‘Er waren geen namen, alleen nummers’

Qelbinur Sidiq in haar lege appartement in Nederland, waar ze asiel kreeg. 'Ik heb nog geen tijd gehad om uit te pakken. Mijn verhaal doen is belangrijker.'

Er zijn steeds meer aanwijzingen dat de Oeigoeren door de Chinese overheid systematisch worden onderdrukt. De Tijd kon spreken met een voormalige leerkracht uit een ‘heropvoedingskamp’ in Xinjiang. Ze getuigt over foltering, verkrachting en gedwongen anticonceptie.

Qelbinur Sidiq wordt eind februari 2017 opgeroepen door de Chinese overheid om taalles te geven in een ‘heropvoedingskamp’ in Xinjiang, een regio het noordwesten van China.’ In zo’n opleidingskampen worden Oeigoeren door Peking ‘gederadicaliseerd’. Ze is een van de weinigen die kan getuigen hoe het eraan toe gaat.

De essentie

  • Er komen steeds meer getuigenissen over de onmenselijke behandeling die Oeigoerse gevangenen in Chinese 'heropvoedingskampen' krijgen.
  • Volgens Human Rights Watch zitten 1 miljoen mensen gevangen in 300 tot 400 kampen.
  • De VS en de parlementen van Nederland en Canada hebben het over genocide.
  • Op 18 mei buigt ook in ons land het federale parlement zich over de Oeigoerse kwestie.

Sidiq herinnert zich de eerste dag nog goed. ‘Ik werd naar een groot gebouw aan de rand van de stad Ürümqi gebracht. Er waren hoge muren vol prikkeldraad. Overal stonden gewapende agenten en hingen camera’s. Ik had schrik. Toen de mensen in het leslokaal binnenkwamen, waren ze allemaal geboeid. Sommigen huilden stilletjes.’ Volgens Sidiq krijgen ze niet alleen taalles. Ook moesten ze ‘rode liederen leren’.

We spreken Sidiq vanuit Nederland, waar ze net asiel kreeg. Haar appartement staat nog leeg, behalve enkele plastieken krukjes en half geopende kartonnen Ikea-dozen. ‘Ik heb nog geen tijd gehad’, zegt ze. ‘Mijn verhaal doen is belangrijker.’ Ze moest een geheimhoudingsdocument ondertekenen van de Chinese overheid. ‘Maar als ik zou zwijgen, zou ik niet meer met mezelf kunnen leven.’

Wat ze de zes maanden daarna zag, noemt ze ‘onmenselijk’. ‘De mannen moesten met tientallen in een donkere cel slapen. Zij aan zij, op de grond. Ze kregen één minuut om naar toilet te gaan en één minuut om hun gezicht te wassen. Er was geen douche.’

Vaak werden de gedetineerden tijdens de les opgeroepen voor verhoor. ‘Vanuit de kelder hoorde ik hun geschreeuw. Sommigen kwamen nooit terug. Een mannelijke agent vertelde me dat ze gemarteld werden. Vaak kwamen gevangenen jong en gezond binnen, maar ze verzwakten snel. Het was een hel.’

Anticonceptie

Na zes maanden werd Sidiq overgeplaatst naar een vrouwenkamp. ‘De toestand was daar nog erger. De vrouwen werden niet als mensen behandeld. Ik mocht hun naam niet weten. Ze hadden alleen een nummer op hun oranje jas. Ze mochten één keer per dag naar het toilet, in een emmer.’

Na een verhoor liepen de vrouwen steeds moeilijk. Sommigen konden niet meer zitten.
Qelbinur Sidiq
Ex-leerkracht in kamp voor Oeigoeren

Sidiq schat dat er 8.000 tot 9.000 vrouwen waren in dat kamp. Het viel haar op dat de vrouwen na een verhoor ‘heel moeilijk wandelden’. ‘Sommigen konden niet meer rechtop zitten.’ Een vrouwelijke politieagente nam haar in vertrouwen. ‘Ze vertelde me dat de vrouwen verkracht werden in de verhoorkamer, door meerderen tegelijk.’ Ook van andere agenten hoorde ze over groepsverkrachting.

Sidiq vertelt dat de vrouwen verplicht anticonceptie kregen tijdens ‘een medisch onderzoek’. Ofwel via de pil, of via spiraaltjes. ‘Op een dag zag ik agenten het lijk van een gedetineerde dragen. Het meisje was jong, misschien 18. Toen ik vroeg wat er gebeurd was, zeiden ze dat ze ongesteld bleef en niet stopte met bloeden.’

‘Acteurs en actrices’

Sidiq spreekt alleen Oeigoers en we hebben een vertaler nodig. Als we merken dat het Oeigoers een variant op het Turks is, begroeten we haar in het Turks. Haar gezicht klaart op en ze lacht voor het eerst. Oeigoeren, een islamitische minderheid in China, zien Turkije als een tweede thuisland. Zij die naar autonomie streven, noemen hun regio in China niet voor niets ‘Oost-Turkistan’.

De getuigenis van Sidiq is niet de enige. Human Rights Watch (HRW) bundelde onlangs de bewijzen in een nieuw rapport. Volgens de organisatie zitten 1 miljoen mensen opgesloten in 300 tot 400 faciliteiten. Het is geen overschatting te stellen dat minstens een op de tien volwassenen Oeigoeren opgesloten zit in kampen. HRW spreekt over dwangarbeid, marteling, seksueel geweld en schendingen van reproductieve rechten.

Na berichten over dwangarbeid besliste H&M vorige jaar geen katoen meer uit Xinjiang te halen. Zo’n 20 procent van alle katoen ter wereld komt daar vandaan.

China ontkent de aantijgingen. Wel zijn de strafkampen nodig tegen wat de Chinese president Xi Jingping ‘het virus van het religieus extremisme’ noemt. Hij liet ze oprichten na aanslagen door Oeigoerse separatisten. Getuigen die de situatie aanklagen, worden in diskrediet gebracht of afgeschilderd als ‘acteurs en actrices’.

De Chinese repressie in Xinjiang is niet nieuw, al schakelde ze de jongste jaren een versnelling hoger. Peking bespioneert Oeigoerse families, beperkt hun bewegingsvrijheid en trekt families uit elkaar. Na steeds meer berichten over dwangarbeid besliste onder andere H&M vorige jaar geen katoen meer uit Xinjiang te halen. Zo’n 20 procent van alle katoen ter wereld komt daar vandaan.

Genocide

Naarmate meer verhalen van de Oeigoeren naar buiten komen, groeit internationaal het ongemak. Is er sprake van genocide? De Verenigde Staten vinden van wel. Ook de parlementen van Nederland en Canada keurden resoluties in die zin goed. HRW wil het g-woord niet in de mond nemen omdat ‘er op dit moment geen bewijs is van een genocidaal opzet’.

In ons land vragen Groen en Ecolo het voorbeeld van de VS te volgen. De Chinese ambassade in ons land vindt de beschuldigingen van genocide ‘totaal ongegrond en gebaseerd op absurde geruchten’. De Oeigoerse zaak is ook een ‘intern Chinese affaire’, klinkt het.

Sidiq hoopt dat België het voorbeeld van de VS volgt. Op 18 mei doet ze haar verhaal in het federale parlement. Dat stond eigenlijk al gepland op 4 mei, maar door de cyberaanval op Belnet, Het internetnetwerk van de Belgische overheid, kon de getuigenis niet doorgaan.

Lees verder

Advertentie
Advertentie
Advertentie

Gesponsorde inhoud

Gesponsorde inhoud