Advertentie

Implosie dreigt nu Amerikanen vertrekken uit Afghanistan

©REUTERS

De Amerikanen en de NAVO zijn amper vertrokken of Afghanistan lijkt alweer terug bij af. De taliban rukken in een razend tempo op. De vrees voor een burgeroorlog en enorme vluchtelingenstromen neemt toe. Maar er is ook hoop. ‘Denk je dat de mensen die zich nu verzetten tegen de taliban wanhopig zijn? Nee, ze geloven in het land.’

Klik. De stroom ging uit en het was gedaan. In het holst van de nacht glipten de Amerikanen stilletjes weg van de luchtmachtbasis Bagram. In hun haast vergaten ze energiedrankjes, matrassen en zelfs een gitaar. Er bleek geen tijd om de nieuwe Afghaanse commandant te briefen. ‘We hoorden geruchten dat de Amerikanen waren vertrokken’, zei generaal Asadullah Kohistani maandag verbouwereerd aan Associated Press. ‘Twee uur later ontdekten we dat ze weg waren.’ Toen het Afghaanse leger aankwam - de basis ligt op een uur rijden van Kaboel - waren de barakken al voor een groot deel geplunderd door omwonenden. De gitaar bleef wel achter.

De essentie

De VS-troepen vertrekken uit Afghanistan. Na bijna twintig jaar oorlog tegen terreur trekken de Amerikanen en de NAVO zich onvoorwaar- delijk terug uit Afghanistan. De aftocht maakt een einde aan de langste buitenlandse oorlog in de geschiedenis van de Verenigde Staten.

Wat doen de taliban? Sinds de terugtrekking winnen de taliban razendsnel terrein. Ze hebben al een derde van het grondgebied in handen.

Hoe reageert de Afghaanse bevolking? Ze zweeft tussen hoop en wanhoop. De ene probeert het land uit te vluchten, de andere neemt de wapens op tegen de taliban.

Het vertrek van de Amerikanen uit Bagram, bijna twintig jaar het epicentrum van de oorlog tegen de taliban, is symbolisch voor het haastige en ongecoördineerde vertrek van de Amerikanen uit heel Afghanistan. Midden april trok de Amerikaanse president Joe Biden er de stekker uit. ‘We hebben gedaan waarvoor we kwamen’, klonk het. De NAVO, inclusief België, schaarde zich achter die boodschap.

De taliban legden ons lange baarden en boerka’s op. De Amerikanen maatpakken en dassen. Beide zijn problematisch.
Professor aan een universiteit in Kaboel

Op 11 september moet iedereen thuis zijn. Dan liggen de aanslagen op de Twin Towers, de aanleiding van de militaire operatie, twintig jaar achter ons. Op 7 oktober begon de lange jacht op Osama bin Laden en de Afghaanse taliban, die onderdak bood aan Al Qaeda.

Volgens The Cost of War Project van de Brown University kostte de oorlog aan meer dan 241.000 mensen het leven, onder wie 3.586 leden van westerse troepen en meer dan 71.000 Afghaanse burgers. Over de kostprijs van de operatie lopen de meningen uiteen. Brown University komt aan een bedrag van 2,26 biljoen dollar. Het Amerikaanse ministerie van Defensie houdt het op 815 miljard dollar.

Na de terugtrekking zonder voorwaarden voelen de taliban zich de grote overwinnaar. Tussen 1 mei en 5 juni namen ze meer dan 124 van de 420 districten over, een derde van het grondgebied.

‘Ze zullen sterven’

‘De terugtrekking betekende een zware mentale klap voor het Afghaanse leger, zeker in het noorden’, zegt Enayat Najafizada, de directeur van het Institute of War and Peace Studies, een denktank in Kaboel. Zondag vluchtten meer dan 1.000 Afghaanse soldaten de grens over naar Tadzjikistan, anderen gaven zich zonder strijd over. Zonder Amerikaanse luchtsteun lijken ze een maat te klein voor de taliban.

De taliban kunnen geen weerstand bieden tegen ons. Als ze met 1.000 komen, zullen er 1.000 sterven, als ze met 2.000 komen, zullen ook zij sterven.
Sami Sadat
Afghaans commandant

Toch kan het Afghaanse leger volgens Najafizada standhouden. ‘Er vechten 10.000 Afghaanse special forces tegen de taliban, die geven niet snel op.’ Ook het Afghaanse leger gelooft erin. ‘De taliban kunnen geen weerstand bieden tegen ons. Als ze met 1.000 komen, zullen er 1.000 sterven, als ze met 2.000 komen, zullen ook zij sterven,’ zei commandant Sami Sadat.

