Amerikaanse president Donald Trump.

Electoraal goud

Die zette de Saoedi’s de voorbije maanden onder druk om extra te produceren om de olieprijs te doen dalen in de aanloop naar de Amerikaanse Congresverkiezingen van begin november. Trump ziet electoraal goud in een goedkopere tankbeurt voor Joe Sixpack. De productieverhoging moest ook de impact van de Amerikaanse sancties tegen het OPEC-lid Iran compenseren. Alleen gaf Trump landen als China en India alsnog een vrijstelling om Iraanse olie te blijven importeren, wat de sanctie uitholde. In combinatie met de Saoedische olieboost leidde dat tot een overaanbod en dalende prijzen.

Saoedi-Arabië heeft laten verstaan dat een productieverlaging van minstens 1 miljoen vaten nodig is om de olieprijs op te krikken en zijn overheidsfinanciën te redden. Het eist dat andere landen meedoen, al leert de ervaring dat Saoedi-Arabië doorgaans het gros van de knip moet dragen.

De boom in schalieolie maakt de VS veel minder afhankelijk van Saoedi- Arabië en brengt Trumps doel van Amerikaanse ‘energiedominantie’ dichterbij.

Maar hier komt Trump weer in het spel. Hoewel de Amerikaanse inlichtingendienst CIA beweert dat MBS de opdrachtgever voor de moord op de kritische Saoedische journalist Jamal Khashoggi was, houdt Trump de belaagde kroonprins de hand boven het hoofd. Hij neemt MBS daarmee in de tang, want in ruil voor zijn steun verwacht hij dat de Saoedi’s de olie vrolijk laten stromen.

Een mogelijke uitweg voor MBS is dat de OPEC een productieverlaging overeenkomt, maar vaag blijft over de concrete afspraken om zo Saoedi-Arabië uit de wind te zetten. Analisten betwijfelen of dat zal volstaan om de olieprijs te stutten.

Beslissingsmacht

Rusland zou pro productieverlaging zijn, waarmee een belangrijke stap is gezet. ‘De beslissingsmacht in de oliemarkt is aan het verschuiven van de OPEC naar de tandem Saoedi-Arabië en Rusland. Ze zouden zelfs spreken over de oprichting van een permanent secretariaat, waarmee een extra kartel op de markt zou ontstaan’, zegt UGent-professor Thijs Van de Graaf, een expert in energiebeleid en internationale politiek.

Terwijl de OPEC vroeger eerst intern een standpunt formuleerde en daarna steun bij buitenstaanders zocht, zoekt Saoedi-Arabië vandaag eerst een akkoord met Rusland alvorens naar de andere OPEC-leden te stappen. Van die andere leden zijn enkel Koeweit en de Verenigde Arabische Emiraten solidair met de Saoedi’s. De rest kreunt onder sancties of wanbeheer (Venezuela en Libië) of pompt zo veel mogelijk olie op.

Wig

Hoewel Rusland comfortabel zegt te zijn met de huidige olieprijs, heeft het een reden om de Saoedi’s ter wille te zijn. President Vladimir Poetin droomt van een grotere geopolitieke rol in het Midden-Oosten. Het kan dan geen kwaad een wig te drijven tussen Saoedi-Arabië en diens grote westerse bondgenoot, de VS, zeker nu het Amerikaanse Congres na de moord op Khashoggi de band met Saoedi-Arabië steeds meer in vraag stelt.

Die nieuwe Amerikaanse houding wordt makkelijker gemaakt door de spectaculaire productieboom van schalieolie. De VS zagen daardoor hun netto-import van olie dalen van 13 miljoen vaten per dag in 2005 naar 2,4 miljoen vandaag. Eind volgend jaar zou dat nog amper 330.000 vaten zijn. Het maakt de VS veel minder afhankelijk van de Saoedische olie en brengt Trumps doel van Amerikaanse 'energiedominantie' dichterbij. Al dreigt zijn eigengereide optreden een neveneffect te hebben: een te lage olieprijs kan de eigen schalie-industrie pijn doen. Voorlopig heeft Trump daar geen oren naar: de pomp primeert.

Lees verder

Advertentie
Advertentie
Advertentie
Advertentie

Gesponsorde inhoud

Partner content