‘We moeten op school inenten, net als vroeger'

©Dieter Telemans

De mazelen zijn aan een opmerkelijke opmars bezig in ons land. Alain Fischer, de dokter achter de nieuwe Franse vaccinatiepolitiek, ziet heil in verplichte inentingen.

Alain Fischer (69) staat aan de internationale top in het onderzoek naar genetische ziekten. In 2000 pasten hij en zijn team voor het eerst met succes gentherapie toe bij zogenaamde bubble babies: kinderen die in een steriele omgeving moeten leven om infecties te vermijden. Sindsdien is die aanpak verbeterd en uitgebreid naar andere erfelijke aandoeningen. Maar Fischer heeft nog een missie: pleiten voor vaccinatie. Als stuwende kracht achter de nieuwe vaccinatiepolitiek in Frankrijk kreeg hij in 2015 de Japanprijs, de belangrijkste onderscheiding voor grensverleggende prestaties in de wetenschap en technologie.

Er bestaan veel misvattingen over inenting. Er zijn ook veel tegenstanders. Hoe kunnen we het vertrouwen in vaccinatie herstellen?
Alain Fischer: ‘Om te beginnen moeten er meer informatiecampagnes komen. De bevolking moet beseffen waarom vaccinatie belangrijk is voor haar veiligheid. Net zoals het dragen van een autogordel dat is.’

‘We moeten vaccinatie ook toegankelijker maken: apothekers en verpleegkundigen moeten opnieuw in de scholen kunnen inenten, net als vroeger. In Frankrijk heeft de invoering van een verplichte vaccinatie ertoe geleid dat we veel meer zuigelingen konden bereiken. Het vertrouwen groeit, al is er nog veel werk.’

‘Ook in de media merken we een verandering ten goede. Kranten als Le Monde, Libération en Le Parisien namen vroeger soms standpunten tegen vaccinatie in. Tegenwoordig staan ze er al een stuk positiever tegenover.’

Autisme

Anderzijds blijven de sociale netwerken gonzen van geruchten dat vaccinatie kan leiden tot autisme.
Fischer: ‘Die onzin is het gevolg van een vervalste studie die in 1998 in een gezaghebbend wetenschappelijk tijdschrift werd gepubliceerd. Tientallen andere studies hebben dat intussen al weerlegd. Net zozeer is het verband tussen inenting tegen hepatitis B en multiple sclerose nooit aangetoond.’

‘Toegegeven, het is niet altijd eenvoudig om uit te maken of twee dingen gelijktijdig gebeuren of dat er een oorzakelijk verband bestaat. Sommigen spelen daar graag op in en verspreiden valse informatie.’

Wat je ook vaak hoort is dat vaccins met aluminiumzouten neurotoxisch zouden zijn, en tot het chronisch vermoeidheidssyndroom en alzheimerdementie kunnen leiden.
Fischer: ‘Een Franse dokter heeft dat ooit verklaard. Maar vrijwel al die gevallen in Frankrijk zijn nader onderzocht, en daaruit blijkt dat zijn bewering geen steek houdt. Diezelfde vaccins worden trouwens overal ter wereld gebruikt. Er zijn studies uitgevoerd op muizen om zijn stelling te bewijzen, maar die zaten vol methodologische fouten. Zolang er al vaccins bestaan, zijn er nu eenmaal tegenstanders van. Het grote verschil vandaag is de enorme impact van de sociale media, waardoor fake news zich gemakkelijk verspreidt.’

Vaccinatie is maar een van de terreinen waarop u actief bent. Waar bent u nu mee bezig?
Fischer: ‘We werken vooral op het vlak van genmodificatie, met als doel een aantal erfelijke aandoeningen in het immuunsysteem te corrigeren. Het idee bestaat al zo’n veertig jaar, maar de eerste resultaten zijn pas twintig jaar geleden behaald.’