Voor Najafizada zijn de ogen gericht op 11 september. ‘Als de westerse terugtrekking compleet is, vallen de taliban zonder twijfel de provinciale hoofdsteden aan. Ook Kaboel. Je ziet de voorbereidingen. Ze blokkeren belangrijke snelwegen en omsingelen de steden.’

Permanente exodus

De bemiddelde Afghanen krijgen bij de aankoop van een woning van minstens 250.000 dollar in Turkije een verblijfsvergunning.

Ondertussen zweven de burgers tussen hoop en wanhoop. Er is een permanente exodus. De bemiddelde Afghanen kopen een visum voor Turkije. Via het Turkse ‘gouden visum programma’ krijgen ze er bij de aankoop van een woning van minstens 250.000 dollar een verblijfsvergunning. President Recep Tayyip Erdogan ziet de dollars voor zijn noodlijdende economie graag komen.

De minder bedeelden nemen hun rugzak en trekken te voet de grens over. Eerste door Iran, dan richting Turkije. In tegenstelling tot hun welgestelde landgenoten krijgen ze in Turkije amper bescherming. Turkije pakt ze op en plaatst ze in een van de 26 ‘verwijderingscentra’.

Afghaanse vluchtelingen

De Turkse druk op de vaak jonge en arme Afghanen heeft implicaties voor Europa. In Ankara en Istanboel hoor je zo goed als elke arme Afghaan zeggen naar Europa te willen. Toen Erdogan in februari vorig jaar even de grenzen tussen Turkije en Griekenland openzette, zakten vooral Afghanen naar de grens af, geen Syriërs.

In België staan de Afghaanse vluchtelingen al jaren op nummer 1 in de lijst van de meeste asielaanvragen. Die trend lijkt de eerste maanden van 2021 alleen door te zetten. ‘Het is duidelijk dat migratie vanuit Afghanistan in de lift zit’, zegt Dirk Van den Bulck, de commissaris-generaal voor de Vluchtelingen en Staatlozen. Vooral de groep van niet-begeleide minderjarige Afghanen die naar ons land komt, wordt groter. Van den Bulck verwacht de komende maanden ‘meer dan waarschijnlijk’ nog meer aanvragen door de opmars van de taliban.

Vanuit Kaboel ziet Najafizada velen hun koffers pakken. ‘Als de hoofdsteden na 11 september daadwerkelijk worden aangevallen door de taliban zal de instroom voor Turkije en Europa enorm zijn.’

Fietswedstrijd

Samen met de vrees voor chaos rijst de schuldvraag. Twintig jaar militaire aanwezigheid om de taliban te verdrijven laat het land verdeeld en verarmd achter. De boosheid leeft in de straten van Kaboel.

De Amerikanen zijn goed in cosmetische ingrepen. Een fietswedstrijd voor vrouwen lost echt het probleem van eremoorden en gebrek aan vrouwenrechten niet op.

‘De Amerikanen zijn goed in cosmetische ingrepen’, zegt een vooraanstaande professor aan een universiteit in Kaboel. Hij wil uit veiligheidsoverwegingen zijn naam niet in de krant. ‘Er werd ontzettend veel geld gepompt in dingen die er mooi uitzien maar die niets aan de fundamentele problemen van Afghanistan veranderen. Er werden wat wegen gebouwd, maar daar creëer je geen economische groei mee. En een fietswedstrijd voor vrouwen lost echt het probleem van eremoorden en gebrek aan vrouwenrechten niet op.’

De woede en het onbegrip van veel Afghaanse burgers gaan niet alleen uit naar de Amerikanen, ook de Afghaanse overheid wordt met de vinger gewezen. Ze zou uitblinken in postjespakkerij en zelfverrijking. ‘Het leiderschap in Kaboel is zwak’, zegt Najafizada. ‘Het staat voor slecht beleid en verliest het geloof van de burger.’

