analyse

Xi weet zich geen raad met wispelturige Trump

De Chinese president Xi Jinping en zijn Amerikaanse collega Donald Trump (hier op een archieffoto) dineren zaterdag samen in de marge van de G20-bijeenkomst. ©BELGAIMAGE

In de marge van de G20 proberen Xi Jinping en Donald Trump de plooien glad te strijken. Het water tussen China en de VS is echter diep. Vooral het wispelturige beleid van Trump kost Xi heel wat hoofdbrekens.

Uren voor de leiders van de G20, de 20 belangrijkste industrielanden, in de Argentijnse hoofdstad Buenos Aires de aftrap gaven voor hun jamboree, loste de China Daily, de megafoon van het Chinese regime, vrijdag een waarschuwingsschot. ‘Peking wil, net zoals Washington, een akkoord’ om een einde te maken aan de handelsoorlog, schreef de krant. Maar, klonk het, dat kan alleen maar lukken als de Amerikanen ‘billijk’ zijn.

Daarmee werd de toon gezet voor de ontmoeting tussen de Chinese president Xi en diens Amerikaanse evenknie Trump. Zij zien elkaar zaterdag in de marge van de G20 voor een intiem diner. Het is de eerste keer dat beide leiders elkaar onder vier ogen zien sinds Trump afgelopen zomer een handelsoorlog met China lanceerde door invoerheffingen op te leggen op ruim 250 miljard dollar aan Chinese producten.

De kans is klein dat het etentje een staakt-het-vuren oplevert. Trump stuurde de afgelopen dagen gemengde signalen de wereld in. Hij zinspeelde op een mogelijk compromis met China. ‘Maar ik weet niet of ik het wil doen’, zei hij in één adem. Trump wees trots op de ‘miljarden en miljarden dollars’ die de invoerheffingen de schatkist opleveren. Waarbij hij voor het gemak vergat te vertellen dat die heffingen de Amerikaanse consumenten met hogere prijzen opzadelen.

Xi van zijn kant probeerde olie op de golven te gooien. ‘China zal inspanningen leveren om zijn deuren naar de buitenwereld nog meer open te zetten’, zei hij. Maar hij koos wel voor het beproefde Chinese recept: vage verklaringen zonder concrete beloftes. En net daar wringt het schoentje, zei Larry Kudlow, Trumps economische adviseur. Om een doorbraak te forceren moet Xi volgens hem in Buenos Aires toch ‘met een paar nieuwe ideeën komen’.

Verdoken maatregelen

Waarschijnlijk beperkt Xi zich tot enkele gestes, bijvoorbeeld over de bescherming van intellectuele eigendom en de subsidies voor staatsbedrijven. ‘Maar het verleden leert dat China steeds manieren vindt om die maatregelen te compenseren door verdoken ingrepen’, zegt Astrid Pepermans, Chinaspecialiste aan de VUB. ‘Trouwens, in de 17 jaar dat China lid is van de Wereldhandelsorganisatie heeft het voortdurend loze beloftes gedaan. Waarom zou Xi het nu anders doen?’

6%
Chinese groei verzwakt
De Chinese economie groeit in 2019 naar verwachting met 6 procent, het laagste peil in bijna 30 jaar.

Het is de vraag of de Chinese president veel manoeuvreerruimte heeft om Trump tegemoet te komen. De motor van de Chinese economie sputtert en mogelijk zakt de groei volgend jaar tot 6 procent, het laagste peil in bijna 30 jaar. Dat heeft niet alleen te maken met de Amerikaanse strafexpeditie. Ook de binnenlandse vraag slabakt. Bovendien stapelen de uitdagingen - werkloosheid en vergrijzing, om er maar een paar te noemen - zich op.

In de gouden tijden ging het Chinese regime economische tegenspoed te lijf met geldverslindende stimuleringsprogramma’s. Maar de marge is ditmaal beperkt. De schuldenberg is hoog opgelopen. Sommigen zien daarin een kans om eindelijk werk te maken van een echte liberalisering en het staatskapitalisme, waarbij de overheid de controle behoudt over strategische sectoren, definitief ten grave ten dragen.

