reportage

Virus kan de partij niet klein krijgen

Een app met kleurcodes is het jongste wapen dat de Chinese overheid inzet tegen het coronavirus.

Onder leiding van de partij is China een episch gevecht begonnen met het coronavirus. De propagandamachine lepelt dat verhaal er dag en nacht bij de Chinezen in. Na enkele weken chaos staat de partijstaat sterker dan ooit.

Van onze correspondente Eefje Rammeloo, Sjanghai

Trots tonen mensen op sociale media hun groene QR-code. Groen betekent dat ze gezond zijn en vrij om te gaan waar ze willen. Het is de nieuwste poging om te voorkomen dat het coronavirus zich verder verspreidt.

Met de hulp van de techgrootmachten Tencent en Alibaba gebruiken steden als Wenzhou, Hanghzou en Sjanghai hightech om vast te stellen wie een gevaar is en wie niet. Wie in het programma jiankangma - ben je gezond? - een gele code krijgt, moet zeven dagen binnenblijven. Een rode code betekent 14 dagen in afzondering. Hoe geavanceerd ook, de betrouwbaarheid van het middel valt of staat met de eerlijkheid. Om de code te genereren moeten de mensen een digitaal formuliertje invullen. Ben je in Hubei geweest? Heb je koorts? Moet je hoesten? Bang voor de gevolgen zal menig Chinees niet durven te liegen.

Ik ben bang. Voor me is het virus. Achter me de administratieve en juridsche macht van China.
Chen Qiushi
Burgerjournalist

In deze tijden van nood valt China terug op het handboek voor autoritaire regimes. Mensen oproepen hun buurman te controleren is een van de aanbevolen pressiemiddelen om een crisis te beteugelen. Dat kan ver gaan. Filmpjes op sociale media tonen mensen die met geweld uit hun huis worden gehaald omdat een familielid ziek bleek. Of politieagenten die voorbijgangers op de grond werken wegens het niet dragen van een mondkapje. Wie niet opbiecht dat hij onlangs in Wuhan was, kan gevangenisstraf krijgen voor het ‘in gevaar brengen van de volksgezondheid’.

Pekings eerste daad om de epidemie te beteugelen benam mensen hun bewegingsvrijheid, maar was wel efficiënt. Wuhan, het epicentrum van de epidemie, ging op slot. Zo’n 80 steden volgden. Het was de juiste ingreep, zeggen experts. Als het virus niet verder komt dan de stadsgrenzen, maakt dat de behandeling van de zieken efficiënter. Hopelijk wordt de epidemie zo bedwongen.

Om tijd te winnen verlengde China de vakantieperiode. De gevolgen zijn groot. Toeristische trekpleisters, restaurants, fabrieken en kantoren bleven dicht. Tot ieders opluchting gaf de Communistische Partij de volksgezondheid voorrang boven de economische groeicijfers.

Inmiddels zijn meer dan 75.000 mensen besmet het nieuwe coronavirus. Het dodental nadert de 2.500. Het vermoeden is dat meer mensen besmet zijn, maar niet opduiken in de statistieken omdat ze geen symptomen tonen of juist in afzondering ziek zijn.

De blik van de buurman

Het afsluiten van Wuhan leek te werken. Buiten de provincie Hubei lijkt het aantal besmettingen af te nemen. Wat ook effectief lijkt, is de angst om een ander te besmetten en de hele familie in de problemen te brengen. De dwingende blik van de buurman werkt. De meeste mensen schikken zich in hun lot en blijven al dan niet gedwongen binnen.

Ik ben bang. Voor me is het virus. Achter me de administratieve en juridsche macht van China.
Chen Qiushi
Burgerjournalist

Angst werkt ook averechts. Een gevangenis in de stad Jinan zag begin februari al een eerste besmetting. De instelling sloeg geen alarm, mogelijk om het falen niet aan het licht te brengen. Vrijdag bleek dat al 200 gevangenen het virus onder de leden hebben. In een andere gevangenis bleek een bewaker 34 mensen te hebben besmet.

De leiding van de gevangenissen is meteen ontslagen, haast het provinciebestuur te melden. Peking nam in Wuhan al de leiding over van de stuntelende lokale partijfunctionarissen. Lokale functionarissen hadden in de eerste fase te laat ingegrepen. Niet alleen werd te laat alarm geslagen, naar schatting vijf miljoen mensen waren al om Nieuwjaar te vieren uit Wuhan vertrokken voor de stad werd afgesloten.

Hulp vragen in Peking zou voor de lokale leiders persoonlijke consequenties hebben gehad. Wie een crisissituatie niet zelf kan oplossen, kan verdere carrièrestappen in het partijapparaat wel vergeten. Nu liep de situatie zo uit de hand dat de lokale leiders een makkelijke zondebok zijn voor de partijleiding.