Ook een kleine elite die zich de voorbije jaren kon verrijken, wakkert het ongenoegen aan. ‘Wie een goed voorstel kon opzetten, kreeg handenvol geld. Maar ondertussen veranderde er voor de gewone bevolking weinig’, zegt de professor. ‘De taliban legden ons lange baarden en boerka’s op. De Amerikanen legden ons maatpakken, dassen en French cuts op (een haarsnit waarbij het haar in laagjes wordt opgeknipt, red.). Beide zijn problematisch.’

Toch is er hoop. Veel Afghanen blijven erin geloven. ‘Iedereen is de armoede en ongelijkheid beu’, zegt een Afghaanse ondernemer in Kaboel via Whatsapp. ‘Iedereen wil vrede. Maandag protesteerden Afghanen voor de gebouwen van de Verenigde Naties in Kaboel. Ze willen gehoord worden. Iets wat twintig, misschien wel veertig jaar niet is gebeurd. Luister naar hen en investeer in wat de Afghanen echt belangrijk vinden. Niet de verrijking van enkelen maar werkgelegenheid voor velen.’

Vredestraject

Ondertussen kondigden de taliban een vredestraject aan. Maar waarnemers zijn sceptisch. Moeten vrouwen opnieuw de boerka - een chadari - aan? Worden meisjes weer van de universiteitsbanken gestuurd? Niemand durft het te voorspellen. Er lopen tal van vredespogingen tussen de Afghaanse regering en de taliban. In Qatar, Turkije en sinds woensdag ook in Iran.

Als de taliban echt vrede willen - zoals ze bij hoog en laag beweren - moeten ook zij naar het volk luisteren.

‘Als de taliban echt vrede willen - zoals ze bij hoog en laag beweren - moeten ook zij naar het volk luisteren’, zegt de ondernemer. ‘Kijk naar de burgers die nu de wapens opnemen tegen de taliban. Zij zijn niet wanhopig maar geloven in het land. Zij zeggen letterlijk ‘over mijn lijk dat je zo maar je wetten zal opleggen, luister naar ons’.’

Een belangrijke voedingsbodem voor extremisme blijven de armoede en de ongelijkheid. Daar een antwoord op bieden, kan alleen met evenwichtig verdeelde economische groei. Er zijn mogelijkheden voor. Het land is een van de rijkste gebieden voor grondstoffen ter wereld en het is een historisch transitland in de regio.

Buitenlandse krachten

De toekomst van Afghanistan zal ook die van de regio bepalen. ‘Als het terrorisme in Afghanistan niet wordt verslagen, zal deze oorlog ongetwijfeld de buurlanden van Afghanistan bereiken, vooral in het noorden’, zei de Afghaanse parlementsvoorzitter Mir Rahman Rahmani. Niemand kan uitsluiten dat het land een magneet wordt voor Al Qaeda en Islamitische Staat.

Dat beseffen ook de Amerikanen. Tony Blinken, de Amerikaanse minister van Buitenlandse Zaken, en Lloys Austin, de minister van Defensie, hebben een reeks ontmoetingen met hun ambtgenoten uit Kazachstan, Tadzjikistan en Oezbekistan achter de rug. Onder andere de samenwerking bij grote dreigingen vanuit Afghanistan werd besproken.

‘Het is beter dan niets’, zegt de Amerikaanse politicoloog Ian Bremmer. ‘Maar veel zal het niet uitmaken. De drie landen liggen dichter bij Moskou en Peking dan bij Washington. Rusland zal de touwtjes in handen houden, samen met China.’ Het Afghaanse machtsvacuüm wordt zo opnieuw gevuld met een buitenlandse krachten. China hunkert om Afghanistan op te nemen in zijn ambitieuze Belt and Road- initiatief, de nieuwe zijderoute.

Veel bewegingsruimte heeft Biden niet, mocht hij iets willen ondernemen. Zowel de Amerikaanse burger als het Congres heeft geen zin in een dure ‘eeuwige oorlog’. ‘Ik wil over leuke dingen praten’, antwoordde Biden op 4 juli na een vraag over Afghanistan. Zolang er geen dreiging meer is voor de VS zelf komt hij daarmee weg. De professor in Kaboel vat het samen, verwijzend naar een uitspraak van de voormalige Amerikaanse generaal James Mattis. ‘The USA does not lose wars, it simply loses interest.’

Lees verder

Advertentie
Advertentie
Advertentie
Advertentie

Gesponsorde inhoud

Gesponsorde inhoud