analyse

Japan snakt meer naar coronavaccin dan naar Olympische Spelen

Het leeuwendeel van de Japanners loopt niet over van enthousiasme voor de Olympische Spelen deze zomer. Ze zijn het event, door de coronasituatie in het land, liever kwijt dan rijk. ©AFP

In volle sanitaire noodtoestand heeft Japan de laatste rechte lijn naar de Olympische Spelen ingezet. Tot ontsteltenis van de spartelende zorgsector en de amper gevaccineerde bevolking. Maar voor het IOC en het organisatiecomité spelen ook trots, financiële en geopolitieke belangen. ‘The Games must go on’, klinkt het bij hen.

Buenos Aires, 7 september 2013. Tijdens de 125ste Sessie van het Internationaal Olympisch Comité (IOC) weten leden van de Japanse delegatie en regering geen blijf met hun vreugde als Jacques Rogge, destijds de voorzitter van de instelling uit Lausanne, bekendmaakt dat Japan in 2020 voor de tweede keer in zijn geschiedenis de Olympische Zomerspelen mag organiseren. ‘Ik wil iedereen van de olympische beweging bedanken. Wij gaan schitterende Spelen organiseren. Het evenement is bij ons in veilige handen’, verzekert de geëmotioneerde Japanse premier Shinzo Abe de wereld.

Verenigde Staten raden reizen naar Japan af

De Verenigde Staten hebben maandag hun burgers afgeraden naar Japan te reizen, vanwege de risico's verbonden aan de coronapandemie. Het Amerikaanse ministerie van Buitenlandse Zaken verhoogde zijn reiswaarschuwing tot het maximale niveau, maar verduidelijkte niet of dit besluit gevolgen heeft voor de voorbereiding van de Olympische Spelen en de deelname van de Amerikaanse delegatie.

Het organisattieecomité in Japan is niet verontrust door de reiswaarschuwing. 'Tokyo 2020 blijft nauw samenwerken met alle relevante organisaties om zo een veilige deelname van alle atleten aan de Spelen te garanderen', luidt het in een persbericht.

Ook duizenden kilometers verderop, in de toekomstige gaststad Tokio, vindt een explosie van blijdschap plaats. In het Komazawa Olympisch Park, gebouwd voor de Zomerspelen van 1964, springen en dansen duizenden Japanners uitzinnig, ook al is het vijf uur in de ochtend. Ze interpreteren de beslissing van het IOC als een hart onder de riem na jaren van economische en politieke neergang en na de verwoestende aardbeving, de dodelijke tsunami en een immens nucleair incident twee jaar eerder.

Met een jaar vertraging, door corona, breekt voor de Japanners over twee maanden het moment van de waarheid aan. Van het olympisch enthousiasme van acht jaar geleden is evenwel geen spoor meer. Integendeel. Uit een rondvraag voor de Japanse krant Asahi Shimbun bleek anderhalve week geleden dat 83 procent van de bevolking het grootste sportevent ter wereld, dat van 23 juli tot 8 augustus in het Aziatische land neerstrijkt, liever kwijt dan rijk is.

Waarom kanten de Japanners zich tegen de Spelen?

83 procent van de Japanners is voorstander van een uitstel of afstel van de Olympische Zomerspelen. Door een vierde coronagolf wankelen heel wat ziekenhuizen. Bovendien is nog maar een fractie van de bevolking gevaccineerd.

Waarom houdt het IOC vast aan Tokyo 2020?

Voor het Internationaal Olympisch Comité zijn de zomer- en winterspelen een belangrijke inkomstenbron. Een groot deel van dat geld gebruikt de organisatie voor de financiering van internationale sportfederaties en nationale olympische comités.

Hoe kijkt de regering aan tegen het event?

De machthebbers in Tokio stellen alles in het werk om de Spelen te redden. In hun ogen bieden die een uitgelezen kans om weer vertrouwen te tanken en de wereld te tonen dat Japan bruist van energie.

De opwinding heeft plaatsgemaakt voor angst. Daar is de pandemie niet vreemd aan. Voor de derde keer sinds de uitbraak van de wereldwijde gezondheidscrisis leeft een groot deel van de zowat 125,5 miljoen Japanners in een sanitaire noodtoestand. De regering, die sinds september 2020 na acht jaar Abe onder leiding staat van Yoshihide Suga, perkte de bewegingsvrijheid weer in om een vierde coronagolf het hoofd te bieden (zie grafieken).

Betere leerling

De zenuwachtigheid over de epidemiologische situatie in het land mag op het eerste gezicht verbazen. De derde economie van de wereld had sinds het begin van de pandemie de reputatie een van de betere leerlingen te zijn in de strijd tegen het virus. Met ruim 720.000 geregistreerde besmettingen en iets meer dan 12.000 vastgestelde covidoverlijdens is de balans er veel minder zwaar dan in pakweg de Verenigde Staten of Europa. België telt 1,05 miljoen besmettingen en bijna 25.000 overlijdens, op 11,5 miljoen inwoners.

