Advertentie
Advertentie
analyse

Nieuwe Afghaanse vluchtelingenstroom in de maak

Meer en meer Afghanen vluchten voor het oprukkende geweld van de taliban. ©Mohssen Assanimoghaddam/dpa

De kiemen van een nieuwe vluchtelingencrisis worden almaar duidelijker. Opnieuw is Turkije incontournabel. Maar kan Turkije, de wereldkampioen vluchtelingenopvang, opnieuw de poortwachter van Europa zijn?

‘Sorry, maar verlaat alsjeblieft zo snel mogelijk jullie huizen.’ Dat kregen de inwoners van Lashkar Gah, de hoofdstad van de zuidelijke provincie Helmand, dinsdag te horen. De Afghaanse generaal Sami Sadat verspreidde de oproep net voor hij een tegenaanval inzette op de taliban. ‘Als je een paar dagen ontheemd bent, vergeef ons dan. Maar we moeten vechten tegen de taliban (...) en laten er geen enkele in leven.’

De oproep van het Afghaanse leger aan de burgers was een ongeziene smeekbede om het op een lopen te zetten. Het toont aan hoe de strijd tussen het Afghaanse leger en de islamistische groepering taliban gestreden wordt: in drukbevolkte steden, te midden van de burgers. Hoewel velen de stad uit vluchtten, vielen er volgens UNAMA, het VN-agentschap voor Afghanistan, zeker 40 doden.

De essentie

Komt er een nieuwe vluchtelingencrisis van Afghanen?

De kiemen zijn aanwezig. Sinds de Amerikanen het land verlieten, rukken de taliban razendsnel op. Vele Afghaanse burgers maken zich klaar om te vluchten. Naar buurlanden, Turkije maar ook naar Europa.

Komt er een Turkijedeal voor Afghanen?

Europa wil dat zeker. De vraag is of Turkije nog wil en kan. Het volk mort en de oppositie hijgt in Erdogans nek.

Ziet België straks meer Afghanen komen?

Dat is afwachten. Wel is België populair bij Afghanen, vooral bij niet-begeleide minderjarigen.

Niet alleen in Helmand pakken Afghanen hun koffers. Ook in andere provincies en steden is het hoe langer hoe minder leefbaar. Sinds de Amerikaanse troepen het land na 20 jaar oorlog hebben verlaten, rukken de taliban razendsnel op. Ze bezetten het grootste deel van het platteland en begin juli startten ze een offensief in verschillende cruciale steden.

Dat de taliban zich ongenaakbaar voelen, werd dinsdagnacht duidelijk. In de ‘groene zone’ van de hoofdstad Kaboel ontplofte een bomauto voor het huis van de Afghaanse minister van Defensie. Een vijf uur durend vuurgevecht met vijf talibanstrijders volgde. Er vielen acht doden. De aanval zegt veel: de ‘groene zone’ is de zwaarst beveiligde plaats in Afghanistan. De burgers, ook die van Kaboel, voelen zich nergens meer veilig.

De Afghaanse president Ashraf Ghani kondigde maandag een nationaal tegenoffensief af. Een deel van de bevolking heeft daar oor naar en wil meevechten. In Kaboel deden maandag zo’n 5.000 jongeren mee aan een ingangsexamen voor officiersopleiding. Samen met lokale milities en burgers probeert het Afghaanse leger de taliban te stoppen. Dat lukt maar gedeeltelijk, of tijdelijk.

Niet iedereen wil het slagveld op. Steeds meer Afghanen vluchten voor het oprukkende geweld van de groepering. In eigen land of naar de buurlanden Iran en Pakistan, historisch de twee belangrijkste opvanglanden voor Afghanen. 780.000 Afghanen verblijven in Iran en bijna 1,5 miljoen in Pakistan. Dat zijn niet alleen nieuwe vluchtelingen, maar ook mensen die er al jaren zitten.

Vaak gaat de reis door richting Turkije. Al weken circuleren op sociale media video’s waarop te zien is hoe honderden Afghanen tegelijkertijd de grens tussen Iran en Turkije oversteken. Ook Turkse burgemeesters in de grensstreek met Iran trekken aan de alarmbel. In de Turkse provincie Van, die aan Iran grenst, werden midden juli in een paar dagen tijd 1.500 migranten opgepakt, voornamelijk Afghanen.