Met het lot van hun collega’s in Hubei in het achterhoofd volgen partijbonzen overal in het land de geprezen quarantainestrategie. Soms op last van Peking, maar vaak op eigen initiatief. De economische drama’s nemen ze op de koop toe.

In Wuhan is inmiddels grootschalig en met verve ingegrepen. Steden werden afgesloten en binnen tien dagen stonden er twee nieuwe ziekenhuizen. Dat doet het goed voor de camera en het wekt de indruk dat het maar goed is dat Peking ingrijpt. ‘Of ze de maatregelen ethisch of effectief zijn, doet er niet toe. Het is effectief politiek theater’, zegt Daniel Mattingly, politicoloog aan de Yale-universiteit in een artikel in Foreign Policy.

Propagandabureau

Het Chinese propagandabureau gaat zich te buiten in de bewondering voor de flitsend snelle bouw van ziekenhuizen, de gemeenschapszin en het adequate bestuur. Maar die loutering is beperkt houdbaar. De dood van klokkenluider Li Wenliang, twee weken geleden, liet een geest uit de fles. Er klonk een roep om openheid en de vrijheid om veilig informatie te delen.

Of de maatregelen ethisch of effectief zijn, doet er niet toe. Het is effectief politiek theater.
Daniel Mattingly
Policoloog Yale-universiteit

De chaos van de eerste weken gaf burgerjournalist Chen Qiushi de ruimte om in Wuhan lange rijen bij overvolle ziekenhuizen te filmen. In een van zijn laatste filmpjes zegt Chen huilend dat hij geen kant meer op kan: ‘Ik ben bang. Voor me is het virus, achter me de administratieve en juridische macht van China.’ Een paar dagen later is hij spoorloos verdwenen.

Het leiderschap van de Communistische Partij is ‘ethisch bankroet’, schrijft de vooraanstaande intellectueel Xu Zhangrun in een essay. In zwierige taal beschrijft hij hoe ‘de epidemie de verrotte kern van het Chinese overheidsapparaat heeft blootgelegd’. In plaats van aandacht te hebben voor het menselijke lijden draait alles om de stabiliteit van het regime.

Dat is nu precies het soort commentaar waarop Peking niet op zit te wachten. Tong Wenfang, professor politicologie in Hongkong, deed onderzoek naar de publieke opinie in China. Volgens hem is het maar de vraag of veel Chinezen dit soort commentaar op het internet te lezen krijgen. ‘Een hoop mensen ziet niet wat er op de sociale media staat. Uit mijn onderzoek blijkt dat 70 procent van de mensen hun informatie krijgen door naar het avondjournaal te kijken.’ Om te voorkomen dat de geruchtenmachine op hol slaat, houdt de regering de informatievoorziening in eigen hand.

De partijstaat breidt zijn macht uit door zijn reactie op de epidemie, tweet Scott Kennedy, Chinakenner bij het Amerikaanse Center for Strategic and International Studies. ‘Het is niet waarschijnlijk dat ze zich stilletjes terugtrekt als de epidemie onder controle is.’

Voetsoldaten 

Wie is verantwoordelijk? Wie corrigeert fouten?

Voor de uitvoering van al haar maatregelen leunt de Communistische Partij, hoog in het topje van de machtspiramide, op miljoenen voetsoldaten, loyaal tot op het bot. De zuidelijke steden Guangzhou en Shenzhen besloten dat ze in lijn met ‘de belangrijke instructies van algemeen secretaris Xi Jinping’ voortaan privé-eigendom confisqueren als ze dat nodig vinden voor de bestrijding van de epidemie.

Lokale ambtenaren zijn soms ijveriger dan Peking zou willen. Zo krijgen landbouwers op sommige plaatsen hun gevogelte, eieren of groenten niet tot op de lokale markt omdat de wegen afgesloten zijn. ‘Een familie in mijn dorp verkocht altijd 300 mandjes met aardbeien voor honderden yuans. Nu zie ik de aardbeien in de grond verrotten’, luidt een van de vele klachten op het sociale medium Weibo.

Xi Jinping waarschuwde al dat lokale autoriteiten niet moeten overdrijven. De stabiliteit van zijn regering is net zo afhankelijk van een florerende economie als van de gezondheid van het volk, een pijnlijke spagaat. Maar zonder goede informatie en bang gemaakt voor de consequenties van een besmetting durven mensen niet aan het werk te gaan. Velen blijven liever thuis tot het gevaar geweken is.

Lokale bestuurders kijken wel uit om wegen, fabrieken en kantoren te vroeg vrij te geven. Met de QR-codes leggen ze de verantwoordelijkheid bij de burgers. Op het sociale medium Weibo twijfelt meneer Liu of dat wel zin heeft. ‘De methode is niet transparant. De beveiliger aan de poort hoeft alleen naar de code te kijken. Wie is verantwoordelijk? Wie corrigeert fouten?’

Lees verder

Advertentie
Advertentie

Gesponsorde inhoud