analyse

Steeds meer regeringen broeden op stimulus voor economie

Overheidsinvesteringen, zoals deze brug over de Moezelvallei, stimuleren de economische groei. ©DPA / BELGA

Verschillende Europese landen en de VS overwegen de overheidsinvesteringen te verhogen of de belastingen te verlagen om een mogelijke recessie te voorkomen. Wat kunnen overheden doen om de groei te stimuleren?

De Nederlandse regering denkt aan de oprichting van een groot fonds om investeringen te financieren en de economische groei op de lange termijn te verzekeren. Dat meldde De Telegraaf gisteren. Onze noorderburen volgen daarmee het voorbeeld van Duitsland. Olaf Scholz, de Duitse minister van Financiën, zei in het weekend dat Berlijn het begrotingsevenwicht misschien zal loslaten om meer te investeren. De Amerikaanse regering overweegt een belastingverlaging en wil de economie op die manier zuurstof geven. De Britse regering onderzoekt hoe ze de impact van de brexit kan opvangen. In België beweegt voorlopig niets omdat de regeringsvorming niet vooruitgaat.

Waarom overwegen regeringen budgettaire stimulus?

De groeivooruitzichten zijn de jongste maanden sterk verslechterd. Het Internationaal Monetair Fonds (IMF) voorspelt dat de groei van de wereldeconomie in 2019 daalt tot 3,2 procent, het laagste peil in tien jaar. De afkoeling van de wereldeconomie is vooral te wijten aan de escalatie van de handelsoorlog tussen de VS en China.

Het IMF heeft Duitsland en Nederland al meermaals opgeroepen de overheidsinvesteringen te verhogen.

Dat conflict drukt ook de economische groei in Europa. De economie van Duitsland, dat veel naar China exporteert, is in het tweede kwartaal gekrompen. De Bundesbank verwacht ook in het derde kwartaal een daling van de economische activiteit. Bovendien is de vrees voor een brexit zonder akkoord toegenomen. Zo’n harde brexit kan behalve in het Verenigd Koninkrijk ook in Ierland, Nederland en België een recessie veroorzaken.

Voorts hebben de centrale banken niet veel munitie meer om met het monetair beleid de economische groei te stimuleren. In de eurozone is de kortetermijnrente nu al lager dan nul. In de meeste lidstaten is ook de langetermijnrente negatief. Daarom stijgt de druk op de regeringen om met het begrotingsbeleid de economische groei aan te zwengelen.

Wat kunnen regeringen doen?

De regeringen kunnen meer geld in de economie pompen door de uitgaven te verhogen of de belastingen te verlagen. Economen pleiten vooral voor een verhoging van de overheidsinvesteringen. Investeringen in infrastructuur stimuleren de groei op korte termijn en verhogen ook het groeipotentieel van de economie op langere termijn. Het is nu het ideale moment om te investeren, omdat overheden gratis geld kunnen lenen.

Een nadeel is dat investeringen een weinig flexibel instrument zijn om de groei te stimuleren. Stel dat de Vlaamse regering beslist meer te investeren in schoolgebouwen. Dan moet ze bouwplannen maken, bouwvergunningen aanvragen en via een openbare aanbesteding aannemers aanstellen. Tussen de beslissing om meer te investeren en de start van de ruwbouw verstrijkt een pak tijd.

Op het moment dat de werken starten, heeft de economie mischien geen stimulus meer nodig. Het is natuurlijk ook mogelijk al geplande investeringen versneld uit te voeren.

Een belastingverlaging is een flexibeler instrument. Maar dat zal wellicht een kleinere impact op de groei hebben dan een verhoging van de investeringen. Als de regering de personenbelasting verlaagt, zullen de gezinnen het extra netto-inkomen niet volledig spenderen. Ze zullen ook een deel van dat bijkomend inkomen sparen.

De ervaring leert dat de Belgische gezinnen meer sparen als ze bezorgd zijn over de gezondheid van de overheidsfinanciën. Zo anticiperen ze op toekomstige bezuinigingen of belastingverhogingen. In 1993, toen de overheidsschuld een piek van meer dan 130 procent van het bruto binnenlands product bereikte, spaarden de gezinnen 21 procent van hun inkomen. Nu sparen de Belgen nog 13 procent van hun inkomen.

Hebben regeringen ruimte om geld in de economie te pompen?

De vraag is of een verdere versoepeling van het monetair beleid nog veel effect heeft. Een verdere renteverlaging zou de bedrijfsinvesteringen wellicht niet meer stimuleren.

De marge verschilt van land tot land. Duitsland en Nederland hebben zeker ruimte, want zij boeken begrotingsoverschotten en hebben een lage overheidsschuld. Het IMF heeft beide landen al meermaals opgeroepen om de overheidsinvesteringen te verhogen. Italië daarentegen heeft geen ruimte, omdat het nu al worstelt met een erg hoge overheidsschuld.

Ook de VS hebben weinig marge. Het begrotingsbureau van het Congres waarschuwde woensdag dat de stijging van de Amerikaanse overheidsschuld onhoudbaar is. Over België zijn de meningen verdeeld.

Wat kunnen de centrale banken nog doen?