Hoe groot de Afghaanse influx in Turkije precies is, is onduidelijk. Volgens het Turkse ministerie voor Binnenlandse Zaken werden in de eerste zeven maanden van dit jaar 30.578 Afghanen opgepakt. Dat ligt in de lijn van vorig jaar. Het is wel een pak minder dan in 2019, toen meer dan 200.000 irreguliere Afghanen werden onderschept.

Muur

Toch bereiden de Turken zich voor. Ze werken met man en macht aan een hoge, 295 kilometer lange muur langs de grens met Iran. Emin Bilmez, de gouverneur van de Turkse provincie Van, hoopt dat de muur de Afghanen tegenhoudt. ‘Wegens de toenemende migratiegolven zal de grens zwaar worden bewaakt’, maakt Bilmez zich sterk. ‘De landmacht wordt opgeroepen en er komen 35 speciale eenheden en 50 gepantserde voertuigen.’ Tegen het einde van het jaar moet de eerste 63 kilometer klaar zijn.

Als we kunnen regelen dat Turkije een veilig derde land is voor Afghanen, dan is dat een goede manier om de migratiestromen te beheren.
Sammy Mahdi
Staatssecretaris voor Asiel en Migratie

Ook Europa wordt nerveus. De vluchtelingencrisis van 2015 ligt nog vers in het geheugen. Toen sloegen miljoenen Syriërs op de vlucht. Eerst naar Turkije, daarna vaak richting Europa. De grootste migratiegolf sinds de Tweede Wereldoorlog zette de Europese politiek op haar kop.

Sammy Mahdi (CD&V), staatssecretaris voor Asiel en Migratie, ziet de bui al hangen. Hij pleit ervoor de huidige EU-Turkijedeal uit te breiden. In die deal uit 2016 sloot de EU een overeenkomst met Turkije om in ruil voor cash Syrische vluchtelingen tegen te houden. De EU heeft het land al twee keer 3 miljard euro gegeven. Mahdi wil dat ook Afghanen daaronder vallen. ‘Als we kunnen regelen dat Turkije een veilig derde land is voor Afghanen, dan is dat een goede manier om de migratiestromen te beheren’, klinkt het.

Turkijedeal 2.0

Een Turkijedeal 2.0 dus. Ook de Oostenrijkse bondskanselier Sebastian Kurz zei vorige maand al publiek dat ‘Turkije en andere landen in de regio beslist een betere plaats zijn voor Afghanen dan Oostenrijk, Duitsland of Zweden’.

Het pleidooi van Mahdi en Kurz past in een vrij algemeen gedeelde reflectie in de EU. België is net als Duitsland en andere EU-lidstaten voorstander van een hernieuwing van het migratieakkoord met Turkije. Een akkoord dat breder kan gaan dan Syriërs alleen.

Maar dat is buiten Turkije gerekend. De uitspraken van Kurz werden ‘met verbazing gelezen’ op het Turkse ministerie van Buitenlandse Zaken. ‘Turkije is geen land in de regio van Afghanistan. We gaan geen nieuwe migratiegolf opnemen. We zijn niet de grenswacht of het vluchtelingenkamp van de EU’, klonk het in een verklaring. De grenzen van Afghanistan en Turkije liggen op meer dan 2.000 kilometer van elkaar.

Wereldkampioen

Het Turkse weerwerk komt niet uit de lucht gevallen. Het land is niet meer het Turkije van vijf jaar geleden. In vijf jaar is het de wereldkampioen in vluchtelingenopvang geworden. Officieel wonen er 3,6 miljoen Syrische vluchtelingen. Daarnaast zijn er een miljoen andere vluchtelingen, onder wie Irakezen en Afghanen die eerdere oorlogen ontvluchtten, maar ook irreguliere migranten uit die landen of ook uit landen als Iran.

De limiet lijkt bereikt. Terwijl president Recep Tayyip Erdogan vijf jaar geleden de bevolking nog relatief gemakkelijk kon overtuigen om de ‘Syrische broeders en zusters’ onderdak te geven, is dat vandaag niet meer het geval. De bevolking is het hoge aantal vluchtelingen beu.

Turkije is in vijf jaar de wereldkampioen in vluchtelingenopvang geworden.

