nieuwsanalyse

Systeem-Poetin kraakt in al zijn voegen

De Russische president Vladimir Poetin. ©BELGAIMAGE

Een dissident in een Duits ziekenhuis, een volksopstand in Wit-Rusland en blijvende onrust in Siberië. De Russische president Vladimir Poetin komt steeds meer in het nauw.

Gebeiteld tot 2036. Zo leek het na het referendum over de Russische grondwet op 1 juli. Volgens de nieuwe bepalingen van de grondwet kan Vladimir Poetin nog enkele ambtstermijnen aan de huidige breien. Haast acht op de tien Russen stemde met die grondwetswijziging in, althans volgens de officiële uitslag. De oppositie was nauwelijks hoorbaar.

Maar toch staat de sterke man van het Kremlin minder stevig in zijn schoenen dan het lijkt. De aanhoudende economisch malaise en de westerse sancties wegen zwaar op de bevolking. Poetin buitte die strafmaatregelen uit door te stellen dat het Westen uit is op de vernietiging van Rusland en dat hij garant staat voor een sterk Rusland.

En toen kwam corona. De Russische president was niet de enige leider die de impact van de coronapandemie verkeerd inschatte. Net als elders luidde de eerste analyse dat het om 'een griepje' ging. Nadien werd het regime gedwongen tot forse maatregelen, met onder meer een lockdown in Moskou.

Pandemie

De pandemie knaagde de voorbije maanden flink aan de autoriteit van Poetin. Het virus laat zich niet weglachen, kan niet onderdrukt worden met repressie en legt ongenadig de zwakke punten van een systeem bloot. Het leerde de Russen in ieder geval dat het Kremlin niet almachtig is en niet te alle tijde alles onder controle heeft.

Wellicht kondigde Poetin daarom eerder deze maand totaal onverwacht aan dat Rusland een vaccin klaar heeft tegen het coronavirus. Spoetnik V werd niet alleen op ongeloof onthaald in het Westen, ook de Russen dachten er het hunne van.

De pandemie leerde de Russen dat het Kremlin niet almachtig is en niet te alle tijde alles onder controle heeft.

Politieke onrust kwam er ditmaal vanuit het verre oosten van Rusland. In Khabarovsk kwamen meer en meer mensen op straat nadat de regionale gouverneur, Sergej Foergal, opgepakt was wegens corruptie. De bevolking pikte het niet dat de populaire gouverneur zonder boe of ba aan de kant werd geschoven. Ze zagen er een manoeuvre van het regime in om de greep op de provincie te versterken.

Het was niet de enige plek waar plaatselijk protest het nationale nieuws haalde. In verschillende delen van het land klonk gemor: over een afvalfabriek, de bouw van een nieuwe kathedraal of lokale verkiezingen zonder tegenkandidaten in Moskou. Overal borrelde ongenoegen op over het paternalisme van Moskou.

Navalny

Het was ook in Siberië dat de dissident Aleksej Navalny contact zocht met de lokale opposanten. Toen hij op 20 augustus van Tomsk naar Moskou terugvloog, moest het vliegtuig een noodlanding maken in Omsk omdat de Kremlincriticus onwel geworden was. Voor de entourage van de dissident was het zonneklaar dat hij vergiftigd werd.

Het plaatselijke medische team en de politie legden tegenstrijdige verklaringen af. Na wat getouwtrek mocht Navalny vorig weekend overgevlogen worden naar het bekende Charité-ziekenhuis in Berlijn.

Rusland heeft een lange traditie van het vergiftigen van tegenstanders.

Ruim een week nadat Navalny in een coma beland is, gaat het gekibbel over de dissident voort. Volgens Duitse medici is het 'waarschijnlijk' dat de opposant vergiftigd is, maar het blijft onduidelijk met welk gif. Westerse landen willen een onafhankelijk onderzoek. Het Kremlin vraagt zich, bij monde van de woordvoerder, dan weer hardop af waarom er een onderzoek moet komen als niet duidelijk is aangetoond dat gif is gebruikt en vooral welk soort gif gebruikt is.

Rusland heeft al lange traditie van het vergiftigen van tegenstanders. Er zijn niet altijd harde bewijzen, maar het vermoeden is groot dat het Kremlin een hand heeft in veel van die gevallen. Ook bij dissidenten die gewoon worden omgebracht, bestaat dat vermoeden. Met een pokergezicht worden de beschuldigingen evenwel meestal achteloos van tafel geveegd.

