Advertentie
analyse

Poetins repressie verraadt angst voor oppositie en volk

Streetart in de Krim-hoofdstad verbeeldt president Vladimir Poetin. ©AFP

In de aanloop naar de parlementsverkiezingen haalde de Russische president Vladimir Poetin alles uit de kast om de oppositie monddood te maken. Die ziet in de brutale repressie echter een signaal van onzekerheid. ‘Het is alsof een zeer zware, zeer domme olifant op je afstormt.’

Als veteraan van de Russische oppositie was de 66-jarige Boris Visjnevski wat obstructie gewend. Dat op de kieslijst in zijn district in Sint-Petersburg twee naamgenoten stonden, kwam dus niet meteen als een verrassing. Het is inmiddels een courante praktijk: marionetten van het regime veranderen hun naam om verwarring te zaaien onder de kiezers en de oppositiekandidaat stemmen af te snoepen.

Maar toen Visjnevski de foto’s van zijn valse naamgenoten zag, bleek dat die ook hun uiterlijk hadden veranderd. Net als Visjnevski waren het kalende mannen met een grijs baardje. Uit onderzoek bleek dat beide dubbelgangers veel moeite hadden gedaan om de gelijkenis met de opposant te doen kloppen. ‘Zoiets heb ik nog nooit gezien’, zei een verbijsterde Visjnevski aan The Guardian.

En of het er smerig aan toe ging in de aanloop naar de verkiezingen, waarbij de Russen vanaf vandaag tot zondag 450 nieuwe leden van de Doema, het Russische parlement, aanwijzen. President Vladimir Poetin haalde alles uit de kast om toch maar greep te houden op de macht. En ook al twijfelen weinigen dat hij in zijn opzet zal slagen, toch is de stembusgang verre van een dictatoriaal non-event.

Wat gebeurt er?

Rusland trekt tot zondag naar de stembus om 45O leden te kiezen voor de Doema, het lagerhuis. Verenigd Rusland, het machtsvehikel van president Vladimir Poetin, hoopt op een nieuwe tweederdemeerderheid, maar amper 27 procent van de Russen zegt voor de partij te stemmen.

Wat staat op het spel?

De oppositie hoopt Verenigd Rusland pijn te doen door het systeem van ‘slim stemmen’. Daarmee krijgen kiezers per district de raad op een oppositiekandidaat te stemmen die de grootste kans heeft de favoriet van Poetin te verslaan.

Wankelt het bewind in Moskou?

Poetin schroefde de repressie genadeloos op in de aanloop naar de verkiezingen. Honderden kandidaten werden geweerd en tientallen organisaties werden verboden omdat ze ‘buitenlandse agenten’ zouden zijn. Uitgerekend die felle reactie verraadt volgens de oppositie de onzekerheid in het Kremlin. Deze verkiezingen zijn wellicht niet het einde van Poetin, maar ze kunnen wel barsten brengen in zijn regime.

Na bijna 22 jaar is het regime van Poetin stilaan uitgeleefd, beweren critici. ‘We zien een klassiek voorbeeld van een halfgekke tsaar’, zei oppositieleider Aleksej Navalny onlangs in The New York Times. ‘Een pathologische leugenaar met grootheidswaanzin en paranoia.’ De massale protesten in Wit-Rusland na de verkiezingen vorig jaar hebben de argwaan in het Kremlin alleen vergroot.

Niets wordt aan het toeval overgelaten om Verenigd Rusland - het parlementaire machtsvehikel van Poetin - opnieuw aan een meerderheid te helpen. De partij heeft een comfortabele tweederdemeerderheid van 334 zetels op 450 in de Doema. Maar volgens peilingen is Verenigd Rusland bijzonder impopulair. Amper 27 procent van de Russen zou overwegen op de machtspartij te stemmen.

Poetins kiesvee

De eenvoudigste manier om het resultaat op te krikken is geld rondstrooien. Poetin kondigde maandag een loonsverhoging aan voor de ordediensten en het leger. In de zomer had hij al een eenmalige bonus van 15.000 roebel (175 euro) klaargelegd voor brandweerlui, agenten en oorlogsveteranen. De gepensioneerden - een significant deel van Poetins kiesvee - kregen elk 10.000 roebel (115 euro) toegestopt.

