interview

‘De strijd voor het klimaat zal iedereen geld kosten’

Christian Gollier, Belgisch directeur van de Toulouse School of Economics ©Vincent NGUYEN / Riva Press

De politiek durft de waarheid niet te benoemen, en dat is dat we allemaal de strijd tegen de klimaatverandering in onze portemonnee zullen voelen, zegt Christian Gollier, de invloedrijke Belgische directeur van de Toulouse School of Economics. ‘Alleen een CO2-taks kan het klimaat redden.’

Zijn recentste boek ‘Le climat après la fin du mois’ maakte deze zomer een grote indruk op de Nationale Bank-directeur Pierre Wunsch. Zijn kompaan en medeoprichter van de Toulouse School of Economics is de Nobelprijswinnaar Jean Tirole. En hij adviseert de Franse regering om samen met Duitsland de Europese klimaatinspanningen en het relanceplan in goede banen te leiden.

De Belgische econoom Christian Gollier mag dan minder bekend zijn in zijn geboorteland, internationaal heeft hij een reputatie opgebouwd met zijn onderzoekswerk over onzekerheid op de lange termijn, dat hij de jongste jaren gefocust heeft op de klimaatverandering.

De kern van zijn betoog is dat mensen hun gedrag alleen veranderen als de economie, en met name de prijszetting verandert. Een voorbeeld: mensen zijn pas massaal beginnen te lezen toen boeken betaalbaar werden door de doorbraak van de boekdrukkunst. Ervoor waren manuscripten te duur, en bleef lezen beperkt tot een kleine elite.

Politici hebben geen idee hoe ze het publiek moeten responsabiliseren. Integendeel, ze verkopen een heleboel onzin over de klimaatverandering.
Christian Gollier
Directeur Toulouse School of Economics

Net zo zal de strijd tegen de klimaatverandering alleen effectief worden als we allemaal rechtstreeks geconfronteerd worden met de prijs ervan. En dat zal pas gebeuren als we een CO2-taks invoeren, schrijft de Brusselaar in zijn boek. Het probleem is dat de politiek en de groene beweging die ongemakkelijke boodschap niet over durven te brengen.

‘Ik zie alleen maar struisvogelpolitiek’, zegt Gollier via een video-interview vanuit Toulouse. ‘Vrijwel iedereen is het erover eens dat de klimaatverandering een groot probleem vormt, maar niemand lijkt een zicht te hebben op wat precies moet gebeuren. Dat leidt tot heel wat frustraties en spanningen in de maatschappij. Al maanden neem ik deel aan rondetafelgesprekken met industriëlen, opinieleiders, filosofen, astrofysici en noem maar op. Die stellen allemaal hetzelfde vast: dat we met ons gezicht tegen de muur dreigen te lopen.’

‘Maar zodra gedebatteerd wordt over hoe we dat kunnen vermijden, hoor je alleen wollige ideeën. De ene wil een nieuwe mens creëren, die altruïstisch is en van nature meer aandacht heeft voor het milieu. De andere predikt de voordelen van permacultuur of andere micropolitieke theorieën, die op zich niet fout zijn maar het probleem niet oplossen. Tegenwoordig hoor je vaak dat we ons verbruik moeten halveren, maar hoe kan je zoiets realiseren zonder een dictatuur die onze vrijheid beperkt?’

Het belangrijkste is de algemene invoering van een CO2-taks?

Christian Gollier: ‘Ik volg daarin de andere economische denkers. Die zijn het zelden over iets eens, maar hierover wel. 95 procent van hen is ervan overtuigd dat we het probleem niet kunnen oplossen zonder zo’n belasting.’

Waarom is dat de heilige graal van de strijd tegen de opwarming?

Gollier: ‘Om onze CO2-uitstoot drastisch te verminderen moeten we op vele knoppen tegelijk drukken. Elk individu op aarde moet een aantal dingen doen die misschien onbelangrijk lijken, maar een enorme impact hebben als ze elkaar versterken. De landbouw moet ingrijpend worden hervormd, net als de productieprocessen. De productieketens moeten korter en lokaler worden, enzovoort.’

‘Kortom, een massa veranderingen moet op een of andere manier worden gecoördineerd. Naar mijn mening kan dat alleen als op CO2 een prijs wordt gekleefd. Dan pas kunnen we zien welke overheidsmaatregelen efficiënt zijn. Een voorstel dat 200 euro per vermeden ton CO2 kost, laten we vallen. Een dat maar 30 euro kost per vermeden ton CO2 voeren we uit.’

