Moeten de patenten op coronavaccins tijdelijk op de schop?

Nu in India de besmettingen door het dak gaan, verhoogt de druk om de patenten op coronavaccins tijdelijk op te heffen om sneller te produceren en vaccineren. ©EPA

Een tijdelijke patentopheffing op coronavaccins is broodnodig om sneller te kunnen inenten, zeggen voorstanders. Volgens tegenstanders brengt dat geen zoden aan de dijk. Twee Belgische experts over een heet hangijzer dat de wereld verdeelt.

Nu de coronabesmettingen in India pieken en besmettelijker virusvarianten blijven circuleren vanuit landen met een lage vaccinatiegraad is ook in de Verenigde Staten een tijdelijke opheffing van de patenten op coronavaccins geen taboe meer. Onder anderen Katherine Tai, bevoegd voor het Amerikaanse handelsbeleid, is pro.

In België toonde voormalig farmatopman Marc Coucke (ex-Omega Pharma) zich in 'De afspraak' een voorstander, omdat zo volgens hem wereldwijd sneller gevaccineerd kan worden. 'We mogen een eventuele uitzondering voor de coronavaccins niet doortrekken, anders gaan de researchmogelijkheden van de hele sector er zwaar op achteruit', nuanceerde Coucke wel.

Twee Belgische specialisten reiken hun argumenten pro en contra aan.

CONTRA

Ivo Roelants, patent- en innovatie-expert aan de KU Leuven

‘Patenten zijn niet de remmende factor’

‘Niet de patenten op de coronavaccins zijn een remmende factor, wel de lokale productiecapaciteit en de gebrekkige politieke wil in een aantal landen om publieke middelen  vrij te maken’, zegt Ivo Roelants, patent- en innovatie-expert aan de KU Leuven.

‘Kijk naar Brazilië. Dat heeft de biofarmaceutische knowhow in huis en had een deal met Rusland om het Spoetnik-vaccin lokaal te produceren. Maar daar is niks van in huis gekomen. President Jair Bolsonaro toont zich publiekelijk geen voorstander van vaccinaties.’

‘India, ’s werelds grootste vaccinproducent, heeft ook die knowhow, maar zet zich van oudsher in de markt als een producent van generische geneesmiddelen en diende bijna geen patenten in voor coronavaccins. Ze hebben een verkeerd beleid gevoerd.’

Niet de patenten zijn een remmende factor, wel de lokale productiecapaciteit en de gebrekkige politieke wil in een aantal landen om publieke middelen vrij te maken.
Ivo Roelants
Patent-expert KU Leuven

Zelfs als de patenten op coronavaccins tijdelijk opgeheven worden, kan de productie in ontwikkelingslanden niet op korte termijn fors hoger, zegt Roelants.

‘Als je de formule in handen krijgt, moet je een wereldwijde logistieke keten opzetten om alle grondstoffen in te voeren. Vaccins produceren is ook ingewikkeld en risicovol, omdat het om biologische processen gaat.’

‘Het is niet voor niets dat het grootschalige allianties met een netwerk en expertise zijn, zoals die tussen Pfizer en BioNTech, die al een vaccin op de markt brachten. We moeten ons gelukkig prijzen dat de mRNA-vaccins gemakkelijk en snel op grote schaal te produceren zijn.'

'De Europese Commissie doet er goed aan de productiecapaciteit in kaart te brengen, om te zien waar extra gefabriceerd kan worden. Dat pad moeten we bewandelen, om via export zo snel mogelijk de onbalans in vaccinatiegraad tussen landen weg te werken.’

Roelants stipt aan dat er al een middel bestaat waarmee landen patenten kunnen deblokkeren. ‘Er bestaat in de schoot van de Wereldhandelsorganisatie een systeem van dwanglicenties, waarbij individuele landen farmabedrijven na de betaling van een vergoeding kunnen opleggen dat een lokale producent hun vaccin mag produceren. Maar dat wordt in de praktijk haast nooit gebruikt.’

De patentexpert ziet er geen enkel voordeel in de patenten op coronavaccins tijdelijk open te gooien. ‘Als je dat doet, dreig je in de toekomst de ontwikkeling en productie van vaccins te hypothekeren. Patenten komen niet zomaar uit de lucht vallen. Ze dienen om risico-investeringen van grote en kleine farmabedrijven voor een langere periode te beschermen zodat ze die kunnen terugverdienen.’

PRO

Dimitri Eynikel, adviseur Europees beleid bij Artsen zonder Grenzen

‘We vragen een tijdelijke patentvrijstelling zolang de pandemie aanhoudt’

‘Voor alle duidelijkheid: het voorstel dat we steunen gaat niet over het afschaffen van patenten op vaccins’, zegt Dimitri Eynikel, de adviseur Europees beleid bij Artsen zonder Grenzen. ‘Daar wordt een karikatuur van gemaakt. En we juichen het toe dat de Europese Commissie in de toekomst nog meer publieke middelen wil investeren in de ontwikkeling van vaccins en in productiecapaciteit.’

‘We vragen een tijdelijke vrijstelling van de patenten op de huidige coronavaccins en andere middelen, zoals testen, zolang de pandemie aanhoudt. Daarnaast moeten de producenten van de gepatenteerde coronavaccins hun productiekennis delen, omdat de opstart in arme landen anders te veel tijd in beslag neemt.’

Het argument dat producenten in ontwikkelingslanden niet snel genoeg productiecapaciteit kunnen opstarten, gaat niet op volgens Eynikel. ‘We hebben in Europa al voorbeelden gezien, bijvoorbeeld voor de vaccins van Moderna en van Pfizer-BioNTech, van onderaannemers die na zes maanden de productie van de mRNA-vaccins hebben opgestart. Bovendien is de productie van mRNA-vaccins relatief eenvoudig en kan die gebeuren in fabrieken die nog nooit vaccins produceerden, blijkt uit de deals die Moderna en Pfizer-BioNTech sloten met onderaannemers.’

De producenten van de gepatenteerde coronavaccins moeten ook hun productiekennis delen, omdat de opstart in arme landen anders te veel tijd in beslag neemt.
Dimitri Eynikel
Adviseur Europees beleid bij Artsen zonder Grenzen

Eynikel is gewonnen voor een tijdelijke opheffing van de patenten op coronavaccins om de productie, die zich volgens hem concentreert in de VS en Europa, dringend elders op te drijven. ‘Dwanglicenties hebben hun beperking, omdat die enkel gelden voor de eigen bevolking en omdat de uitvoer bijna onmogelijk is.’

‘Natuurlijk hebben niet alle ontwikkelingslanden die productiecapaciteit, maar de Wereldhandelsorganisatie heeft onlangs gesteld dat wel degelijk capaciteit aanwezig is in het Zuiden. We zitten nu eenmaal in een noodsituatie waarbij wereldwijd 3 miljoen doden vielen en er nog altijd ruim onvoldoende vaccins zijn voor alle landen.’

Eynikel wijst erop dat lang niet alle landen zo’n tijdelijke vrijstelling van de coronavaccinpatenten zouden aanvragen. ‘Heel wat landen blijven wellicht hun vaccins bij de bekende producenten kopen. Bovendien zullen de rechtenhouders, zoals Pfizer-BioNTech en Moderna, nog altijd verdienen aan de vaccins, omdat de deals met Europa en de VS voortlopen.’

Lees verder

Advertentie
Advertentie
Advertentie

Gesponsorde inhoud

Gesponsorde inhoud