nieuwsanalyse

Hongkong dilemma voor Xi Jinping

Hongkongse betogers nemen met helmen op de metro. ©REUTERS

Hongkong staat in rep en roer, al tien weken lang. Toch stelt de op orde en stabiliteit beluste Chinese leider Xi Jinping zich, althans voor de buitenwereld, vrij terughoudend op. De risico’s van een interventie zijn dan ook immens. Niet in het minst voor China’s economie.

De Chinese badplaats Beidaihe is dezer dagen wellicht een van de best beveiligde steden ter wereld. Officieel wil niemand het gezegd hebben, maar naar jaarlijkse traditie zijn alle nationale en regionale leiders van het land, onder wie president Xi Jinping, ook deze zomer afgereisd naar de vakantiehuizen die westerse diplomaten en kapitalisten in de 19de eeuw en aan het begin van de 20ste eeuw lieten bouwen aan de Golf van Bohai om te ontsnappen aan de hitte in Peking.

Terwijl Chinese en buitenlandse toeristen op de stranden even verderop de batterijen opladen, zetten de toppolitici tijdens informele conclaven aan de rand van zwembaden in een afgegrendelde wijk de politieke en economische krijtlijnen voor de komende tijd uit. Aan gespreksstof ontbreekt het de ‘hoge heren’ deze zomer zeker niet.

Al anderhalf jaar bezorgen de handelsstrijd met de Verenigde Staten en de daarmee gepaard gaande economische groeivertraging Xi en co. flink wat hoofdbrekens. Daarnaast kijkt Peking bekommerd naar de groeiende assertiviteit van Taiwan, het eiland in de Oost-Chinese Zee dat de Chinezen als een opstandige provincie beschouwen. En als klap op de vuurpijl staat Hongkong sinds 9 juni in brand.

Staking

De semi-autonome stadstaat die in 1997 na ruim anderhalve eeuw Britse voogdij onder Chinees bestuur belandde, beleeft zijn ergste crisis in decennia. In het anders zo ordentelijke financiële centrum van Azië speelden zich de afgelopen weken scènes af die tot voor kort ondenkbaar waren.

Begin juli bestormden en plunderden boze inwoners het parlementsgebouw en afgelopen week legden ze twee keer de internationale luchthaven, een van de drukste ter wereld, lam. Net geen twee weken geleden beleefde Hongkong ook zijn eerste algemene staking in meer dan een halve eeuw. Intussen gaan beelden van gewelddadige confrontaties tussen ordetroepen en betogers met de regelmaat van de klok de wereld rond.

De regering van de stadstaat stak de lont dit voorjaar zelf in het kruitvat toen ze uitpakte met een wet die de uitlevering van inwoners van Hongkong aan het Chinese vasteland mogelijk maakte. Voor de overdracht van de 1.100 vierkante kilometer lap grond aan China hadden de Britten nochtans bedongen dat het gebied zijn eigen rechtssysteem mocht behouden. Zo wilden ze voorkomen dat dissidenten of zakenlui die Chinese bedrijven beconcurreerden onder valse voorwendselen in een Chinese cel zouden belanden.

Geest uit de fles

De omstreden uitleveringswet zit alweer even in de koelkast, maar de geest is intussen helemaal uit de fles. Honderdduizenden Hongkongers laten nu al tien weken hun jarenlang opgekropte frustraties over de grote inkomensongelijkheid en de onbetaalbaarheid van woningen de vrije loop.

Daarnaast stuit de groeiende invloed van Peking in de stadstaat steeds meer inwoners tegen de borst. Sinds Xi Jinping in 2012 aan de macht gekomen is, maakt hij er geen geheim van dat hij Hongkong het liefst vroeger dan later ziet vervellen tot een Chinese stad als vele andere. Om die ‘China-isering’ in de hand te werken stimuleert hij inwoners van het vasteland naar de Britse ex-kolonie te verhuizen. Niet zonder succes. Van de 7,4 miljoen inwoners van Hongkong komen er een miljoen rechtstreeks van het vasteland.

Met de onrust in de stad staat de Chinese president voor een van de grootste uitdagingen sinds hij het tot president schopte. Het oproer bedreigt de voorspoed en stabiliteit die Xi zo hoog in het vaandel draagt. Om die principes te vrijwaren schrok de opperste leider er de voorbije jaren niet voor terug de Oeigoeren, een moslimminderheid in de autonome regio Xinjiang, met ijzeren vuist aan te pakken.

Terroristen

Dat optreden staat, voorlopig, in schril contrast met de terughoudendheid die de Chinese leider aan de dag legt in het dossier-Hongkong. Zijn tactiek leek er lange tijd in te bestaan de protesten te negeren in de hoop dat ze, net als bij de ‘Paraplurevolutie’ van 2014, na verloop van tijd zouden uitdoven.

Tot demonstranten op 21 juli hun woede koelden op het gebouw van de Chinese vertegenwoordiging in Hongkong. In geen tijd duwde Peking zijn gigantische propagandamachine in gang. Staatsmedia, die de onrust tot dan doodgezwegen hadden om morrende Chinezen op het vasteland niet op ideeën te brengen, speelden het thema plots groot uit.

