nieuwsanalyse

Trump tegen allen, allen tegen Trump

De Amerikaanse president Donald Trump. ©REUTERS

De ontmoeting van de G7-landen vrijdag leest als een G6 tegen de Verenigde Staten. Met als belangrijkste vraag: wordt Washington onze economische vijand?

Een familieruzie. Zo omschreef Larry Kudlow, de economische hoofdadviseur van de Amerikaanse president Donald Trump, deze week het incident waarbij de Canadese premier Justin Trudeau de Amerikaanse handelssancties op staal en aluminium omschreef als een ‘belediging’. Volgens Kudlow ‘overdrijft’ Trudeau een beetje.

Dat regeringsleiders en staatshoofden elkaar verwijten sturen, is ongezien. Dat ze het doen op de vooravond van een diplomatieke topconferentie, wat de G7 is, maakt het nog meer ongezien. Vrijdag ontvangt Trudeau in het Quebecse Charlevoix de Duitse bondskanselier Angela Merkel, de Franse president Emmanuel Macron, de nieuwe Italiaanse premier Giuseppe Conte en de andere politieke leiders van de G7. Onder wie dus ook Donald Trump.

We mogen geen schrik hebben om met zes een akkoord te sluiten tegen de Verenigde Staten.
emmanuel macron
franse president

Dat die laatste het zal moeten ontgelden, bleek afgelopen weekend al, toen de ministers van Financiën van de G7-landen bijeen waren om de top van vrijdag voor te bereiden. In de publieke verklaring die ze achteraf uitstuurden, vroegen ze ‘op te treden tegen de negatieve impact van eenzijdige handelsmaatregelen door de Verenigde Staten’. Daarmee maakten ze, net zoals Trudeau, duidelijk dat de invoertarieven op staal en aluminium die Trump vorige week invoerde in het verkeerde keelgat zijn geschoten.

In de diplomatieke wereld, waar spreken zilver is en zwijgen goud, is zo’n statement uitzonderlijk. Daniel Price, destijds de hoofdadviseur voor de G7 van de in Europa niet echt populaire president George W. Bush, zei dit weekend in The Wall Street Journal dat hij zich niet kan herinneren dat de andere G7-landen de VS ooit hebben geviseerd. Normaal zijn de VS als grootste land net de motor om compromissen te vinden, zei hij.

Controverse

Ook andere regeringsleiders spaarden deze week hun kritiek niet. De Franse president Emmanuel Macron zei donderdag dat ‘we’ geen schrik mogen hebben met zes een akkoord te sluiten tegen de VS. De Duitse bondskanselier Angela Merkel zei woensdag dat ze ‘controverse’ verwacht. Een topambtenaar van de Europese Unie zei dinsdag ‘extreem lage verwachtingen’ te hebben van de top.

Zulke verklaringen aan de vooravond van een G7 zeggen iets over het gebrek aan collectief leiderschap in de wereld. De G7 ontstond in de jaren zeventig toen de regeringsleiders en de staatshoofden van de grote landen zich in de oliecrisis niet uit elkaar wilden laten spelen. Sindsdien zijn de toppen uitgegroeid tot een publiek moment waarop de grote landen voor de camera’s van de wereldpers de wereld in dezelfde richting proberen te sturen, of het nu gaat over de oorlog in Syrië, klimaatopwarming, gendergelijkheid of handel. Al die thema’s haalden de slotconclusie van de vorige G7-top in 2017 in het Italiaanse Taormina.

Dergelijke slotconclusies - ook die van andere internationale organisaties of bijeenkomsten - zijn doorgaans onleesbare teksten, de grootste gemene deler van de politiek in heel diverse landen. Maar veelzeggend is dat vorige week op een bijeenkomst van de Organisatie voor Economische Samenwerking en Ontwikkeling (OESO) zelfs zo’n gemeenschappelijke tekst plots niet meer tot de mogelijkheden behoorde omdat de VS verzet aantekenden tegen de slotconclusies. Of na de G7 dit weekend een gemeenschappelijke communiqué volgt, is onduidelijk, zegt een Europese topdiplomaat.

Iran, klimaat, Jeruzalem

Het is moeilijk de openlijke ruzie op de G7 af te doen als een familieruzie, zoals Trumps adviseur suste. Meer en meer vaart Washington zijn eigen koers. Trump haalde de VS uit het klimaatakkoord van Parijs, blies de nucleaire deal met Iran op, verklaarde Jeruzalem tot hoofdstad van Israël en legde Europa en Canada vorige week om redenen van nationale veiligheid handelstarieven op. Toen Merkel deze week de vraag kreeg waarom ze controverse verwacht, verwees ze naar ‘verschillen in opvatting over handel, klimaat en buitenlands beleid’.