Christian Gollier (59)

Christian Gollier is een Belgische econoom die internationale faam opgebouwd heeft met zijn theorie over beslissingen in onzekerheid, met toepassingen in het klimaatonderzoek, financiën en kosten-batenanalyses. Hij is samen met de Nobelprijswinnaar Jean Tirole de stichter van de Toulouse School of Economics, waarvan hij de directeur is. De voorbije jaren was hij gastprofessor aan de Amerikaanse universiteiten Harvard en Columbia. Hij publiceerde meer dan 100 artikels in wetenschappelijke tijdschriften, is een van de leidende auteurs van de jongste twee rapporten van het IPCC en publiceerde verschillende boeken. Zijn jongste boek ‘Le climat après la fin du mois’ wordt momenteel vertaald in het Engels.

We komen er niet zonder dat iedereen inspanningen levert, zegt u.

Gollier: ‘Responsabiliseren doe je volgens het principe dat de vervuiler betaalt. Dat is niet bedoeld als straf, maar als aanmoediging. Zo bekom je dat zowel bedrijven als consumenten de gevolgen van hun gedrag voelen. De individuele belangen en het gemeenschappelijk belang moeten natuurlijk op elkaar worden afgestemd. Daarom moet de prijs die voor de CO2 betaald wordt gelijk zijn aan die van de berokkende schade. Zo wordt de vervuiler het slachtoffer van zijn eigen gedrag. Dat principe verkondigde de Britse econoom Arthur Pigou 100 jaar geleden al.’

U plakt er in uw boek een concrete prijs op: 50 euro per geproduceerde ton CO2. Met een gemiddelde uitstoot van 5,5 ton per persoon per jaar kom je aan een bijdrage van 275 euro.

Gollier: ‘Mijn berekeningen zijn intussen geëvolueerd naar 70 tot 80 euro per ton. Een bedrag dat tot 2050 met 4 procent per jaar moet toenemen. Dat is een probleem. Dat bedrag is voor velen moeilijk aanvaardbaar. Het zal dus nog wel een aantal jaren duren voor de prijs van CO2 in overeenstemming is met de impact op het klimaat.’

Het ontbreekt aan politieke moed om die moeilijke boodschap te brengen, zegt u.

Gollier: ‘Politici hebben geen idee hoe ze het publiek moeten responsabiliseren. Integendeel, ze verkopen een heleboel onzin. Bij alle partijen klinkt hetzelfde deuntje. ‘De klimaatverandering is een opportuniteit voor de mensheid. We zullen miljoenen jobs creëren en onze elektriciteit zal goedkoper worden. Tegelijk bouwen we een groenere en betere wereld voor de volgende generaties.’ Laat me niet lachen! De realiteit is helemaal anders. Geen enkele Europese politieke partij heeft haar aanhangers er tot dusver van kunnen overtuigen dat hun koopkracht zal moeten dalen als we iets willen bereiken. Verder dan ‘sommige producten zullen duurder worden’ durven ze niet te gaan.’

Wie zoiets durft te verkondigen, verliest de volgende verkiezingen.

Gollier: ‘De politici zitten inderdaad tussen hamer en aambeeld. Hun discours is dat van de groene utopie: maatregelen kosten niets en brengen veel op. Hoe zouden ze dan de boodschap kunnen overbrengen dat we de snelheid op autosnelwegen moeten beperken, we meer moeten betalen voor onze elektriciteit en onze stookolietank moeten vervangen?’

‘Tot voor kort subsidieerde de Franse overheid de productie van zonne-energie, terwijl die tien keer duurder was dan nucleaire energie. Wij betalen die subsidies mee via onze stroomfactuur, maar dat zit verborgen in de kleine letters op die factuur. Niemand ligt ervan wakker. Maar als een CO2-taks de dieselprijs met 10 cent doet stijgen, zou iedereen dat merken en zouden de gele hesjes meteen op straat verschijnen.’

Welke zin heeft het te investeren in elektrische of waterstofwagens als je de klassieke brandstofwagen blijft steunen?
Christian Gollier
Directeur Toulouse School of Economics

‘Het einde van de wereld kan nog even wachten, het einde van de maand heeft voorrang,’ schrijft u over de beweging van de gele hesjes.

Gollier: ‘Dat is de paradox, zie je. De publieke opinie, en vooral de jongeren, is gefrustreerd omdat er niets gebeurt voor het klimaat. Tegelijk weigert het overgrote deel van de bevolking mee te werken aan een gezamenlijke aanpak.’

