China wacht moeder aller schuldcrisissen

het plattelandsdorp Huaxi, met haar wolkenkrabber

Om het Vrijheidsbeeld, Versailles of de Arc de Triomphe te zien, moeten de Chinezen niet meer naar New York of Frankrijk. In eigen land staan getrouwe kopieën. Een groeiend aantal steden in financiële ademnood zijn het gevolg van al die megalomanie en overinvesteringen.

Door Bart Van Dijk, onze correspondent in Sjanghai

In het plattelandsdorp Huaxi, niet ver van Sjanghai, staat sinds oktober een 328 meter hoge wolkenkrabber. Het is het vijftiende hoogste gebouw ter wereld, met bovenaan het grootste ronddraaiende restaurant van Azië. Huaxi telt een paar duizend inwoners. Behalve de wolkenkrabber staan er in Huaxi, rijk geworden door een bloeiende staalindustrie, ook kopieën van het Vrijheidsbeeld, het operahuis van Sydney, de Chinese Muur en de Arc de Triomphe.

Een paar uur vliegen naar het noorden en je bent in Harbin, de hoofdstad van de provincie Heilongjiang. Daar opende het staatsbedrijf Harbin Pharmaceutical vorig jaar een kantoor dat op het paleis van Versailles lijkt.

Huaxi en Harbin zijn voorbeelden van overinvesteringen in China. Sommige bedrijven en over heden weten niet wat ze met hun geld moeten doen, volgens sommige sceptici hét voorbeeld dat kapitaal in China verkeerd wordt gebruikt.

Harde of zachte landing? Die vraag is onder economen een van de meest bediscussieerde kwesties als het over China gaat. Wie mikt op een geleidelijke verzwakking van de groei zonder grote schokken, vertrouwt op de controlerende hand van de autoriteiten die overal een stevige vinger in de pap hebben. De beren onder de economen concentreren zich op de in hun ogen excessieve kredietverlening de afgelopen jaren in China. Die heeft geleid tot een grote misallocatie van kapitaal en torenhoge schulden bij lokale overheden.

De wereldwijde financiële crisis was voor de Chinese regering in 2008 en 2009 de aanleiding om banken de opdracht te geven de kredietkraan volledig open te draaien om de economie te steunen. Het gevolg was een stortvloed van goedkoop geld. ‘Verkeerde toewijzing van kapitaal is de bijna onvermijdelijke consequentie van een hoge investeringsgroei over een langere periode in een systeem waarin prijssignalen hevig worden verstoord en er politieke beweegredenen zijn om de economische activiteit op korte termijn te maximaliseren’, betoogt Michael Pettis, hoogleraar economie aan de universiteit van Peking. ‘Als de verkeerde verdeling van kapitaal met schulden wordt gefinancierd, is een toename van de schuld onhoudbaar.’

Spookstad

Overinvesteringen in China zijn overal zichtbaar. Wie de economisch ontwikkelde kuststreek verlaat en het binnenland intrekt, komt overal projecten tegen die alleen maar als verspilling kunnen worden aangemerkt. Zo staat in het centrum van de havenstad Yantai, in de provincie Shandong, een kopie van de Grande Arche in Parijs. Ordos in Binnen-Mongolië heeft internationale faam verworven als China’s grootste spookstad, maar is bijlange na niet de enige.

Ook in infrastructuur heeft China volgens sommige experts veel te veel geïnvesteerd. Zo is het ambitieuze programma om alle grote steden met 16.000 kilometer hogesnelheidslijnen te verbinden voor een groot deel weggegooid geld. Lu Dadao, een vooraanstaand lid van de Chinese academie voor wetenschappen, schreef al in 2010 een rapport met de titel ‘Aanbevelingen voor het vermijden van excessieve transportbouw in China’.

Volgens Lu heeft China de afgelopen jaren te veel gebouwd en is de constructie na 2008 versneld, toen de overheid een extra 4.000 miljard yuan (495 miljard euro) in de economie pompte. ‘Het gaat vooral om excessief grote, overbodige bouwactiviteiten en oneerlijke concurrentie, alsook om een gebrek aan coördinatie tussen verschillende vormen van transport’, zei hij in een interview. Lu’s rapport werd lang genegeerd, maar na de fatale botsing van twee hogesnelheidstreinen kon de overheid niet langer om hem heen.

Autowegen

Het gaat volgens Lu niet alleen om de spoorwegen, er zijn ook te veel snelwegen aangelegd. En de komende jaren tikt de teller nog eens met 180.000 kilometer aan. ‘Het aantal voertuigen is echter veel te laag. Veel autowegen in het midden en westen van het land zijn doorgaans leeg. Het is echt uit de hand gelopen.’ Ook worden te veel regionale luchthavens ‘blindelings’ gebouwd zonder haalbaarheidsonderzoeken.

De oorzaak van de bouwwoede is een systeem waarbij kapitaal niet door de markt wordt geprijsd, maar door de overheid wordt vastgesteld. Zo subsidiëren de gezinnen via hun laag of vaak negatief renderende spaargeld de investeringen van bedrijven en over heden. Chinese banken, die een gegarandeerde spread tussen de deposito- en uitleenrente krijgen, fungeren als het overheidsvehikel om geld in de economie te pompen.

De vraag is wat de gevolgen zullen zijn van al dat met geleend geld verkeerd geïnvesteerde kapitaal. Uiteindelijk zullen de leningen moeten worden terugbetaald.

Moeite

Steeds meer Chinese steden hebben moeite grond aan projectontwikkelaars te verkopen en zo inkomsten te genereren om hun torenhoge leningen terug te betalen en - belangrijker nog - geld te hebben voor sociale voorzieningen als zorg, veiligheid en onderwijs. In steden als Sjanghai, Peking, Wuxi, Wuhan en Dalian zijn de inkomsten vorig jaar flink gedaald.

‘Scherpe dalingen in de verkoop van grond hebben een enorme financiële druk gezet op lokale overheden’, zegt Li Guoping, een adviseur van projectontwikkelaars, in het tijdschrift Caixin. ‘Op dit moment zijn lokale overheden veel bezorgder dan projectontwikkelaars.’

Lees verder

Advertentie
Advertentie

Gesponsorde inhoud