Hoewel de rente al zeer laag is, kunnen de centrale banken de rente voort verlagen. De Amerikaanse centrale bank heeft nog ruimte, de Europese Centrale Bank veel minder. Centrale banken kunnen ook de obligatieaankopen hervatten om de langetermijnrente voort te drukken. De vraag is of een verdere versoepeling van het monetair beleid nog veel effect heeft. Een verdere renteverlaging zou de bedrijfsinvesteringen wellicht niet meer stimuleren.

Sommige economen vragen zich zelfs af of het soepel monetair beleid niet contraproductief wordt. De zeer lage rente kan tot gevolg hebben dat de gezinnen meer sparen in plaats van minder. Gezinnen moeten door de lage rente meer geld opzijzetten om een bepaald kapitaal op te bouwen, bijvoorbeeld voor de aankoop van een woning.

In België en de eurozone is het gezinssparen de jongste kwartalen toegenomen. De lage rente creëert ook andere risico’s. Ze ondermijnt de rendabiliteit van de banken, waardoor die misschien hun kredietverlening zullen beperken in plaats van te verhogen.

Centrale banken hebben wel nog een ultiem wapen: helikoptergeld. Dat komt erop neer dat ze een cheque met een waarde van bijvoorbeeld 1.000 euro schenken aan elke inwoner of volwassene. Als de gezinnen met de cheque hun consumptie-uitgaven verhogen, stimuleren ze de economische groei.

Helikoptergeld kan de groei meer stimuleren dan een belastingverlaging, omdat het niet leidt tot bezorgdheid over een verslechtering van de overheidsfinanciën.

Welke plannen hebben de verschillende regeringen?

België wacht op nieuwe regeringen

Een verhoging van de overheidsuitgaven of een belastingverlaging in de nabije toekomst is onwaarschijnlijk, omdat er behalve in Brussel en de Duitstalige Gemeenschap geen regeringen zijn die dat kunnen beslissen. Een belangrijke vraag is of de nieuwe regeringen blijven streven naar een structureel begrotingsevenwicht in 2021. De voorstanders van een sluitende begroting verwijzen naar de kosten van de vergrijzing. Die zullen op middellange termijn het begrotingstekort en de overheidsschuld doen stijgen. Econoom Paul De Grauwe (London School of Economics) verwijst naar de lage rente en roept de overheid op meer te investeren en een tekort te aanvaarden.

Duitsland laat fixatie op ‘zwarte nul’ langzaam los

De Duitse minister van Financiën Olaf Scholz is wat minder recht in de leer dan zijn voorganger Wolgang Schäuble. Die hield halsstarrig vast aan de ‘schwarze Null’, lees: een begrotingsevenwicht. Maar de sociaaldemocraat Scholz is bereid die fixatie te lossen om de Duitse economie, die amechtig naar adem hapt, nieuw leven in te blazen. Hij opperde afgelopen weekend dat Berlijn, met dank aan een rist begrotingsoverschotten en het beteugelen van de staatsschuld, een oorlogskas van 50 miljard heeft. Door de vinger op de knip te houden, verwaarloosde de regering van Angela Merkel jarenlang de broodnodige investeringen in infrastructuur en hightech.

Nederland broedt op miljardenfonds

De Nederlandse economie groeide ook in het tweede kwartaal met een stevige 1,8 procent op jaarbasis. Toch beseft Den Haag dat er donkere wolken aankomen, onder andere door de brexit. Daarom werkt premier Mark Rutte aan een miljardeninjectie om de economie te stutten. De ruimte is er alvast: Nederland boekte vorig jaar een begrotingsoverschot van ruim 11 miljard euro. De details liggen nog niet vast - al circuleert volgens de krant De Telegraaf een bedrag van 50 miljard euro - maar het zou de bedoeling zijn te investeren in infrastructuur en technologie. Daarom zou Rutte breken met zijn beleid om de staatsschuld terug te schroeven.

Verenigde Staten hinten op extra belastingverlagingen

Hoewel de groei nooit langer duurde en de werkloosheid op het laagste peil in een halve eeuw zit, leeft de vrees voor een Amerikaanse recessie. Met zijn herverkiezing op het spel hintte president Donald Trump de jongste dagen op stimuli. De inkomens- en vermogenswinstbelastingen zouden tijdelijk dalen. Zijn enorme belastingverlaging voor werknemers en bedrijven uit 2017 zou permanent worden.

In combinatie met de stijgende uitgaven duwt dat het deficit in 2020 wel weer boven de kaap van 1.000 miljard dollar, becijferde de begrotingswaakhond woensdag. ‘Onhoudbaar’, vinden sommige van Trumps Republikeinen.

Verenigd Koninkrijk: ‘Rocket boosters’ en no-dealstimuli

Sinds hij vorige maand premier werd, belooft Boris Johnson ‘straalraketten’ onder de economie te plaatsen om de schokken van de nakende brexit op te vangen. Zonder in detail te treden kondigde hij forse investeringen aan in onderwijs, politie, huisvesting, infrastructuur en achtergestelde regio’s. De nieuwe minister van Financiën, Sajid Javid, hintte ook op belastingverlagingen. En als op 31 oktober een chaotische no-dealbrexit volgt, worden stimuli helemaal nodig. Enige budgettaire ruimte is er wel. Sinds Johnsons tory’s in 2010 aan de macht kwamen, verlaagden ze het deficit van 10 naar 1,1 procent. De huidige 2 procentnorm dreigt door de brexit wel helemaal losgelaten te worden.

Lees verder

Advertentie
Advertentie

Gesponsorde inhoud