Moeten de subsidies voor groene stroom dan worden afgeschaft?

Gollier: ‘De Franse regering heeft 30 miljard euro opzijgezet voor de ecologische omschakeling. Maar dat zal het verschil niet maken, als de consumenten SUV’s blijven kopen en bedrijven blijven investeren in olie en steenkool. Natuurlijk moeten landen massaal publiek geld stoppen in ecologische infrastructuur, zoals openbaar vervoer en laadpalen, maar zonder CO2-taks kom je er niet. Welke zin heeft het om te investeren in elektrische of waterstofwagens als je de klassieke brandstofwagen blijft steunen? Zeker in België, waar de eigenaars van een bedrijfswagen zelfs niet moeten betalen voor hun brandstof om op vakantie te gaan.’

‘De overheden steken hun kop in het zand, maar dat heeft ook een effect op de koopkracht. De Franse regering steunt de verspreiding van windmolens en zonnepanelen, maar daardoor betalen de Franse burgers samen jaarlijks 10 miljard euro voor de bestaande installaties, terwijl wind- en zonne-energie amper 8 procent uitmaken van de totale elektriciteitsproductie. Dat is buiten proportie.’

Daarom houden we de kerncentrales beter langer open, vindt u.

Gollier: ‘Ik zou niet meer investeren in nieuwe kerncentrales, maar ik zou de bestaande langer in gebruik houden. Zolang er geen technologische oplossing voor het opslaan van elektriciteit is, is kernenergie onmisbaar in Europa. In de huidige situatie is het onmogelijk voldoende stroom te produceren met alleen windmolens en zonneparken. De enige andere CO2-loze oplossing is voorlopig kernenergie.’

‘Kijk maar naar wat is gebeurd in Duitsland. Daar heeft de overheid de kerncentrales gesloten en vervangen door hernieuwbare energie, maar ook door een gloednieuwe steenkoolcentrale. Kernenergie koopt ons tijd om hernieuwbare energie verder te ontwikkelen.’

De coronacrisis is een goede zaak voor het klimaat. Het besef is gegroeid dat je lot mee afhangt van je mede mensen.
Christian Gollier
Directeur Toulouse School of Economics

Kan de EU redding brengen met de honderden miljarden euro’s gereserveerd voor de Green Deal?

Gollier: ‘Ik wil eerst zien wat er zal gebeuren. De Green Deal, die Europa tegen 2050 klimaatneutraal moet maken, is nog altijd niet erg concreet. Door de coronacrisis is hij onder het tapijt geveegd. Dat illustreert nog maar eens hoe dringende prioriteiten de uitdagingen op de lange termijn opzijschuiven. Het is nochtans perfect mogelijk om de noden van het klimaat en de herstelmaatregelen te verzoenen. Zo kan je je afvragen of het nodig is Brussels Airlines met overheidsgeld te redden, terwijl de luchtvaartsector enorm veel CO2 uitstoot.’

‘Het antwoord moet een combinatie zijn van kortetermijn- en langetermijndenken. Een mogelijke oplossing kan zijn dat op korte termijn jobs worden gered met overheidsgeld, maar dat de overheid zich engageert om binnen vijf à tien jaar een hogere prijs voor CO2 te hanteren. Dat moet de privésector verhinderen nog langer in CO2-intense activiteiten te investeren. 100 euro per ton in 2030, zeg maar.’

U waarschuwt ook voor de gevaren van het vooruitgangsoptimisme in de technologie.

Gollier: ‘Sommige economen, ingenieurs en futurologen zijn ervan overtuigd dat we tegen 2050 elektriciteit kunnen opwekken die goedkoper is dan vandaag en bovendien CO2-vrij. Anderen gaan ervan uit dat CO2 tegen dat jaar 775 euro per ton moet kosten om het klimaat te redden. Dat zijn twee totaal verschillende visies. Niemand weet wat de realiteit zal zijn. Precies daarom bestaat zoveel onzekerheid.’

‘Voor bedrijven is die onzekerheid de belangrijkste reden om investeringen uit te stellen. Natuurlijk gaat het dan allemaal zo traag. Daarom stel ik voor dat Europa zich engageert om een minimumprijs op CO2 te plakken. Dan zullen de ondernemers veel minder onzeker zijn over de toekomst en zal de transitie naar een koolstofarme economie veel sneller verlopen.’