De financiële extraatjes - ‘regelrechte omkoping’, mopperden critici - is echter niet de belangrijkste pijler in Poetins overwinningsstrategie. De afgelopen maanden werden met de botte bijl honderden kandidaten van de verkiezingslijsten gezwierd, vaak om futiliteiten. De bekende Kremlin-criticus Dmitri Goedkov werd in juni uit de race geduwd omdat zijn tante een oude huurschuld niet had betaald.

Om de schijn van democratie hoog te houden kan het Kremlin uiteraard niet alle rivalen van Verenigd Rusland uitschakelen. Zo ontstond een achterpoortje waarvan de tegenstanders van Poetin gebruikmaken via het systeem van ‘slim stemmen’. Per kiesdistrict wordt berekend welke kandidaat de meeste kans maakt om Poetins lokale favoriet te verslaan. Kiezers krijgen het advies voor die kandidaat te stemmen.

'Ja, we praten nu niet over het verkiezen van goede kandidaten - want alle goede zijn verbannen - maar we kunnen tenminste kandidaten kiezen die niet door het Kremlin zijn gepland.'
Aleksej Navalny
Oppositieleider, vanuit zijn gevangenschap in de strafkolonie IK-2

De strategie kwam uit de koker van Aleksej Navalny, de vijand nummer een van Poetin. Hij overleefde in de zomer van vorig jaar ternauwernood een vergiftiging door Poetins geheime dienst. Toen Navalny begin dit jaar na een lange revalidatie in Duitsland terugkeerde naar Moskou werd hij prompt gearresteerd en veroordeeld wegens een oude klacht. Het was een nauwelijks verholen politiek manoeuvre om het boegbeeld van de oppositie uit beeld te halen.

Via het slim stemmen hoopt Navalny vanuit zijn gevangenschap in de beruchte strafkolonie IK-2 invloed te hebben op de verkiezingen. ‘Voor het eerst in 20 jaar kunnen we regeringskandidaten verslaan’, zei hij onlangs. ‘Ja, we praten nu niet over het verkiezen van goede kandidaten - want alle goede zijn verbannen - maar we kunnen tenminste kandidaten kiezen die niet door het Kremlin zijn gepland.’

Apple en Google

Het Kremlin doet er alles aan de strategie van de oppositie te doorkruisen. De Russische internetregulator blokkeerde de toegang tot de website van slim stemmen. Apple en Google kregen de opdracht apps te verwijderen en zoekopdrachten af te sluiten. ‘Dat is contraproductief’, zei de politicoloog Dmitri Oresjkin op de radiozender Echo Moskvy. ‘Het weerspiegelt de angst van de macht.’ Oresjkin is ervan overtuigd dat Navalny’s systeem een doorslaggevende rol zal spelen bij de stembusslag.

Slim stemmen heeft zijn merites bewezen bij regionale verkiezingen, onder andere in Moskou en Sint-Petersburg. In de hoofdstad leed Verenigd Rusland in 2019 een vernederende nederlaag en moest ze haar toevlucht nemen tot creatief boekhouden om een krappe meerderheid te halen. Enkele dagen later viel de politie het kantoor van Navalny binnen. ‘Poetin is heel boos’, luidde Navalny’s oordeel.

Als de communisten forse winst boeken, kan dat een barst brengen in het Poetinbewind.

Bij dat slim stemmen is het vooral uitkijken naar de prestatie van de communistische partij (KPRF). Die haalde in Moskou twee jaar geleden al meer stemmen dan Verenigd Rusland. En ook bij de verkiezingen voor de Doema zijn de communistische kandidaten de favorieten om Poetins marionetten klappen te geven. Als de communisten forse winst boeken, kan dat een barst brengen in het Poetinbewind.

Even een partijpolitiek intermezzo: met 43 zetels in de Doema maakt de KPRF sinds jaar en dag deel uit van de ‘systeemoppositie’, samen met de ultranationalistische LDPR (40 zetels) en het centrumlinkse Rechtvaardig Rusland (23 zetels). Die drie partijen dienen vooral als een democratisch rookgordijn en voeren alleen op papier oppositie. In ruil voor geld en invloed lopen ze aan het handje van Poetin.