Maar terwijl heel wat westerse overheden het slot weer van de maatschappij halen nu de boordtabellen er minder dramatisch ogen, beleeft Japan net zijn moeilijkste momenten sinds het begin van de gezondheidscrisis. Ziekenhuizen, in Tokio en zeker in de derde stad Osaka, wankelen. Zelfs al tellen weinig landen ter wereld zoveel ziekenhuisbedden per hoofd van de bevolking als het keizerrijk.

De zorgsector trekt steeds harder aan de alarmbel. ‘Het personeel in de ziekenhuizen in Tokio heeft de handen vol. Zo goed als alle bedden zijn ingenomen. We dringen er ten zeerste op aan de Olympische Spelen niet te laten doorgaan’, schreef een groot artsensyndicaat uit de Japanse hoofdstad onlangs in een open brief aan de regering-Suga.

Het slechtste wat je kan doen tijdens een pandemie? Een grote groep mensen vanuit alle hoeken van de wereld naar één plek laten afreizen, ze in een wijk samenbrengen en daarna weer naar huis laten gaan.
Colin Furness
Epidemioloog

De vereniging krijgt bijval van epidemiologen van over de hele wereld. ‘Het slechtste wat je kan doen tijdens een pandemie? Een grote groep mensen vanuit alle hoeken van de wereld naar één plek laten afreizen, ze in een wijk samenbrengen en daarna weer naar huis laten gaan. Dat is het ideale recept om de zaken te verergeren’, zei Colin Furness, epidemioloog aan de University of Toronto, aan Global News Canada. Hij en zijn collega’s zijn ervoor beducht dat de Spelen uitgroeien tot een superverspreiderevent.

Zeker omdat Japan, in vergelijking met de meeste westerse landen, wat vaccinaties betreft nog zo goed als nergens staat. Door een ingebakken scepsis over internationale vaccins, een conservatieve medische cultuur die inenten normaal voorbehoudt voor artsen en verpleegkundigen en problemen met het systeem voor de boeking van een vaccinatieafspraak heeft nauwelijks 4,5 procent van de volwassen Japanners een eerste prik gekregen (zie grafiek).

Het is dan ook niet onlogisch dat de komst van tienduizenden atleten en hun entourage, officials, journalisten en sponsors uit zowat 200 landen de Japanse bevolking flink wat angst inboezemt. Ook Japanse topsporters, zoals de tennissers Naomi Osaka en Kei Nishikori en de golfer Hideki Matsuyama, vroegen zich de afgelopen dagen hardop af of de organisatie van de Spelen in deze omstandigheden wel te verantwoorden is.

Olympische bubbel

Die twijfel en vrees zijn onterecht, betogen evenwel het IOC en het Japanse organisatiecomité. ‘Dankzij onze Playbooks kunnen de Spelen deze zomer doorgaan. Zowel voor de atleten als voor het Japanse volk is de veiligheid gegarandeerd’, verzekerde John Coates, de vicevoorzitter van het IOC, vrijdag. De Australiër, die de voorbereidingen van het vierjaarlijkse sportevenement coördineert, verwees naar een resem draaiboeken die de organisatoren de afgelopen maanden in elkaar boksten. Daarin staan de rechten en vooral de plichten voor wie als sporter, coach, official, sponsor, journalist of personeelslid de Spelen bijwoont.

Het IOC en het organisatiecomité maken zich sterk één grote olympische bubbel te creëren met die Playbooks. Zo zijn uitstappen naar toeristische trekpleisters, winkels, bars of restaurants uit den boze voor atleten. Net als ritten met het openbaar vervoer. ‘De Playbooks moeten het contact tussen de verschillende delegaties en de plaatselijke bevolking tot een minimum beperken’, verduidelijkt Matthias Van Baelen, de woordvoerder van het Belgisch Olympisch en Interfederaal Comité (BOIC).

Atleten mogen ook pas vijf dagen voor het begin van hun competitie naar het olympisch dorp afreizen. Uiterlijk twee dagen na afloop van hun wedstrijd moeten ze er weer weg zijn.
Matthias Van Baelen
Woordvoerder BOIC

Maar ook in de olympische bubbel bestaan strikte richtlijnen. Voor de afreis naar Japan moet iedereen twee coronatests ondergaan. Ter plekke wachten atleten en hun entourage dagelijks staalafnames om te garanderen dat eventuele infecties zo snel mogelijk opgespoord en geïsoleerd worden. ‘Atleten mogen ook pas vijf dagen voor het begin van hun competitie naar het olympisch dorp afreizen. Uiterlijk twee dagen na afloop van hun wedstrijd moeten ze er weer weg zijn’, stipt Van Baelen aan. Daarom slaat Team Belgium zijn tenten op in Mito, ruim 100 kilometer ten noordoosten van Tokio. ‘Dankzij dat basiskamp kunnen atleten op een veilige locatie op korte afstand van Tokio acclimatiseren en zich optimaal voorbereiden op hun wedstrijd.’

