Advertentie
analyse

Paranoia regeert in China bij communistisch eeuwfeest

Xi Jinping, de president van China en de secretaris-generaal van de communistische partij. ©EPA

De Chinese communistische partij viert haar eeuwfeest en lijkt onder president Xi Jinping sterker te staan dan ooit. Toch blijft de waakzaamheid groot, zeggen experts. 'Er heerst een continue paranoia.'

Mao Zedong was erbij toen 13 militanten in juli 1921 samenkwamen in een verlaten meisjesschool in Sjanghai om de Chinese communistische partij (CCP) op te richten. Later zou Mao toegeven dat hij niet veel afwist van het communisme. Zijn jonge activisme was vooral gericht tegen de westerse grootmachten die het trotse China sinds de helft van de 19de eeuw vernederden.

Honderd jaar later is China uitgegroeid tot een wereldspeler van formaat, die met de Verenigde Staten concurreert om het leiderschap. Ook in eigen land vond de afgelopen eeuw een spectaculaire metamorfose plaats. De straatarme boerenstaat werd omgevormd tot een industrieel imperium, waarbij 800 miljoen Chinezen zich ontworstelden aan de extreme armoede.

De essentie

  • De Chinese communistische partij (CCP) viert haar honderdste verjaardag met een propagandaoffensief.
  • Onder president Xi Jinping heeft de CCP haar greep op de macht fors vergroot.
  • De partij claimt de verantwoordelijkheid voor de enorme economische vooruitgang, wat haar ook de legitimiteit oplevert bij de bevolking.

De successen zijn volgens de Chinese propagandamachine volledig op rekening van de CCP te schrijven. 'De esprit van vooruitgang levert de partij nog altijd veel applaus op bij de bevolking', zegt Ties Dams, China-expert bij het Nederlandse Clingendael Instituut voor Internationale Betrekkingen. 'De partij haalt vooral haar legitimiteit uit de enorme stijging van de levensstandaard.'

Voor eeuwig

Een van de slogans bij het festiviteiten rond het honderdjarige bestaan luidt: 'Volg de Partij voor eeuwig'. Het regime heeft van de herdenking gebruikgemaakt om de almacht van de CCP nog eens in de verf te zetten. Daarin is de hand te zien van president Xi Jinping, die ook secretaris-generaal van de partij is. 'De overheid, het leger, de samenleving en scholen. Noord, zuid, oost en west - de partij leidt in alles', zei Xi drie jaar geleden.

Met Xi lijkt een derde tijdperk in de Volksrepubliek aangebroken.
Ties Dams
China-expert Clingendael Instituut

'Xi is uitgegroeid tot een drie-eenheid, door zowel baas van het land, de partij en het leger te zijn', zegt de ex-bankier Henk Schulte Nordholt, die onlangs het boek 'Is China nog te stoppen?' publiceerde. 'Die functies waren vroeger meer gescheiden.' Maar net als bij Mao werd een hele personencultus gebouwd rond Xi. In de aanloop naar het eeuwfeest was hij alomtegenwoordig in het straatbeeld en in de media.

Xi plaatst zichzelf in het selecte clubje sterke leiders, samen met Mao Zedong en Deng Xiaoping. Het blinde despotisme van Mao bracht China aan de rand van de afgrond, met tientallen miljoenen doden tot gevolg. Pas na zijn dood in 1976 krabbelde het land recht nadat Deng de deuren naar de wereld had geopend en de basis had gelegd voor het economische mirakel.

Wereldmacht

Terwijl Deng er met zijn strategie van openheid in slaagde China te transformeren tot een economische wereldmacht is Xi erop gebrand van zijn land een wereldmacht tout court te maken. 'Met Xi lijkt een derde tijdperk aangebroken in de Volksrepubliek', zegt Dams. 'Hij claimt China's vooraanstaande rol in de wereld en versterkt het land om opnieuw het conflict aan te gaan, in de eerste plaats met de VS.'

De partij is bereid de prijs van een slechter imago te betalen als ze daarmee binnenlandse legitimiteit krijgt en aan de macht blijft.
Henk Schulte Nordholt
Auteur van 'Is China nog te stoppen?'

De jongste jaren is het internationale imago van China gekelderd, zeker in het Westen en de Aziatische buurlanden. Daar zit het agressieve buitenlandse beleid van Xi voor iets tussen. 'Dat werkt in veel landen averechts', zegt Schulte Nordholt. 'Maar de partij is bereid de prijs van een slechter imago te betalen als ze daarmee binnenlandse legitimiteit krijgt en aan de macht blijft.'

Sovjet-Unie

Het schrikbeeld voor Xi is de implosie van de Sovjet-Unie in 1991, die volgens hem gebeurde omdat 'de idealen en de overtuiging waren verdampt'. Dams: 'Meteen na zijn aantreden liet Xi onderzoeken waarom de Sovjet-Unie was ingestort. Daaruit bleek dat ze kwetsbaar was voor westerse invloed en dat ze onnodig politieke vrijheden had toegestaan. Die fout wil Xi koste wat het kost vermijden.'

Schulte Nordholt wijst erop dat na Mao een zekere vorm van interne partijdemocratie bestond. 'Het was nooit de bedoeling het westerse model te kopiëren, maar er was onder Xi's voorgangers toch een zoektocht naar pluriformiteit.' Er kwam onder meer de afspraak dat een president maar twee termijnen kon aanblijven. Onder Xi werd die regel geschrapt.

Protest op Tienanmen

Ondanks zijn sterke positie blijft Xi argwanend. 'Er heerst een continue paranoia', zegt Schulte Nordholt. 'Voortdurend wordt gemonitord of er iets gaat ontploffen.' Maar er zijn volgens de China-expert geen tegenstemmen meer in het regime. 'De protesten op het Tienanmenplein in 1989 waren mogelijk omdat er er een openlijke liberale factie was in de partij. Zoiets lijkt niet meer te bestaan.'

De CCP is een corrupte, logge en niet-transparante machine, maar ze kan zich wel aanpassen.
Ties Dams
China-expert Clingendael Instituut

Tienanmen was een van de zwaarste crises voor de partij sinds ze in 1949 aan de macht kwam. Toch is ze er altijd in geslaagd recht te krabbelen. 'De CCP is een corrupte, logge en niet-transparante machine, maar ze kan zich wel aanpassen', zegt Dams. En zolang de Chinezen erop vooruit blijven gaan, lijkt de partij stand te houden. Maar dat is geen garantie voor eeuwig succes.

Lees verder

Advertentie
Advertentie
Advertentie
Advertentie

Gesponsorde inhoud

Gesponsorde inhoud