‘Die snelheid is om nog een reden belangrijk. Als onze groene technologieën de petroleum van de olieproducerende landen bedreigen, zullen zij de prijzen fors laten dalen. Als het Saoedi-Arabië nu pakweg 1 dollar kost om een vat olie te produceren dat voor 40 dollar verkocht wordt, belet niets het land die prijs te laten zakken als zijn positie bedreigd wordt.’

80 euro
Gollier pleit voor een CO2-taks van 80 euro per ton CO2, die elk jaar stijgt. Met een gemiddelde uitstoot van 5,5 ton per persoon per jaar kom je aan een gemiddelde bijdrage van ruim 400 euro per burger.

U beseft dat de wereldwijde invoering van een CO2-taks in de huidige politieke context een utopie is. Daarom pleit u voor een ‘klimatologische coalitie’ van ambitieuze landen, die douaneheffingen invoeren aan hun grenzen.

Gollier: ‘Een aantal landen lapt de klimaatverandering aan zijn laars. Voor sommige, zoals arme landen in Afrika, is dat te begrijpen. Maar als Europa zich ambitieus opstelt op klimaatvlak, terwijl de rest van de wereld geen CO2-prijs hanteert, zou dat de doodsteek betekenen voor de Europese industrie. Dan zou Europa enorme inspanningen leveren, maar zonder enig resultaat voor de planeet, omdat de CO2-uitstoot naar elders zou verschuiven. Naar een sluikstort als het ware.’

‘Dat verklaart deels waarom de internationale onderhandelingen zo traag verlopen. Elk land hoopt te profiteren van de maatregelen van andere, voor het zelf tot actie overgaat. De enige oplossing die economen daarvoor hebben gevonden, is de douaneheffing. Daarmee kun je een CO2-prijs opleggen aan elke invoerder.’

Is dat niet gevaarlijk voor de wereldhandel nu het protectionisme overal toeneemt?

Gollier: ‘Toegegeven, dat kan een nieuwe handelsoorlog met China veroorzaken. Maar vergeet niet dat de Wereldhandelsorganisatie belastingen voor milieudoeleinden toestaat. Als de Verenigde Staten - na het Trump-tijdperk - en Europa het eens zouden worden over een CO2-prijs en douaneheffingen, zou dat wereldwijde voordelen hebben. Dan zouden alle goederen die geconsumeerd worden in de VS en in Europa dezelfde prijs voor CO2 hebben betaald, ongeacht waar ter wereld ze geproduceerd zijn.’

De coronacrisis heeft alle aandacht voor het klimaat opgeslokt. Plots zijn er heel wat andere prioriteiten, zoals de economie en de gezondheidszorg.

Gollier: ‘De coronacrisis is een goede zaak voor het klimaat. Niet zozeer omdat onze CO2-uitstoot tijdelijk gedaald is door de lockdown, maar omdat het besef is gegroeid dat je lot mee afhangt van je medemensen. Als iemand zich misdraagt, worden anderen ziek. Hetzelfde geldt voor het klimaat: als sommigen veel CO2 uitstoten, sterven anderen daardoor. We hangen van elkaar af, en een laisser-fairehouding is geen oplossing.’

In de coronacrisis zie je wel onmiddellijk het resultaat van de overheidsmaatregelen.

Gollier: ‘Dat is inderdaad een groot verschil. Toen de crisis uitbrak, heeft de overheid gedaan wat ze moest doen en drastische beslissingen genomen. De burgers pikten dat ze maanden van hun vrijheid werden beroofd, omdat ze snel de impact zagen in de grafieken. Bij het klimaat ligt dat jammer genoeg helemaal anders. Maatregelen zullen pas binnen 100 jaar voordelen opleveren. Velen zijn niet bereid die opofferingen te doen.’

Tot slot: de oplossing voor de opwarming van de aarde zal dus economisch zijn of niet zijn?

Gollier: ‘Waarom zijn Europese auto’s twee keer zo licht van vermogen als Amerikaanse? Omdat de prijs aan de pomp hier dubbel zo hoog is als in de VS. Anders gezegd: de Europeanen hebben geleerd om met dure brandstof te leven en stemmen hun aankoopgedrag van een auto erop af. Ons gedrag en ons leven worden fundamenteel gedreven door prijzen.’

Christian Gollier, ‘Le climat après la fin du mois’, PUF, 2019. 19 euro.

Lees verder

Advertentie
Advertentie

Gesponsorde inhoud