analyse

Coronacrisis duwt 'sterke man' Xi Jinping in het defensief

Een Chinese soldaat passeert in Peking een propaganda-affiche met president Xi Jinping, die onder druk staat in de aanloop naar de jaarlijkse zitting van het parlement. ©AFP

Op de jaarlijkse bijeenkomst van het Chinese parlement zal geen greintje kritiek te horen zijn op Xi Jinping. Toch staat de Chinese president onder loodzware druk, in binnen- en buitenland.

Met bijna drie maanden vertraging begint het Chinese parlement vrijdag aan zijn jaarlijkse sessie. Zowat 3.000 afgevaardigden van het Nationale Volkscongres steken dan de koppen bij elkaar in de hoofdstad Peking. De bijeenkomst moet vooral het signaal geven dat het dagelijkse leven in China zijn normale ritme heeft gevonden na de verwoestende uitbraak van het coronavirus.

Maar dat klopt niet helemaal. De epidemie heeft de afgelopen maanden zwaar ingehakt op de economie, die in het eerste kwartaal een ongeziene krimp van 6,8 procent optekende tegenover een jaar eerder. En hoewel de beperkende coronamaatregelen grotendeels zijn opgeheven en bedrijven weer operationeel zijn, blijkt het aartsmoeilijk om terug te keren naar het oude niveau. 

Om het tij te keren, pakt het regime naar alle verwachting tijdens de parlementszitting uit met een pakket stimuleringsmaatregelen. Volgens analisten zou Peking tot 6.000 miljard yuan (770 miljard euro), ofwel 6 procent van zijn bruto binnenlands product, uittrekken voor een groeipakket. Dat komt boven op eerdere maatregelen, zoals een versoepeling van de kredietverlening.

Geen groeidoel?

Het is vooral afwachten welk economisch groeidoel de Chinese premier Li Keqiang presenteert in zijn toespraak voor het parlement. Dat cijfer is altijd een blikvanger op de bijeenkomst waar weinig ruimte is voor debat. Het huidige objectief van 6 procent groei lijkt niet haalbaar. Mogelijk legt Li de lat op een magere 2 à 3 procent of schuift hij zelfs geen groeidoel naar voren.

6%
Onhaalbaar doel
Het huidige economische groeidoel ligt op 6 procent, maar dat lijkt door de coronacrisis niet haalbaar.

Het groeidoel - of het ontbreken ervan - kan een indicator zijn van het zelfvertrouwen van het regime. Er zijn signalen dat de coronacrisis druk heeft gezet, ook al houden de machthebbers zich sterk voor de buitenwereld. In maart circuleerde bijvoorbeeld een anonieme brief die opriep tot een speciale zitting van de communistische partij om de aanpak van de crisis onder de loep te nemen.

Alle ogen zijn de komende dagen gericht op president Xi Jinping. Zijn zorgvuldig opgebouwde imago als sterke man dreigt te verbrokkelen door de epidemie. Het is duidelijk dat Xi steken heeft laten vallen in de eerste weken na de uitbraak van het coronavirus. Hij stuurde premier Li het veld in en bleef zelf twee weken onzichtbaar. Uiteindelijk dook hij begin februari op door een rist lokale partijchefs te ontslaan.

Harde kritiek

De ontreddering in het regime kwam eind januari, begin februari aan de oppervlakte, toen de censuur het liet afweten. Op sociale media doken ooggetuigenverslagen, videoblogs en harde kritiek op over de ondermaatse reactie door de autoriteiten. De kritiek piekte toen Li Wenliang, de dokter die eind 2019 alarm had geslagen en vervolgens het zwijgen was opgelegd, op 7 februari aan corona overleed. 

Tijdens de parlementszitting wordt alle kritiek op Xi onder de mat geveegd.

Even later nam het centrale regime de regie weer over en scherpte het de censuur weer aan. Critici werden monddood gemaakt en sommige 'burgerjournalisten', die beelden hadden verspreid van overbevolkte ziekenhuizen, verdwenen op mysterieuze wijze. De gezagsgetrouwe media bestempelden critici als 'volksvijanden' die meeheulen met de vijanden in het Westen.

Tijdens de parlementszitting wordt de onvrede over Xi vakkundig onder het tapijt geveegd. Ook al bestaat de vrees voor een tweede infectiegolf, de president wacht ongetwijfeld een onthaal als de man die vooropging in de 'oorlog tegen het virus' en het land naar een 'beslissende overwinning' leidde. Dat viel op te maken uit het verslag van de vergadering van de communistische partijtop vorige week.

Ordonanties van Xi

Maar critici beweren dat het coronavirus begin dit jaar zo wild om zich heen kon grijpen door het autocratische systeem dat Xi sinds zijn aantreden in 2012 installeerde. Uit vrees voor represailles durfden de lokale autoriteiten in Wuhan, het epicentrum van de epidemie, eerst geen alarm te slaan. En toen ze dat wel deden, was het wachten op de ordonanties van Xi, die in alles de laatste zeg heeft.

Xi Jinping is uitgegroeid tot de machtigste Chinese leider sinds Mao Zedong.

Zijn machtsgreep heeft Xi een hoop vijanden opgeleverd in de partij. Niet iedereen kon het smaken dat hij in 2018 zichzelf de facto tot president voor het leven liet kronen. Bovendien zuiverde hij, onder het mom van de strijd tegen corruptie, de partij van zijn rivalen. Daarmee groeide hij uit tot de machtigste leider sinds Mao Zedong. 

Door alle macht naar zich toe te trekken, heeft Xi zich kwetsbaar gemaakt. Voorlopig heeft hij in eigen rangen alles nog onder controle. De kans op een paleisrevolutie lijkt bijzonder klein. Het gevaar loert op straat, waar sociale onrust dreigt als het bewind de economie niet snel genoeg kan aanzwengelen. De korte periode van 'vrijheid' op de sociale media heeft al bewezen dat het ongenoegen groot is.

Offensief Trump

Bovendien ligt Xi ook steeds meer onder vuur in het buitenland. De Amerikaanse president Donald Trump is al jaren bezig met een offensief tegen China. Met corona heeft hij een nieuw wapen in handen om Peking onder druk te zetten en zijn kansen op een tweede ambtstermijn gaaf te houden. Bovendien vragen steeds meer landen openheid van China over de uitbraak van de epidemie.

Met corona heeft Trump een nieuw wapen in handen om Peking onder druk te zetten en zijn kansen op een tweede ambtstermijn gaaf te houden.

Hoewel Trump vaak als een ongeleid projectiel te werk gaat, is het duidelijk dat de VS erop gebrand zijn de opmars van China te stoppen. Onder Xi heeft het land zijn geopolitieke ambities breed geëtaleerd. Daarbij trok hij zich niets aan van de wijze raad die Deng Xiaoping, de architect van de economische opening eind jaren 70, de Chinese leiders meegaf: 'Hou je hoofd laag en wacht gewoon af'.

Met zijn megalomane aspiraties heeft Xi Jinping veel weerstand opgeroepen. Tijdens de zitting van het Nationaal Volkscongres - een strak  geregisseerde show met saaie toespraken, waarbij de parlementsleden dienen als applausmachine - zal daar weinig van te merken zijn. Maar in de marge valt misschien wel een signaal te bespeuren dat Xi bijlange niet zo sterk staat als hij zelf doet uitschijnen.

Lees verder

Advertentie
Advertentie

Gesponsorde inhoud