Nachtmerriescenario

Een nieuw uitstel van de Spelen of een annulering van het evenement is voor het BOIC een nachtmerriescenario, waarmee het geen rekening houdt. ‘In de eerste plaats zou het een sportieve ramp zijn’, zegt Van Baelen. ‘Voor veel atleten zijn de Spelen een event waar ze jaren specifiek voor werken. Als dat doel wegvalt en de volgende kans dient zich pas over een paar jaar aan, is de impact enorm. Maar ook de financiële implicaties zouden enorm zijn.’

Zeker Japan zou met een enorme kater achterblijven. Het pompte de afgelopen jaren op zijn minst 15,4 miljard dollar (zowat 13 miljard euro) in het evenement. De belastingbetaler draait op voor meer dan de helft van die factuur omdat de overheid flink wat geld investeerde in permanente sites in en rond Tokio, zoals de appartementen in het atletendorp.

13
miljard euro
Japan pompte minstens 13 miljard euro in de organisatie van het evenement.

In tempore non suspecto - lees: in precoronatijden - had het organisatiecomité zich sterk gemaakt het budget deels te kunnen aanzuiveren door inkomsten uit de ticketverkoop. Maar opnieuw gooide SARS-CoV-2 roet in het eten. Omdat buitenlandse fans deze zomer niet welkom zijn op de Spelen, zien de Japanners zich door een tegenvallende kaartjesverkoop al zowat 673 miljoen euro door de neus geboord. De inkomstenderving uit tickets kan nog oplopen als de autoriteiten volgende maand beslissen dat alle olympische competities vanwege de epidemiologische situatie in het land achter gesloten deuren plaatsvinden.

Dat ook het IOC alle zeilen bijzet om Tokyo 2020-2021 te laten plaatsvinden, hoeft evenmin te verbazen. Liefst driekwart van haar inkomsten haalt de organisatie uit de verkoop van tv-rechten voor de zomer- en de winterspelen. Daarnaast doen deals met internationale sponsors dollars naar Lausanne vloeien. Gaan de Spelen niet door, dan kloppen al die partijen geheid aan bij het IOC met de vraag tot terugbetaling. Met alle gevolgen van dien voor de hele sportwereld. Want meerdere internationale sportfederaties en nationale olympische comités zijn voor hun financiering in coronatijden meer dan ooit afhankelijk van een zakcent uit Lausanne.

Geopolitieke belangen

Behalve financiële argumenten spelen voor de Japanse regering ten slotte ook trots, symboliek en geopolitieke belangen een rol. ‘Japan staat al zolang synoniem voor economische stagnatie. Het had (in 2011, red.) af te reken met een tsunami en de nucleaire ramp in Fukushima. De Olympische Spelen moeten dan ook symbool staan voor de wederopstanding van het land’, schetste Jack Anderson, hoogleraar sportrecht aan de University of Melbourne, de inzet van het event op de Britse openbare omroep BBC. Een beetje zoals de vorige Zomerspelen in Tokio, in 1964, Japans rehabilitatie na de Tweede Wereldoorlog bekrachtigden.

De Olympische Spelen moeten symbool staan voor de wederopstanding van Japan.
Jack Anderson
Hoogleraar sportrecht

En dan is er nog de animositeit met China. Al jaren kijken de Japanners haast lijdzaam toe hoe hun grote rivaal aan een kennelijk onstuitbare opmars bezig is op het wereldtoneel en hen overschaduwt. In de ogen van oud-premier Abe bieden de Spelen de Japanners een uitgelezen kans om weer vertrouwen te tanken en de regio en de wereld te tonen dat ook Japan bruist van energie. Maar toen kwam de pandemie. Dat die uitgerekend in China haar oorsprong kent, betekent voor het land van de rijzende zon extra pigment.

Nog een pittig detail: ook in de bakermat van het coronavirus heerst al maanden olympische nervositeit en bedrijvigheid. Peking is in februari volgend jaar gaststad voor de winterspelen. Die wetenschap versterkt in Japanse politieke kringen de vastberadenheid om Tokyo 2020-2021 te laten doorgaan. Tot elke prijs willen de machthebbers in Tokio vermijden dat niet Japan, maar China er voor de eeuwigheid prat op kan gaan als eerste land ter wereld erin geslaagd te zijn Spelen te organiseren na de coronapandemie. Evenmin zijn zij erop uit te tekenen voor de eerste annulering van het event in vredestijd. En dus luidt het devies in Tokio, net als bij het IOC, tot nader order: The Games must go on.

Lees verder

Advertentie
Advertentie
Advertentie

Gesponsorde inhoud

Gesponsorde inhoud