Mexico wacht politieke aardverschuiving

©REUTERS

Mexico kiest dit weekend een nieuwe president. Krijgt het land voor het eerst in decennia een linkse leider?

Krijgt Mexico voor het eerst in decennia een linkse president? Woede over ongebreidelde corruptie, aanhoudend geweld en hardnekkige ongelijkheid lijken de Mexicanen ertoe aan te zetten de traditionele partijen bij de verkiezingen van zondag de rug toe te keren. Oude rot Andrés Manuel López Obrador staat hen met open armen op te wachten.

Als de Mexicaanse Barack Obama werd Enrique Peña Nieto zes jaar geleden door zijn landgenoten ingehaald als president. Net als de Amerikaanse politicus was hij op het moment van de inauguratie een rijpe veertiger, maar bovenal wekte hij ook hoop. Hoop op verandering. Als gouverneur van de deelstaat Mexico had Peña Nieto heel wat van zijn verkiezingsbeloften ingelost. Hij zou het land eindelijk een nieuw tijdperk binnenloodsen.

Het begin van Peña Nieto’s mandaat was ook veelbelovend. In geen tijd schoeide hij de onderwijssector op een nieuwe leest. Hij sloopte het zo goed als monopolie van de Mexicaanse miljardair Carlos Slim in de telecomsector. En hij gooide de energiesector open voor buitenlandse en privé-investeerders.

Van hero to zero

Zes jaar later herinneren heel wat Mexicanen zich nog amper wat van dat beloftevolle begin. Zelfs in de meest optimistische peilingen zegt nog amper 20 procent van de bevolking hem te steunen. In geen tijd ging hij van hero to zero. De schier eindeloze reeks schandalen van de laatste jaren is daar niet vreemd aan.

Wie herinnert zich niet de nog altijd onopgeloste verdwijning van 43 studenten in september 2014 na een aanval door corrupte agenten? Ook zowat een dozijn gouverneurs van zijn PRI-partij kwam in opspraak door corruptie. De naam van Peña Nieto’s campagnedirecteur viel in de grote corruptiezaak rond het Braziliaanse conglomeraat Odebrecht. Als klap op de vuurpijl bleek Peña Nieto’s echtgenote een luxevilla ter waarde van 7 miljoen dollar gekregen te hebben van een bouwpromotor die wel vaker met overheidscontracten aan de haal ging.

©Mediafin

De affaires versterkten het gevoel dat bij veel Mexicanen al langer leefde: hun land wordt corrupter met de dag en alle traditionele politieke partijen zitten er tot over hun oren in. De jaarlijkse corruptie-index van de ngo Transparency International lijkt hen gelijk te geven. Elk jaar zakt Mexico dieper weg in het moeras. Experts schatten dat corruptie er elk jaar 10 procentpunt van het bruto binnenlands product kost.

Economische problemen

Economisch ging het Mexico de voorbije zes jaar ook niet altijd voor de wind. De economie, na de Braziliaanse de grootste van Latijns-Amerika, maakte de voorbije jaren bokkensprongen. Omdat de consumentenprijzen vaak sneller stegen dan de lonen, boetten heel wat Mexicanen in aan koopkracht. Steeds meer arbeiders hebben de grootste moeite van de wereld om elke maand de eindjes aan elkaar te knopen. De peso, de nationale munt, is tot zijn laagste peil in anderhalf jaar gezakt.

Niet alleen de economische malaise stemt veel Mexicanen somber. Ze voelen zich ook steeds onveiliger. De oorlog tegen de drugskartels heeft het land in een eindeloze geweldspiraal meegesleurd. Vorig jaar tekende Mexico een triest record op: 25.339 mensen werden vermoord. Veelal blijven de daders onbestraft.

Heel wat Mexicanen hebben hun buik vol van de ongebreidelde corruptie, het aanhoudende geweld, de straffeloosheid en de onderpresterende economie. Zij zijn van plan Peña Nieto’s PRI, die sinds 1929 op 12 jaar na regeert, zondag de rekening te presenteren bij de moeder aller verkiezingen. Naast een president kiezen de Mexicanen ook een parlement, gouverneurs en lokale vertegenwoordigers.

De rechtse PAN, die tussen 2000 en 2012 de PRI-hegemonie even wist te doorbreken, lijkt niet te profiteren van de impopulariteit van de centrumpartij. Het ongenoegen zit zo diep dat de Mexicanen alle traditionele partijen de rug toekeren.

