analyse

Cubanen vrezen retour naar rampspoed post-Sovjettijdperk

Een jaar geleden nam Miguel Díaz-Canel (links) de macht over Raúl Castro (rechts). ©AFP

In Cuba gaan de alarmbellen af. Zes decennia na het begin van de Cubaanse revolutie dreigen de diepe crisis in Venezuela en bijkomende Amerikaanse sancties het Caribische eiland in een nieuwe periode van economische malaise en schaarste te storten.

Een jaar geleden sloot Cuba een belangrijk hoofdstuk in zijn geschiedenis af. Voor het eerst in 59 jaar kreeg het Caribische eiland een president die niet tot het geslacht Castro behoorde. Die eer viel Miguel Díaz-Canel te beurt. Veel plezier beleefde de 58-jarige ingenieur wellicht nog niet aan zijn nieuwe job. Reden tot het vieren van die eerste verjaardag aan de macht heeft de vertrouweling van de Castro’s evenmin. Want zijn land staat voor grote uitdagingen.

Díaz-Canels voorganger, Raúl Castro, wond er de afgelopen week geen doekjes om. ‘We gaan door een turbulente periode. Het land moet zich op het worstcasescenario voorbereiden’, waarschuwde de voorzitter van de Communistische Partij in het parlement.

Hoop

De economie slabakt dan ook al een tijdje. Van een jaarlijkse groei van minstens 2 procent kan het eiland al enkele jaren alleen maar dromen. Terwijl het bruto binnenlands product met 5 tot 6 procent per jaar zou moeten aantrekken om Cuba een broodnodige boost te geven.

We glijden niet opnieuw af naar de meest precaire fase van de Período Especial.
Raúl Castro
Cubaanse ex-president

Even flakkerde onder de bevolking de hoop op toen de vorige Amerikaanse president, Barack Obama, eind 2014 een dooi aankondigde in de bilaterale relaties. Reizen naar het land aan de andere kant van de Golf van Mexico behoorde voor Amerikanen plots tot de mogelijkheden. Zelfs zaken doen met de Caribische natie was niet langer taboe.

De ommezwaai in het Amerikaanse buitenlandbeleid deed heel wat Cubanen dromen van een betere levensstandaard. Met de dooi van de betrekkingen tussen de VS en de kleine zuidelijke buur zouden buitenlandse investeringen naar het eiland beginnen te vloeien, hoopten ze.

Levensader

Tot Donald Trump in januari 2017 zijn intrek nam in het Witte Huis. De miljardair voelde niets voor de toenadering tot Cuba. Hij draaide een resem van Obama’s maatregelen terug en besloot de druk op het regime in Havana op te voeren met een nieuwe lading sancties.

We gaan door een turbulente periode. Het land moet zich op het worstcasescenario voorbereiden.
Raúl Castro
ex-president Cuba

Indirect incasseert Cuba ook klappen door de strop die de VS rond het Venezolaanse regime leggen. Net die bewindvoerders in Caracas vormden de afgelopen twee decennia een belangrijke levensader voor de Cubanen.

Onder Hugo Chávez, een groot bewonderaar van de voormalige Cubaanse leider Fidel Castro, en diens opvolger Nicolás Maduro groeide Venezuela uit tot de belangrijkste handelspartner. In ruil voor hulp van Cubaanse dokters, verplegers, leerkrachten en sporttrainers stuurde het land dat op de grootste bewezen oliereserves ter wereld zit de voorbije 20 jaar goedkope olie richting Havana.

Sovjet-Unie

Die Venezolaanse steun was bijzonder welkom. Na de val van de Sovjet-Unie was Cuba in een diepe crisis weggezonken. Door het plots wegvallen van de financiële steun uit Moskou kromp ’s lands bbp aan het begin van de jaren 90 in drie jaar met liefst 35 procent. Basisproducten werden schaars. Stroompannes van 12 uur en brandstoftekorten waren dagelijkse kost, zodat er niets anders opzat dan tot rantsoeneringen over te gaan.

©Mediafin

Die crisisjaren zadelden veel Cubanen met een trauma op. Door de steeds escalerende crisis in Venezuela en het almaar strengere Amerikaanse Cubabeleid duikt het spookbeeld van die ‘Período Especial’ nu stilaan weer op.

De voorbije maanden bleken bloem, eieren, kip en olie moeilijker te vinden in de winkelrekken of op markten, met lange wachtrijen en sporadische rantsoeneringen als resultaat. Brandstof stroomt evenmin onbeperkt uit de pomp en soms valt de elektriciteit uit.

Precaire fase

De incidenten doen de ongerustheid onder de bevolking toenemen. Onterecht, verzekert Raúl Castro zijn landgenoten. ‘We glijden niet opnieuw af naar de meest precaire fase van de Período Especial.’

35 procent
krimp
Door het plots wegvallen van de financiële steun uit Moskou kromp ’s lands bbp aan het begin van de jaren 90 in drie jaar met liefst 35 procent.

De vorige Cubaanse president wees erop dat de economie vandaag veel meer gediversifieerd is dan drie decennia geleden. En Venezuela mag dan wel veruit de belangrijkste handelspartner zijn, toch maakt Castro zich sterk dat de Cubaanse afhankelijkheid van de Zuid-Amerikaanse buur veel minder groot is dan die van de Russen in de vorige eeuw. De Sovjet-Unie was destijds goed voor 85 procent van de Cubaanse buitenlandse handel, zowat het dubbele van de commerciële betrekkingen met Venezuela vandaag.

Dat neemt niet weg dat de val van het regime-Maduro in Venezuela een aanzienlijke impact kan hebben op de Cubaanse economie. Cubaanse economen als Pavel Vidal en Carmelo Mesa-Lago schatten dat het bbp in dat scenario met 10 procent kan krimpen.

Weerstand

De schade kan nog groter zijn als de VS buitenlandse bedrijven en banken die zakendoen met het Caribische eiland effectief straffen. ‘Het doel van Washington is duidelijk. Het wil angst zaaien en buitenlandse investeringen in Cuba ontmoedigen op een moment dat dat land dergelijke injecties nodig heeft om de economie nieuw leven in te blazen’, stelde de Europese ambassadeur in Cuba, Alberto Navarro, deze week in de Spaanse krant El País.

Castro riep de bevolking op het hoofd niet te laten hangen. ‘Cuba heeft al bewezen dat het weerstand kan bieden, dat het kan vechten en de zege kan behalen’, zei hij, het motto ‘Hasta la victoria siempre’ van de marxistische revolutionair Che Guevara indachtig.

Lees verder

Advertentie
Advertentie

Tijd Connect