Advertentie
Advertentie
interview

‘Rusland zit op doodlopende weg'

©REUTERS

Rusland negeert het Westen en papt aan met China om de binnenlandse problemen op te lossen. De liberale politicus Grigori Javlinski, voormalig vicepremier onder de laatste Sovjet-leider Michail Gorbatsjov, vindt dat een lachertje. ‘De anti-Europese politiek is de kern van de crisis in Rusland.’

Door Joost Bosman, onze correspondent in Moskou.

Hij is voorkomend, formuleert zorgvuldig, maakt af en toe grapjes, maar is tegelijk bloedserieus over het lot van Rusland. Zijn Rusland, want ondanks zijn felle kritiek op het Kremlin houdt Grigori Javlinski (63) zielsveel van zijn vaderland. De medeoprichter van de liberale partij Jabloko en tweevoudige presidentskandidaat (hij eindigde in 2000 als derde) is er echter van overtuigd dat het Rusland zoals het nu loopt alleen maar slechter zal vergaan - ondanks alle bravoure van president Vladimir Poetin.

Rusland lijkt zich wat te herstellen van een paar rampzalige maanden, waarin de financieel-economische situatie hard achteruit ging. Is het land op de weg terug naar herstel?
Grigori Javlinski: ‘Daar geloof ik niks van. Het is slechts een tijdelijk effect. Het bruto nationaal product van Rusland daalt eind dit jaar met 3 tot 4 procent. Dat is veel. Het betekent stijgende werkloosheid, dalende inkomens voor de Russen en een neergang van de industriële productie. Ik verwacht dat de olieprijs eind 2015 weer op hetzelfde lage niveau staat als eind vorig jaar. Rusland kent diepe structurele problemen, die niets met de Europese sancties te maken hebben. Eind 2013 al was de groei praktisch nul, terwijl de olieprijzen toen wel nog hoog waren.’

©REUTERS

Waar gaat het precies mis?
Javlinski: ‘Het hoofdprobleem is dat Rusland nooit de eigendomsrechten goed heeft verankerd. Ondernemers zijn er nooit zeker van dat ze hun bedrijf morgen nog hebben, of dat de staat het zomaar kan afpakken of kapotmaken. Daardoor is er nog altijd geen attractief zakenklimaat voor buitenlandse investeerders.’

Maar Rusland heeft China nu toch als nieuwe investeringspartner? Misschien heeft het het Westen niet meer nodig?
Javlinski : ‘Het partnerschap met China is niet serieus. Het is niet meer dan propaganda, bestemd voor binnenlandse consumptie. Rusland is militair en economisch veel te klein voor China. Bovendien staat Peking zelf voor grote binnenlandse problemen en zal het ‘baby’ Rusland niet voeden. China is pro-China en anders niets. Poetin wil door zijn gedweep met China tonen dat Rusland niet geïsoleerd is, maar de kern van het probleem is dat Rusland een anti-Europese koers is ingeslagen. Daardoor verliezen we tijd, inkomsten en levens. Het is een dood-lopende straat.’

Reisverboden voor Poetins entourage zijn zinloos. De overige sancties doen beslist pijn, maar zullen de politiek in Rusland niet snel veranderen.’
Grigori Javlinski
Liberaal politicus

Rusland-haters in het Westen verkneukelen zich over de grote economische problemen, maar is een eventuele ineenstorting van de Russische economie niet levensgevaarlijk, ook voor Europa?
Javlinski: ‘Een heftige crisis als in de zomer van 1998 verwacht ik niet. Het zal heel anders gaan, langzamer, meer gespreid. Als het economisch echt verkeerd gaat, verwacht ik dat het regime zich weer in een buitenlands avontuur stort en ergens onrust gaat stoken, om de aandacht af te leiden.’