Antisysteemkandidaat

Eén man lijkt goed garen te spinnen bij de situatie: Andrés Manuel López Obrador. De 64-jarige zoon van winkeliers is een buitenbeentje. Hij heeft al een lange staat van dienst in de politiek. Begin deze eeuw was hij razend populair als burgemeester van Mexico-stad. In 2006 en 2012 deed hij vergeefs een gooi naar het presidentschap. Hoewel hij al heel wat politieke watertjes doorzwommen heeft, slaagde AMLO erin zich in de markt te zetten als dé antisysteemkandidaat. De lagere inkomensklassen, jongeren, zelfs goedopgeleide Mexicanen: allen vielen ze voor zijn verhaal.

We gaan het corrupte regime met wortel en tak uitroeien en een eind maken aan de straffeloosheid.
andrés manuel lópez obrador
linkse presidentskandidaat

AMLO spiegelde de Mexicanen de voorbije maanden een nieuwe ‘revolutie’ voor. ‘Die zal vreedzaam zijn, maar zal het land grondig hervormen’, voorspelde hij woensdag tijdens zijn slotmeeting voor bijna 87.000 uitzinnige fans. ‘We gaan het corrupte regime met wortel en tak uitroeien, een einde maken aan de privileges van de elite en de straffeloosheid én we gaan het chronische geweld en de armoede bestrijden.’

Landbouwers, werkloze jongeren, gepensioneerden en de armsten in de maatschappij mogen op een extraatje rekenen als hij verkozen raakt. Ook het gemiddelde loon belooft López Obrador op te krikken. De openstelling van de energiesector voor buitenlandse en privéinvesteerders belooft hij aan een ernstige evaluatie te onderwerpen.

Angst bij bedrijven

AMLO’s plannen boezemen de bedrijfswereld angst in. Die poogde de kansen van de linkse kandidaat op het presidentschap te torpederen. Bekende zakenlui riepen hun werknemers op AMLO de weg naar presidentschap te versperren. ‘Zijn populistische model vormt een gevaar voor Mexico.’

In de peilingen breidde AMLO zijn voorsprong enkel uit. In de polls bedroeg de kloof meer dan 20 procentpunten. López Obradors dichtste belagers, de weinig bevlogen technocraten Ricardo Anaya en José Antonio Meade, stopten hun energie dan ook vooral in het zwartmaken van elkaar en niet in het bijbenen van de linkse koploper.

Zelfs de bedrijfswereld lijkt zich neergelegd te hebben bij een zege van AMLO. De afgelopen dagen zochten de twee kampen toenadering tot elkaar. Een sleutelrol in de charmeoperatie was weggelegd voor Alfonso Romo. De rijke zakenman uit het noorden van het land, voorbestemd om AMLO’s kabinetschef te worden, trok op pad met een gematigd economisch discours.

Relatie met Verenigde Staten

Toch is de bezorgdheid in de zakenwereld niet helemaal weggeëbd. Een grote vraag blijft onbeantwoord. Hoe zal AMLO omgaan met de grote buur in het noorden? De Amerikaanse president Donald Trump overlaadt Mexico met de zonden Israëls, niet alleen rond migratie maar ook over handel.

Al bijna een jaar onderhandelen de VS, Mexico en Canada over een bijsturing van het Noord-Amerikaanse Handelsverdrag (NAFTA). Dat overleg lijkt niet vlotter te zullen lopen onder de auspiciën van López Obrador. ‘De bijsturing zal in het voordeel van Mexico zijn of zal niet zijn’, stelde hij al. AMLO’s antwoord op Trumps ‘America First’ luidt met andere woorden ‘Mexico First’.

Of AMLO zijn agenda kan uitvoeren, hangt af van het verkiezingsresultaat. Volgens de peilingen zijn Morena, AMLO’s ‘Beweging voor Nationale Vernieuwing’, en de alliantiepartners PES en PT, op weg naar een meerderheid in de Kamer. In de Senaat zouden ze het grootste blok worden. De drie dingen naar de gunst van de kiezer met de slogan Juntos Haremos Historia (Samen zullen we geschiedenis schrijven). Als de peilingen kloppen, beginnen ze daar zondag mee. AMLO zou de eerste linkse president in decennia zijn.

Lees verder

Advertentie
Advertentie

Tijd Connect