De communistische partij koos echter voor een andere aanpak en verstevigde haar greep op alle terreinen. De staatsbedrijven domineren de economie en het regime ontwikkelt een bigbrothersysteem dat burgers continu monitort. Tekenend voor de groeiende repressie was het nieuws dat zowat 1 miljoen Oeigoeren, een islamitische minderheidsgroep, in concentratiekampen zijn beland.

Centraal in dat systeem staat Xi, de sterkste leider in Peking sinds de ‘grote roerganger’ Mao Zedong. Nadat de partij de limiet van de presidentiële ambtstermijn heeft geschrapt, is Xi de facto president voor het leven. ‘Na de financiële crisis van 2008 was de partij bloednerveus en besloot ze dat een sterke leider redding kon brengen’, zegt Ties Dams, een Nederlandse China-expert die onlangs over Xi het boek ‘De nieuwe keizer’ publiceerde.

Achter de schermen

Het is moeilijk in te schatten in hoeverre de handelsoorlog Xi aan het wankelen heeft gebracht. Het Chinese bewind is notoir opaak en vanachter de schermen van de macht sijpelt weinig door. Maar afgelopen zomer gonsde het van de geruchten dat Xi onder druk stond. Volgens critici zou hij zich verkeken hebben op Trump, van wie hij had verwacht dat die wel zou blaffen zonder te bijten.

De geschiedenis leert ons dat elke confrontatie alleen maar verliezers kent.
Xi Jinping
Chinese president

Om Xi uit de wind te zetten draait de propagandamachine op volle toeren. Dams: ‘De handelsoorlog wordt verkocht als een voorbeeld van hoe chaotisch een democratie kan zijn.’ De implosie van de Sovjet-Unie, waar het communisme plaatsmaakte voor een wildewestenkapitalisme, geldt nog steeds als het doemscenario voor de Chinezen. Bovendien grijpt Xi op het internationale toneel alle kansen om zich op te werpen als de rustige vastheid tegen de oprispingen van Trump.

Dat internationale charmeoffensief botst echter op weerstand, niet alleen in de VS. ‘Ook Europa staat op zijn strepen, bijvoorbeeld door de ontwikkeling van een mechanisme om Chinese investeringen te screenen’, zegt Pepermans. Er wordt met argusogen gekeken naar de Nieuwe Zijderoute, waarbij miljarden dollars in infrastructuurwerken in Azië en Europa worden gepompt. Critici bestempelen het prestigeproject van Xi als kolonialistische roofbouw die enkel China sterker maakt.

Westerse laksheid

In Washington staan de scherpslijpers klaar om de Chinese opmars in te dammen. Volgens hen heeft China - dat 40 jaar geleden aan zijn economische bloeiperiode begon - alles te danken aan de laksheid van het Westen, dat weinig deed om bijvoorbeeld concurrentievervalsing en diefstal van intellectuele eigendom aan te pakken. ‘China heeft jaren aan een stuk geprofiteerd van de VS’, zei de Amerikaanse vicepresident Mike Pence onlangs. ‘Dat tijdperk is afgesloten.’

Volgens de Chinezen is Trumps handelsoorlog een onderdeel van een geostrategische campagne om het land te kortwieken. Meer dan zijn voorgangers etaleert Xi de ambitie om op wereldvlak diplomatiek en militair mee te spelen. Vooral in de Zuid-Chinese Zee, een strategische zeevaartroute, zijn de spanningen hoog opgelopen. Het Amerikaanse leger heeft er alvast zijn aanwezigheid fors opgeschroefd.

‘De geschiedenis leert ons dat een confrontatie, of het nu om een koude oorlog, een regelrechte oorlog of een handelsoorlog gaat, alleen maar verliezers kent’, waarschuwde Xi twee weken geleden. De vraag is hoe ver hij en Trump de spanningen laten oplopen. Als het diner in Buenos Aires geen dooi in de relaties teweegbrengt, dreigen beide leiders hun hakken in het zand te zetten. En dan kan de handelsoorlog makkelijk uitmonden in een breder conflict.

Lees verder

Advertentie
Advertentie
Advertentie
Advertentie

Gesponsorde inhoud

Partner content