Vooral de opvang van en de financiële steun aan de Syriërs zijn een doorn in het oog. Terwijl de Turken zelf onder een aanhoudende economische crisis kreunen, ontvangen de Syriërs onderwijs, gezondheidszorg en financiële middelen. Dat de steun voor een deel van Europa komt, maakt voor velen geen verschil. ‘Ik werk me kapot en heb honger’, zegt een Turkse poetsvrouw in Ankara. ‘Maar mijn Syrische buren krijgen gewoon geld om te eten.’ Ze verwijst naar de kredietkaart voor Syrische vluchtelingen in Turkije. Elke maand ontvangen die vluchtelingen in het kader van de Turkijedeal 18 euro om in hun basisbehoeften te voorzien.

Veranderd is ook de positie van Erdogan. De populariteit van zijn AKP staat op een historisch dieptepunt. Tal van Turkse opiniepeilingen schetsen hetzelfde beeld. Als er nu verkiezingen zouden zijn, haalt de partij van Erdogan geen meerderheid meer. Zelfs met de alliantiepartner MHP erbij wordt het bijzonder moeilijk. De hoofdredenen zijn de economische malaise, de aanpak van de covidcrisis en het overheidsfalen bij de recente bosbranden, maar ook de vluchtelingenproblematiek.

De oppositie ruikt bloed. Kemal Kılıçdaroğlu, de voorzitter van de grootste oppositiepartij CHP, beloofde de Turken alle Syriërs terug te sturen als hij de volgende president wordt - in 2023 vinden verkiezingen plaats in Turkije. Meral Aksener, de voorzitter van de nationalistische IYI-partij, gaf dan weer een scherpe sneer naar Kurz. ‘Wij zullen die zogenaamde Oostenrijkse premier zelf 3 miljard geven, zodat hij alle Afghaanse vluchtelingen kan opvangen.’

Meer geld

Hoewel publiekelijk om ter hardst kritiek gespuid wordt, is achter de schermen een ander geluid te horen. ‘De Turkse regering is vragende partij om de bestaande deal rond Syrische vluchtelingen uit te breiden naar andere nationaliteiten’, zegt een Europese diplomaat vanuit Ankara op voorwaarde dat zijn anonimiteit gerespecteerd wordt.

In de Turkse hoofdstad Ankara zouden op vraag van de lidstaten al even informele informatieve gesprekken lopen met de Turkse administratie. Parallel bekijkt de Europese Commissie hoe ze het land extra kan ondersteunen bij het migratiebeheer en de grensbewaking.

‘De Turkse regering wil vooral meer geld van Europa’, klinkt het bij de Europese onderhandelaar. Al is het maar de vraag of meer financiële steun de bevolking over de streep kan trekken. ‘Dat is inderdaad het grootste obstakel. Als straks een grote stroom Afghanen richting Turkije gaat, wordt het ontzettend moeilijk voor Erdogan.’

In Afghanistan gaan ondertussen de gevechten in de provinciehoofdstad Lashkar Gah bloedig door. Woensdagnacht vielen opnieuw verschillende doden, aan beide kanten. En de inwoners van de stad die in allerijl hun huizen verlieten? Die proberen zo ver mogelijk te vluchten, weg van het geweld.

België populair

Een nieuwe migratiecrisis vanuit Afghanistan zou de aandacht van België moeten trekken. België is populair bij Afghanen. Ze nemen al jaren de grootste hap uit het totale aantal asielaanvragen in ons land. De jongste maanden stijgt de instroom. Bijna een kwart van de 1.948 asielaanvragen in juni kwam van Afghanen. Meestal schommelt dat cijfer rond 20 procent. De cijfers van juli zullen nog hoger liggen.

De stijging heeft nog niets te maken met het recente geweld. ‘De asielaanvragen die we vandaag binnenkrijgen, komen van Afghanen die al langer in Europa zijn’, zegt commissaris-generaal voor de Vluchtelingen en de Staatlozen Dirk Van den Bulck. ‘De impact van het huidige geweld in Afghanistan zien we nog niet in de cijfers.’

Weinigen denken dat de cijfers zullen dalen, integendeel. ‘Zeker niet-begeleide minderjarigen trekken vaak naar ons land’, zegt Van den Bulck. ‘België is voor die groep veel populairder dan andere Europese lidstaten. Hoe dat komt, weten we niet precies.’ In de eerste vijf maanden van dit jaar werden 1.454 niet-begeleide jongeren gesignaleerd in ons land, 44 procent van hen was Afghaans.

Lees verder

Advertentie
Advertentie
Advertentie

Gesponsorde inhoud

Gesponsorde inhoud