In Rusland en Oost-Oekraïne zien mensen de hand van het Westen in de opstand op het Majdanplein in Kiev, die de oorlog in Oekraïne heeft ingeluid. Rusland moest de Krim wel annexeren om te voorkomen dat het schiereiland in handen van de NAVO viel, vinden ze. Zit daar een kern van waarheid in?
Javlinski: ‘De Sovjet-Unie is uiteengevallen door de wil om af te rekenen met het communisme en bij Europa te horen. Poetin draait dat nu om en straft de landen die aanschurken tegen de EU. Hij dwingt ze lid te worden van zijn eigen Euraziatische Unie (waarvan naast Rusland de voormalige Sovjet-staten Wit-Rusland, Armenië, Kazachstan en Kirgizië deel uitmaken, red). Die unie is echter een fantasie van Poetin, want een Euraziatische cultuur bestaat niet. Het is gevaarlijke demagogie.’

  • 63 jaar.
  • Geboren in het huidige Oekraïne.
  • Studeerde economie.
  • Lid van de Communistische Partij van 1985-1991.
  • Schreef in 1990 het transitieprogramma om de USSR om te vormen tot een vrijemarkteconomie.
  • Medeoprichter van de liberale partij Yabloko. Was goed bevriend met de liberale politicus Boris Nemtsov die eerder dit jaar werd vermoord.
  • Was tweemaal presidentskandidaat: in 1996 tegen Boris Jeltsin en in 2000 tegen Vladimir Poetin.

In Oost-Oekraïne zeggen ze echter helemaal niks te hebben met Europa, met zijn liberale wetten en losse manier van leven.
Javlinski: (sarcastisch) ‘Voor zover ik weet, is niet iedereen in Europa homoseksueel en heeft niet iedere vrouw twee tot drie keer per jaar een abortus. Wel is de levenstandaard in Europa onmiskenbaar vele malen hoger dan in Oost-Oekraïne. Dat vind ik heel spijtig voor de mensen daar: ze zijn gehersenspoeld door de Russische propaganda.’

Zijn de sancties tegen Rusland vanwege de bemoeienis met Oekraïne effectief?
Javlinski: ‘De reisverboden voor Poetins entourage zijn zinloos. Die mensen hebben een heel andere mentaliteit. Ze zijn loyaal aan Poetin en geld hebben ze hoe dan ook. Dat spenderen ze nu in Sotsji, China of Thailand. De overige sancties doen Rusland beslist pijn, maar ze zullen de Russische politiek niet snel veranderen.’

In Rusland hoor je altijd: er is geen alternatief voor Poetin. Zit daar iets in?
Javlinski: ‘Vroeg of laat komt er een alternatief. In 1987 vierde de Communistische Partij nog groots haar 70-jarig bestaan, vier jaar later lag de Sovjet-Unie uiteen. Nu viert Rusland met veel machtsvertoon dat het 70 jaar geleden het fascisme heeft verslagen. Maar wat gebeurt er over drie jaar?’

Sommige mensen stellen dat we met Poetin nog niet eens zo slecht af zijn, omdat nog veel gevaarlijker figuren in Rusland rondlopen. Is dat een redelijke veronderstelling?
Javlinski: ‘Je kunt altijd een slechter scenario verzinnen, maar dat is geen argument om niet te proberen het regime te veranderen. Dat moet gebeuren, want door alleen maar Poetin te vervangen, ben je er niet. Het hele systeem moet op de schop.’

Voor Europa bent u de ideale Russische president. U heeft zich twee keer eerder verkiesbaar gesteld. Doet u dat in 2018 opnieuw?
Javlinski: ‘Ik ben vooral voor de Russen de ideale kandidaat. Ik wil hun eerlijk vertellen wat er is misgegaan in die roerige jaren 90. Daarom is Poetin zo bang voor politici als ik. Of ik kandidaat ben in 2018? Ik sluit het niet uit.’

Lees verder

Advertentie
Advertentie
Advertentie

Gesponsorde inhoud

Gesponsorde inhoud