Het beleid van Trump schoot in zijn eerste jaar alle kanten op, maar is nu consistenter. De VS breken met hun naoorlogse internationaal beleid.
Alexander Mattelaer
Egmont Instituut

De G7-verwijten passen in een veel breder verhaal, zegt Alexander Mattelaer van het Egmont Instituut voor Buitenlandse Zaken in Brussel. ‘Terwijl het beleid van Trump in zijn eerste jaar alle kanten opschoot en vaak inherent tegenstrijdig was, is het de jongste tijd consistenter geworden. Je ziet een stramien. Alleen is het een stramien waar de bondgenoten van de VS niet blij mee zijn, omdat de VS breken met hun naoorlogse internationaal beleid.’

Moeten we ons stilaan een ongemakkelijke vraag durven te stellen: is Washington onze economische vijand?

Er is immers meer op komst. Het Witte Huis speelt met het idee van invoertarieven op auto’s. Zoiets zou het leven van Amerikaanse gezinnen duurder maken. Maar Trump maakte eerder al duidelijk dat het hem vooral om Amerikaanse economische trots te doen is. Aan president Macron zou hij gezegd hebben dat hij ‘op Fifth Avenue in New York geen Mercedessen meer wil zien rijden’. Voor de Vlaamse economie zou dat veel harder aankomen dan de heffingen op staal en aluminium: 2 miljard euro omzet is bedreigd.

Bovendien blijft de vraag of het conflict over de staaltarieven escaleert. De Europese Commissie besloot deze week terug te slaan met heffingen van 25 procent op Levi’s-jeans, Harley-Davidson-motoren en bourbon, producten die gemaakt worden in staten waar prominente Republikeinen herkozen proberen te raken. De kans blijft dat Trump uit protest daartegen een nieuwe ronde tarieven oplegt.

Peugeot

En dan is er de beslissing van de VS om zich uit de Irandeal terug te trekken. Het diplomatiek blad Foreign Policy legde deze week uit waarom dat zo gevoelig ligt in de EU. Ten tijde van de Irakoorlog was Europa verdeeld, maar voor de nucleaire dreiging in Iran koos Europa eensgezind én met succes voor een diplomatieke oplossing. Tot Trump die opblies.

Dat verleidde Donald Tusk, de voorzitter van de Europese Raad, in mei tot zijn meest bittere tweet aan het adres van de andere Donald: ‘Je zou denken: wie heeft vijanden nodig met vrienden zoals deze. Maar de EU zou dankbaar moeten zijn. We zijn enkele illusies kwijt. Nu weten we dat als je een helpende hand nodig hebt, je er een zal vinden aan het einde van je arm.’

Maar opnieuw dringt zich de vraag op of Washington zich ontpopt tot onze economische vijand. Trump kondigde sancties aan tegen bedrijven die met Iran blijven zakendoen. Washington heeft daarvoor een zwaar wapen ter beschikking: het kan alle betrokken bedrijven verbieden nog transacties in dollars te doen.

Maandagavond meldde PSA, dat Peugeot-, Citroën- en Opel-wagens produceert, dat het zijn activiteiten in Iran ontmantelt uit schrik voor zulke sancties. Het Franse bedrijf verkocht vorig jaar 444.600 auto’s in Iran, een markt die volgens analisten kan verdrievoudigen tegen 2030. CEO Carlos Tavernes zei in 2016 nog dat Iran een centrale rol speelde in de strategie voor de autobouwer in het Midden-Oosten.

De Franse federatie van auto-onderdelenbouwers annuleerde deze week een voor juli geplande handelsmissie naar Iran. Het oliebedrijf Total zegt dat het een gasproject in Iran zal verlaten als het van Washington geen immuniteit tegen eventuele sancties krijgt. De ministers van Buitenlandse Zaken en Financiën van Duitsland, Frankrijk en het Verenigd Koninkrijk stuurden woensdag een open brief naar hun ambtsgenoten in Washington om die uitzonderingen te vragen.

NAVO

Betekenen de economische spanningen dat ook de samenwerking in de NAVO onder druk staat? Jens Stoltenberg, de secretaris-generaal van de alliantie, zei deze week van niet: ‘Ik wil mijn bezorgdheid niet minimaliseren. Maar ik denk dat het mogelijk is de meningsverschillen beheersbaar te houden zonder de NAVO te ondermijnen.’

Militair zijn de VS zeker niet onze vijand. Maar de Amerikaanse president is evenmin de ongekroonde leider van de vrije wereld die Europa nog in Barack Obama zag. Mattelaer merkt op dat Merkel afgelopen weekend plots concreet werd over de toekomst van de eurozone, iets waarop president Macron al lang en publiekelijk had aangedrongen. ‘Het toont dat Merkel vindt dat Europa vorm moet geven aan een alternatief voor het Amerikaanse leiderschap’, zegt Mattelaer. ‘Of anders gezegd: niemand in Berlijn lijkt nog te verwachten dat het in Washington zal kalmeren.’

Lees verder

Advertentie
Advertentie
Advertentie
Advertentie

Gesponsorde inhoud

Partner content