analyse

Cuba neemt definitief afscheid van Castro

Fidel en Raúl Castro op het partijcongres van 2011. ©REUTERS

In Cuba neemt Raúl Castro maandag ontslag als secretaris-generaal van de communistische partij. Het eiland slaat een pagina in zijn geschiedenis om, maar het afzwaaien van de laatste Castro zal weinig invloed hebben op het beleid.

Het partijcongres van de communistische partij in Havana loopt tot maandag. Aan het slot zal Raúl Castro zijn functie doorgeven aan president Miguel Díaz-Canel. Voor het eerst in 62 jaar zal geen Castro aan het roer staan van Cuba. De historische generatie van de revolutie van 1959 geeft de fakkel door. Raúl nam in 2008 de macht over van zijn broer wijlen Fidel.

Ideologisch zal niets veranderen: het communisme van Cuba staat gebeiteld in de nieuwe grondwet van 2019. Maar de ideologie is het minste van de zorgen van de Cubanen. Het land verkeert in de ergste economische crisis sinds 1991, toen de Sovjet-steun aan het eiland wegviel. De economie kromp vorig jaar met 11 procent.

Daar zijn de sancties die de vorige Amerikaanse president, Donald Trump, in 2017 oplegde, niet vreemd aan. Daarnaast vielen de inkomsten uit het toerisme weg door de pandemie. Bovendien kampt Cuba met een gebrek aan middelen om de invoer van levensnoodzakelijke middelen te financieren.

Op 1 januari werd ook de dubbele muntstandaard voor de peso afgeschaft. De munt kelderde met 96 procent tegenover de dollar, wat voor doorsnee Cubanen het leven nog hachelijker maakt.

Kan de communistische partij dit overleven? 'Het congres van de Cubaanse communistische partij wordt een heel moeilijke inhaalbeweging', zegt Cubakenner Herman Portocarero, die jaren ambassadeur was voor België en later de Europese Unie in Havana. 'Het is al lang duidelijk dat Raúl Castro nooit het prestige en de tactische vaardigheid had van zijn oudere broer. De gemiste kansen hebben zich opgestapeld in Cuba, de grondwetsherziening en de hervorming van het parlement waren miskleunen. Díaz-Canel heeft nooit aanzien verworven als president.'

Het is al lang duidelijk dat Raúl Castro nooit het prestige en de tactische vaardigheid had van zijn oudere broer.
Herman Portocarero
Cubakenner en gewezen diplomaat

Het lijkt erop dat de partij wordt ingehaald door de evolutie in het land. Sinds het internet en sociale platformen toegankelijk zijn, zwelt de kritiek aan. 'Door de digitale verbinding ontsnapt de kritiek aan de klassieke controles. De weerstand komt niet meer van politieke dissidentie. De impact ervan op het land was altijd miniem, onder meer door de verdeeldheid en het gebrek aan visie bij de dissidenten. De weerstand komt nu uit jonge, culturele middens, die het establishment lang aan zijn zijde heeft weten te houden. Die revolteren nu openlijk', zegt Portocarero.

Hoe het land uit de moeilijke economische situatie kan raken, is niet duidelijk. Er wordt wel koortsachtig gewerkt aan een covidvaccin. Dat kan verspreid worden in landen die traditioneel op Cubaanse medische steun rekenen en inkomsten genereren.

Washington

Washington zal uiteindelijk het tempo van de veranderingen bepalen. Sinds de mislukte inval in de Varkensbaai zestig jaar geleden leeft Cuba onder een harde Amerikaanse boycot. Alleen onder president Barack Obama kwam er een voorzichtige dooi in de relaties. Door een opheffing van de Amerikaanse reisbeperkingen stroomden veel meer toeristen, en dus inkomsten, naar het eiland. Obama maakte ook het internet toegankelijk voor de Cubanen, wat leidde tot meer openheid in de samenleving.

Zijn opvolger Donald Trump draaide de voorzichtige normalisering terug. Hij zette meer dan 250 bedrijven, gecontroleerd door het leger, op de zwarte lijst. Die demarche veroorzaakte een enorme economische klap.

Veel hoop was er in Cuba toen Joe Biden in het najaar van 2020 de presidentsverkiezingen in de VS won. Maar in tegenstelling tot Obama maakt Biden van Cuba geen prioriteit, zodat voorlopig geen verandering komt in de bevroren relatie en de diepgaande gevolgen ervan.

De Cubaanse regering zal de talenten moeten vinden om de hervormingen, wellicht de privatisering van grote delen van de economie, te organiseren.
Herman Portocarero
Cubakenner en gewezen diplomaat

Voor het regime lijkt de enige uitweg de verdere liberalisering van de economie. Dat is geen eenvoudige taak. De belangrijkste delen van de economie worden door het leger gecontroleerd. 'Het Congres kan besluiten tot een diepgaande economische hervorming. Dan zal de regering de talenten moeten vinden om de hervormingen, wellicht de privatisering van grote delen van de economie, te organiseren en de sociale gevolgen op te vangen', zegt Portocarero. Omdat belangrijke delen van de economie gedollariseerd zijn, is de ongelijkheid groter geworden.

Bij de jeugd is er een merkwaardige tendens. Fidel Castro, die bijna vijftig jaar het land leidde, wordt weer populair. 'Wellicht omdat Cuba onder Fidel altijd een weg uit de crisissen vond', zegt Portocarero. De opvolgers lijken dat recept verloren te zijn. Een Cuba zonder Castro is niet hetzelfde als Cuba zonder Fidel Castro.

Lees verder

Advertentie
Advertentie
Advertentie

Gesponsorde inhoud

Gesponsorde inhoud