‘Het principe is eenvoudig, de toepassing is een stuk ingewikkelder. Tot dusver zijn wereldwijd zo’n twaalf genetische aandoeningen met succes behandeld. Het gaat vooral over niet goed functionerende immuunsystemen, metabolismestoornissen en problemen met de aanmaak van hemoglobine. Maar net zozeer komen netvliesaandoeningen, neuromusculaire problemen en de erfelijke bloedziekten hemofilie A en B aan bod.’

Kanker

Wat heeft de toekomst te bieden?
Fischer: ‘Met dezelfde technologie kunnen we ook bepaalde vormen van kanker bestrijden. Dankzij de CAR-T-cellen, genetisch gemodificeerde afweercellen die zich specifiek op kankercellen richten, kan hemofilie van bepaalde witte bloedcellen worden behandeld. Er zijn al twee geneesmiddelen op de markt.’

‘Tal van universiteiten en bedrijven doen onderzoek om het aantal behandelbare kankers en genetische ziekten nog uit te breiden. In de toekomst kunnen we mogelijk tientallen zeldzame ziekten behandelen. De CRISPR-cas9-techniek, die kan worden gebruikt voor het gericht bewerken van de genetische samenstelling van een organisme, kan daartoe bijdragen.’

Hoe kunnen we erover waken dat het menselijk gen niet onrechtmatig wordt gemodificeerd?
Fischer: ‘We kennen helaas allemaal het verhaal van de Chinese wetenschapper die in 2018 claimde verantwoordelijk te zijn voor de geboorte van de eerste genetisch gemanipuleerde baby’s ter wereld. De vader van de tweeling was drager van het hiv-virus, en hij heeft de receptor van het virus uitgeschakeld. Maar daarmee heeft hij het genetisch patrimonium van de kinderen veranderd. Om te beginnen had hij niet de toestemming om dat te doen. En het project was ook medisch onverantwoord.’

‘Dat brengt ons bij de grotere vraag of we wel het recht hebben om het erfelijk genetisch patrimonium te veranderen. Het gaat tenslotte om de toekomstige generaties. Vandaag is vrijwel iedereen het erover eens dat we er nog niet klaar voor zijn. We beheersen de technologie onvoldoende. Maar over vijf tot tien jaar zal de vraag zich opnieuw stellen. Het lijkt me evident dat de hele maatschappij bij die discussie wordt betrokken.’

‘Persoonlijk ben ik geen voorstander van het genetisch manipuleren van embryo’s, zelfs niet als er een zware erfelijke aandoening in het spel is. Er bestaan alternatieve methodes, zoals de donatie van geslachtscellen.’

Sommige vernieuwende behandelingen zijn buitensporig duur. Wat is daaraan te doen?
Fischer: ‘Het goede nieuws is: dankzij geneesmiddelen zijn ziekten als hepatitis C vandaag te genezen en wordt het hiv-virus niet meer overgedragen. Maar het klopt dat niet iedereen er toegang toe heeft, al valt dat in Europa nog mee.’

‘Een behandeling met CAR-T-cellen kost ruim 350.000 euro. Een gentherapie tegen de ziekte van Leber, die tot blindheid leidt, kost al snel bijna 800.000 euro. Een behandeling tegen bepaalde vormen van ziekelijk overgewicht kost minstens 90.000 euro per patiënt per jaar. Nieuwe behandelingen tegen mucoviscidose en bepaalde progressieve spierziekten kosten nog veel meer.’

‘Als we willen dat ze voor iedereen bereikbaar worden, moeten de overheid en de industrie beter overleggen. Innovatie moet worden aangemoedigd, maar tegelijk moet rekening worden gehouden met de budgetten. De farma-industrie heeft trouwens nog financiële marge. De rekensom is snel gemaakt: als we de kostprijs met de helft kunnen verminderen, kunnen we met hetzelfde geld twee keer zoveel patiënten behandelen.’

Lees verder

Advertentie
Advertentie

Tijd Connect