nieuwsanalyse

Oplopende spanningen met Iran dwingen Trump te kiezen

De Iraanse generaal Amir Ali Hajizadeh toont de brokstukken van de neergeschoten Amerikaanse drone. ©AFP

De Amerikaanse president Donald Trump heeft op het nippertje een aanval tegen Iran afgeblazen. Hij kan moeilijk kiezen tussen een harde en een zachte aanpak en worstelt met een verdeelde entourage.

Na weken van oplopende spanningen leek donderdagavond een oorlog tussen de Verenigde Staten en Iran even onafwendbaar. Donderdagochtend had de Iraanse Revolutionaire Garde aangekondigd dat ze een van de modernste en grootste drones van de VS uit de lucht had geschoten. Het ging om een RQ-4A Global Hawk, een hypermoderne spionagedrone met een prijskaartje van 220 miljoen dollar die wereldwijd wordt ingezet om tot op 18 kilometer hoogte landen te bespioneren. Dat Iran überhaupt in staat was dat Amerikaanse paradepaardje neer te halen was voor veel waarnemers even schrikken.

Volgens Iran bevond de drone zich in het Iraanse luchtruim en had ze daarmee een rode lijn overschreden. Het staafde die beschuldiging vrijdag met beelden van brokstukken die in Iraanse wateren zouden zijn teruggevonden. De VS erkenden dat de drone werd neergeschoten, maar zeiden dat dat in het internationale luchtruim gebeurde.

'Niet opzettelijk'

De wereld wachtte donderdag gespannen af hoe Trump zou reageren. Zijn eerste reactie deed het ergste vrezen. Op Twitter schreef hij dat Iran een heel grote fout had gemaakt. Later op de dag sprak hij meer verzoenende taal en noemde hij de aanval 'waarschijnlijk een ongeluk'. 'Ik kan me voorstellen dat een generaal of iemand anders een fout heeft gemaakt. Ik vind het moeilijk te geloven dat het opzettelijk was', zei hij voor een ontmoeting met de Canadese premier Justin Trudeau.

Tegen de avond leek een confrontatie toch onvermijdelijk. Volgens de Amerikaanse krant The New York Times hingen de vliegtuigen al in de lucht toen Trump op het nippertje een aanval op Iraanse radarposten en raketlanceerinstallaties afblies. Vrijdag tweette hij dat dat deed omdat er 150 doden zouden zijn vallen. 'Ik ben niet gehaast. Ons leger is weer op sterkte, vernieuwd en klaar om uit te rukken', schreef hij.

Waren de Amerikaanse vergeldingsacties gewoon bluf? Dat kan. Maar evengoed zijn de gebeurtenissen van donderdag tekenend voor de manier waarop Trump verscheurd wordt door zijn eigen conflicterende belangen en zijn verdeelde entourage. De president zit gewrongen tussen zijn verlangen om de Amerikaanse vijanden hard aan te pakken en zijn verkiezingsbelofte om de VS niet langer in buitenlandse oorlogen te storten. Dat leidt tot een aanpak die hem in The New York Times de titel 'opperbevelhebber in contradicties' opleverde.

Trump trad al een paar keer hard op. Hij voerde twee vergeldingsacties voor chemische aanvallen in Syrië uit en zette de oorlog van zijn voorganger Barack Obama tegen de terreurgroep Islamitische Staat voort. Maar hij kondigde ook aan dat hij Amerikaanse troepen uit het Midden-Oosten zou terugtrekken. Tegelijkertijd stuurde hij extra troepen, een vliegdekschip en bommenwerpers naar de Golfregio.

Bloed drinken

Trumps tactiek lijkt er vooral in te bestaan zijn vijanden af te schrikken met gespierde oorlogstaal. Hij bedreigde Noord-Korea met 'fire and fury' en dreigde ermee Iran te vernietigen. De president gokt erop dat harde oorlogsretoriek en een sterk leger voldoende zijn om hen een toontje lager te doen zingen. Als isolationist huivert hij ervan die woorden in daden om te zetten. Het liefst wil hij zich op Amerika concentreren en niet langer de politieman van de wereld spelen.

Als isolationist huivert Trump ervan zijn woorden in daden om te zetten. Het liefst wil hij zich op Amerika concentreren en niet langer de politieman van de wereld spelen.

Critici waarschuwen dat die aanpak bij Iran niet zal werken. De situatie in het Midden-Oosten is anders dan in Azië, waar de buurlanden van Noord-Korea absoluut geen oorlog willen. Saoedi-Arabië, de Verenigde Arabische Emiraten en Israël kunnen Irans bloed wel drinken en voelen zich gesteund door Trump, die sinds zijn aantreden resoluut hun kant koos. Bovendien weigerde Iran tot nu toe te plooien voor de Amerikaanse eisen, waardoor de situatie steeds meer escaleert.

Ook in zijn eigen entourage zit Trump gewrongen. Aan de ene kant staat hij onder grote druk van haviken als minister van Buitenlandse Zaken Mike Pompeo en de Nationale Veiligheidsadviseur John Bolton, die ongegeneerd aansturen op een harde aanpak van Iran. Aan de andere kant staan de toplui van het Pentagon, die op de rem staan uit vrees dat de Amerikaanse troepen in de regio de dupe worden van een escalatie van het conflict. Ook de Democraten roepen Trump op de spanningen te ontmijnen. Ze vroegen hem donderdag geen actie te ondernemen zonder de goedkeuring van het Congres.

Lees verder

Advertentie
Advertentie

Tijd Connect