Kranten, radio en tv zetten de demonstranten in Hongkong sindsdien weg als terroristen en handpoppen van de Verenigde Staten en roepen de publieke opinie op de Chinese soevereiniteit te verdedigen tegen ‘duistere buitenlandse krachten’.

Xi en co. pogen de protestbeweging ook via het bedrijfsleven onderuit te halen. Zakenlui die zich niet openlijk verzetten tegen de demonstraties, riskeren vergeldingsmaatregelen of een boycot.

Omdat Cathay Pacific zich in de ogen van Peking bijvoorbeeld niet fel genoeg kantte tegen de ‘illegale acties’, riep de Chinese regering haar overheidspersoneel op de luchtvaartmaatschappij van Hongkong te boycotten. Kort daarop verloren enkele werknemers van Cathay hun job vanwege hun deelname aan een manifestatie.

Via grote legermanoeuvres net over de grens in Shenzhen hint China tegelijkertijd op een militaire interventie in de stadstaat. De operatie roept hier en daar al herinneringen op aan de bloedige taferelen die zich dertig jaar geleden afspeelden op het Tienanmenplein in Peking toen militairen daar hardhandig studentenprotest in de kiem smoorden.

Commerciële hub

De hamvraag luidt of het zo’n vaart zal lopen. Xi beseft heel goed wat op het spel staat. Hij is niet vergeten dat zijn land drie decennia geleden na de bloedige repressie jarenlang een paria was in de wereld. Zodra Chinese tanks Hongkong binnenrollen, ontstaat beslist een exodus van rijke expats en de Hongkongse elite. Ook heel wat van de zowat 1.500 multinationals die er hun regionale hoofdkwartier hebben, dreigen dan hun tenten op te slaan in een andere Aziatische commerciële hub.

©Mediafin
©Mediafin
©Mediafin
©Mediafin

Dat scenario zou niet alleen tot de ineenstorting leiden van de economie van Hongkong, maar ook diepe sporen nalaten in die van China. Want de twee zijn met elkaar verstrengeld. Dat de Aziatische reus de voorbije decennia wist uit te groeien tot de fabriek van de wereld, heeft het in belangrijke mate te danken aan het geld, de expertise en de internationale connecties van de Britse ex-kolonie.

Hongkong vertegenwoordigt vandaag weliswaar nog maar een fractie van het Chinese bruto binnenlands product (bbp) en is als belangrijkste invoerhaven voor het vasteland al lang overklast door Sjanghai, Shenzhen, Ningbo-Zhoushan en Guangzhou.

Dat betekent niet dat de stadstaat irrelevant geworden is voor de Aziatische reus (zie grafieken). Omdat de Chinezen, ondanks hun expansieve groei en de globalisering, zijn blijven vasthouden aan hun eigen financiële en juridische systemen, is de Hongkongse economie tot vandaag disproportioneel nuttig voor Peking.

Dankzij het speciale statuut dat de Britten voor de machtsoverdracht in 1997 bij de Chinezen bedongen, gelden in Hongkong transparante internationale wetten en regels en dezelfde rechtszekerheid als in het Westen. Het leeuwendeel van de directe buitenlandse investeringen belandt daarom via de Britse ex-kolonie in China. Bovendien is het immense banksysteem van de stadstaat naadloos verbonden met dat in het Westen.

De aandelenmarkt, de vierde ter wereld naar marktkapitalisatie, is eveneens van onschatbaar belang voor op expansie beluste Chinese bedrijven. Voor hen vormt de beurs van Hongkong de enige poort tot de internationale markten. En of ze daarvan gebruikmaken.

Zowat 70 procent van het in Hongkong opgehaalde kapitaal stroomt naar Chinese ondernemingen. Hippe techbedrijven als Tencent, Meituan of Xiaomi lieten bewust de Chinese beurs links liggen voor een notering in Hongkong. De e-commercereus Alibaba overweegt dat voorbeeld weldra te volgen.

Gezonde zeelucht

Bij de uitstippeling van hun strategie voor Hongkong nemen de Chinese leiders al die elementen ongetwijfeld mee in overweging. De conclusie van de kosten-baten-analyse luidt wellicht dat Peking nooit als absolute winnaar uit de bus kan komen, welke tactiek het uiteindelijk ook hanteert om de onrust te bezweren.

Kleine toegevingen doen aan de demonstranten - bijvoorbeeld het ontslag van de Hongkongse regeringsleider Carrie Lam - lijkt de minst schadelijke optie. Maar ‘concessies’ staan niet echt in het woordenboek van Xi. Die is het gewend zijn zin te krijgen.

De volgende weken moet blijken welke oplossing de ‘hoge heren’ in de badplaats Beidaihe bedacht hebben. Misschien lieten ze zich tijdens hun informele conclaven in de gezonde zeelucht vijftig jaar na het Woodstock-festival wel inspireren door een bekende slogan uit het hippietijdperk: make love, not war.

De rijkste man van Hongkong, Li Ka-Shing, wees Peking gisteren de weg. In advertenties op de voorpagina’s van lokale kranten riep de 91-jarige telecommagnaat, ook de sterke man achter Kruidvat, de verschillende kampen op een eind te maken aan het geweld in de stadstaat. ‘In naam van de liefde.’

Lees verder

Advertentie
Advertentie

Tijd Connect