Wit-Rusland

De kwestie-Navalny brak uit op een moment dat buurland Wit-Rusland in rep en roer staat. De chaos ontstond nadat Aleksandr Loekasjenko nog maar eens de overwinning bij de presidentsverkiezingen van 9 augustus geclaimd had. De 'laatste dictator van Europa' had naar eigen zeggen gewonnen met 80 procent van de stemmen. Ook die score is inmiddels standaard geworden.

Niet standaard was de reactie van de bevolking. Onmiddellijk volgde protest in de hoofdstad Minsk. Verschillende oppositieleiders werden opgepakt, de ordetroepen hakten uiterst gewelddadig in op de mensenmassa's. Svetlana Tichanovskaja, de belangrijkste leidster van de oppositie, vluchtte naar Litouwen.

Ondanks de zeer zware repressie bleef de bevolking de afgelopen weken massaal op straat komen. Arbeiders in staatsfabrieken legden het werk neer, een ongeziene protestdaad. Loekasjenko werd zelfs uitgejouwd toen hij de arbeiders er kwam toespreken.

Bovenste schuif

Loekasjenko leidt Wit-Rusland sinds 1994. Hij heeft altijd dubbelzinnige relaties met het Westen en Rusland onderhouden. Meestal poogde hij handig tussen beide blokken door te glippen. Het Westen legde hem sancties op, maar trok die in toen hij bemiddelde over Oekraïne. Om vervolgens opnieuw sancties op te leggen.

In het Kremlin ligt Loekasjenko zeker niet in de bovenste schuif. Maar Poetin zal nooit toestaan dat Wit-Rusland zich onttrekt aan de Russische invloedssfeer zoals Oekraïne dat gedaan heeft.

Wat in Wit-Rusland gebeurt, laat ons niet onverschillig.
Vladimir Poetin
Russische presidnt

Poetin maakte in een tv-interview op 25 augustus het Russische standpunt over Wit-Rusland heel duidelijk. Hij riep de wereld op zich niet te mengen in de interne zaken van Wit-Rusland maar verwees meteen naar een verdrag uit 1999 tussen beide landen. 'Wit-Rusland ligt het dichtst bij ons, etnisch, linguïstisch, cultureel en spiritueel. Wat daar gebeurt, laat ons niet onverschillig.' De Russische president houdt een 'reserve van ordediensten' klaar als de opstand niet gaat liggen.

Westen

Daarmee is de confrontatie met het Westen weer totaal. Tichanovskaja mag dan vanuit Litouwen laten weten dat de opstand draait om meer democratie in Wit-Rusland en niet om een keuze voor het Westen. Dat station lijkt inmiddels gepasseerd.

De kansen dat Poetin als president 2036 haalt, zijn deze zomer flink geslonken.

Vrijdagochtend liet de NAVO duidelijk verstaan dat ze geen Russische inmenging in Wit-Rusland duldt. De Duitse kanselier Angela Merkel herhaalde die oproep. 'Ik hoop dat de troepen niet ontplooid worden.' Wel hoopt Merkel dat ze de dialoog met Rusland kan openhouden. 'Maar alles wijst erop dat het heel moeilijk wordt in de komende maanden.'

Poetin is plots omsingeld door problemen. Zijn autoriteit wankelt, het volk mort en de spanningen met het Westen gaan naar het zenit. De kansen dat hij als president 2036 haalt, zijn deze zomer flink geslonken.

EU vaardigt sancties tegen Wit-Russen uit

De Europese Unie gaat sancties uitvaardigen tegen 'hooggeplaatste' vertegenwoordigers van het regime van de Wit-Russische president Aleksandr Loekasjenko. Dat heeft de hoge vertegenwoordiger van het buitenlands beleid Josep Borrell vrijdag meegedeeld.

Tijdens informeel overleg in Berlijn gaven de 27 ministers politiek groen licht voor sancties tegen individuen in Wit-Rusland die verantwoordelijk worden geacht voor verkiezingsfraude of de gewelddadige repressie tegen vreedzame betogers. Ze mogen niet meer naar de EU reizen en hun tegoeden worden geblokkeerd.

De komende dagen wordt de beslissing technisch en juridisch voorbereid, zei Borrell. Volgens hem worden individuen 'van hoog politiek niveau' in het vizier genomen. Namen wou hij nog niet kwijt. Evenmin deelde de Spanjaard mee hoeveel mensen op de lijst staan.

Borrell waarschuwde ten slotte voor Russische inmenging. 'Wit-Rusland mag geen tweede Oekraïne worden.'

Lees verder

Advertentie
Advertentie
Advertentie

Gesponsorde inhoud

Gesponsorde inhoud