Bij de communisten klinkt er steeds luidere kritiek op de slaafse pro-Kremlin-koers. Het boegbeeld van de nieuwe garde is Pavel Groedinin, een aardbeientycoon die geregeld uithaalt naar het manke sociale beleid onder Poetin. ‘Ons volk is straatarm, ons land is schatrijk’, foetert hij dan. ‘Dat is niet normaal.’ Met een smoes schrapte de verkiezingscommissie Groedinin vakkundig van de kandidatenlijst.

De verbanning van Groedinin zette kwaad bloed in de communistische partij, waar velen het toch al moeilijk hadden om te zwijgen over de aanhoudende verslechtering van de levensstandaard. De economie kraakt in haar voegen en de verhoging van de pensioenleeftijd viel bijzonder slecht. Veel Russen vinden dat Poetin het stilzwijgende pact heeft verbroken: moei u niet met de politiek, en de staat levert in ruil welvaart en stabiliteit.

Streetart in Rome toont oppositieleider Aleksej Navalny achter tralies en een duif die hem bevrijdt. ©MAXPPP

Wraak op Clinton

Navalny wreef dit jaar zout in de wonde met de onthulling dat Poetin een enorm paleizencomplex aan de Zwarte Zee bezit, met een waarde van 1 miljard euro. Op YouTube is de reportage al bijna 120 miljoen keer bekeken. In combinatie met Poetins plan om via een grondwetswijziging tot 2036 aan de macht te blijven - hij is dan 83 jaar - was voor velen een signaal dat verandering nodig is.

Poetin reageerde met een totale oorlog tegen elke kritische stem. ‘Het is alsof een zeer zware, zeer domme olifant op je afstormt’, omschreef een medestander van Navalny het regimeoffensief. Tientallen organisaties, waaronder die van Navalny, werden verboden omdat ze zogenaamd ‘buitenlandse agenten’ waren. Met hetzelfde excuus raakten onafhankelijke media hun licentie kwijt.

Poetin is als de dood voor een herhaling van de massale protesten die eind 2011 uitbraken na gesjoemel bij de parlementsverkiezingen. Volgens Moskou was de opstand georkestreerd door de VS en de toenmalige minister van Buitenlandse Zaken Hillary Clinton. Volgens kwatongen zou Poetin enkele jaren later wraak hebben genomen door via hacking Clintons presidentscampagne te verstoren ten voordele van Donald Trump.

De protestgolf van 2011 werd met de grove middelen de kop ingedrukt. Voor Poetin was ze het signaal dat hij de teugels stevig in handen moest houden. Eerder dat jaar waren enkele van zijn doorwinterde collega’s in het Midden-Oosten van de macht verdreven tijdens de Arabische Lente. De omwentelingen in binnen- en buitenland voedden alleen de argwaan van Poetin.

Het enige dat Vladimir Poetin de kiezers te bieden heeft, is angst, dwang en een beetje geld.
Fjodor Krasjenikov
Politiek commentator

Wordt 2021 het jaar dat Poetins Rusland uitgroeit tot een ‘een hardcore autocratie’, zoals de analiste Maria Snegovaja onlangs stelde? Zij is ervan overtuigd dat het almaar hardhandigere optreden tegen de oppositie eerder een teken van zwakte dan van sterkte is. De draconische manoeuvres om de controle over de verkiezingen te houden illustreren de angst en onzekerheid in het Kremlin.

‘Het enige dat Poetin de kiezers te bieden heeft, is angst, dwang en een beetje geld’, schreef de politiek commentator Fjodor Krasjenikov onlangs voor hij naar Europa vluchtte. Grote schokken zijn niet te verwachten bij de stembusgang van de komende dagen. Maar het is uitkijken of het broeiende sociale ongenoegen doorsijpelt in de resultaten, bijvoorbeeld door een forse winst voor de communisten. De vraag is dan hoe het regime zal reageren.

Na een uitbraak van corona in zijn directe entourage kondigde Poetin donderdag aan dat hij in quarantaine gaat. Het illustreert treffend de eenzaamheid van de dictator die zich vastklampt aan de macht. ‘Bij elke verkiezing zeggen we dat het er nog nooit zo smerig aan toe is gegaan’, verzuchtte de Petersburgse opposant Visjnevski na de ontdekking van zijn dubbelgangers. ‘Maar dan blijkt het daarna toch weer een slag erger te zijn.’

Lees verder

Advertentie
Advertentie
Advertentie
Advertentie

Gesponsorde inhoud

Gesponsorde inhoud