analyse

Ontspoorde pandemie in Brazilië doet Bolsonaro politiek wankelen

De Braziliaanse president, Jair Bolsonaro, krijgt van sommige landgenoten het verwijt verantwoordelijk te zijn voor een 'genocide' in het land vanwege zijn corona-aanpak. ©AFP

Brazilië beleeft turbulente tijden. Terwijl corona de vierde democratie en de negende economie ter wereld geselt als nooit tevoren, heeft president Jair Bolsonaro andere besognes: zijn kansen op een herverkiezing in 2022 gaaf houden nu de politieke ban van aartsrivaal Luiz Inácio da Silva opgeheven is.

Een Bekende Braziliaan tegen wil en dank. Dat is Polyena Silveira geworden sinds ze op 19 maart via Instagram een emotionele oproep tot haar landgenoten de wereld in stuurde. ‘Met de grootste nederigheid vraag ik je uit de grond van mijn hart en in naam van het zorgpersoneel thuis te blijven als je geen essentiële reden hebt om op pad te gaan. Want wij hebben geen plek meer om patiënten op te vangen.’

De essentie

  • Brazilië heeft een bewogen week achter de rug. Corona- records sneuvelden en president Jair Bolsonaro schokte de politieke wereld met een regeringsherschikking en de benoeming van een nieuwe legertop.
  • Een derde van de dagelijks geregistreerde coviddoden in de wereld valt in Brazilië.
  • Ziekenhuizen wankelen.
  • Bolsonaro bekommert zich meer om zijn herverkiezing dan om de coronastrijd.

Twee dagen eerder had de 33-jarige verpleegster de meest traumatische ervaring in haar carrière te verwerken gekregen. Omdat het Hospital de Urgência de Teresina, een stad in de noordoostelijke deelstaat Piauí, de toestroom aan coronapatiënten niet meer aankon, restte Silveira en haar collega’s geen andere optie dan een zeventiger met ademhalingsproblemen op de ziekenhuisvloer te behandelen.

‘20 minuten zaten we op onze knieën naast de man en probeerden we hem te reanimeren’, getuigde Silveira. Toen die pogingen vergeefs bleken, werd het haar te veel: naast het lichaam van de overledene barstte ze in tranen uit. De foto ging viraal en vormde voor heel wat Brazilianen een wake-upcall.

Wereldwijde epicentrum

In geen tijd is het grootste land van Latijns-Amerika weer uitgegroeid tot het wereldwijde epicentrum van de corona- pandemie. De boordtabellen lezen als een horrorboek. De afgelopen week registreerde het ministerie van Volksgezondheid dagelijks gemiddeld 6.109,9 nieuwe gevallen per 100.000 inwoners. In de meest noordelijke deelstaat van het land, Roraima, waren dat er zelfs 14.833,1.

Als Bolsonaro naast een herverkiezing grijpt, is een scenario als in de VS - met politiek geweld - best mogelijk in Brazilië.
Oliver Stuenkel
Hoogleraar Fundação Getulio Vargas

Elk etmaal stierven de voorbije zeven dagen officieel gemiddeld 3.117,43 mensen aan Covid-19. Woensdag ging het om net geen 3.900 mensen, een record. En in maart alleen bezweken ruim 66.500 mensen aan de longziekte. Dat is meer dan dubbel zoveel als op het hoogtepunt van de eerste coronagolf in de zomer van 2020.

‘Een derde van de dagelijks geregistreerde coviddoden in de wereld valt momenteel in Brazilië, terwijl het land amper 3 procent van de wereldbevolking telt’, duiden gezondheidsexperts de ernst van de situatie.

Laksere attitude

Sinds het begin van de gezondheidscrisis zijn in Brazilië, een land met 212 miljoen inwoners, ruim 12,8 miljoen besmettingen vastgesteld. Meer dan 325.000 mensen overleefden een covidinfectie niet. Alleen in de VS eiste de longziekte met goed 553.000 doden een hogere tol.

Maar experts zijn ervan overtuigd dat Brazilië veel zwaarder getroffen is dan de boordtabellen aangeven. De testcapaciteit in het land laat te wensen over en in meer afgelegen gebieden sterven mensen vaak aan de gevolgen van SARS-CoV-2 voor ze een ziekenhuis bereiken, waardoor ze nooit op corona getest worden.

66.500
coronadoden
IN MAART ALLEEN BEZWEKEN IN BRAZILIË MEER DAN 66.500 MENSEN AAN COVID-19.

De vierde democratie ter wereld betaalt vandaag een zware prijs voor de laksere attitude rond de jaarwisseling. Heel wat Brazilianen toonden zich tijdens de eindejaarsperiode en de aansluitende zomervakantie minder voorzichtig. Hoewel carnavalsoptochten veelal afgelast waren, vonden her en der ook illegale feesten plaats in februari.

En dat op een moment dat een veel besmettelijkere coronavariant zijn weg zocht door het immense land. De P1-variant dook begin dit jaar op in Manaus, een grote industriële hub in het Amazonegebied. Zodra het virus zich genesteld had in niets vermoedende vrachtwagenchauffeurs die in de miljoenenstad kwamen laden en lossen, wist het zich met een rotvaart over het hele land te verspreiden.

Gezondheidssysteem

Gezondheidsexperts trekken al weken aan de alarmbel. Want de P1-variant is niet alleen besmettelijker dan eerdere versies van het virus, de kans op herbesmetting ligt een pak hoger en jongere mensen zonder onderliggende aandoeningen blijken zieker te worden en belanden vaker op de intensieve zorg.

Dit had ik nooit voor mogelijk gehouden in een land dat bekendstond om zijn gedegen ziekenhuissysteem, efficiënte vaccinatiecampagnes en goed aangeschreven zorgpersoneel.
Miguel Nicolelis
Braziliaanse wetenschapper en arts

Op verschillende plaatsen staat het gezondheidssysteem inmiddels op instorten. In 25 van de 27 deelstaten is meer dan 80 procent van de bedden op de intensieve zorg ingenomen, in 18 deelstaten bestaat een tekort aan medicatie voor intubatie en in zes deelstaten is de zuurstofvoorraad in ziekenhuizen angstwekkend laag.

‘Dit had ik nooit voor mogelijk gehouden in een land dat bekendstond om zijn gedegen ziekenhuissysteem, efficiënte vaccinatiecampagnes en goed aangeschreven zorgpersoneel’, zegt de Braziliaanse wetenschapper en arts Miguel Nicolelis. ‘Ik vrees dat we tegen juli de kaap van een half miljoen coronadoden bereiken en tegen eind dit jaar de VS voorbijsteken als land met de meeste covidoverlijdens.’

Herverkiezing

Daar is de corona-aanpak van Jair Bolsonaro niet vreemd aan. Net als zijn politieke voorbeeld Donald Trump deed de ultrarechtse president het coronavirus van meet af aan af als ‘een griepje’. Hij toonde zich een koele minnaar van social distancing en mondmaskers. Over het nut van vaccins zaaide hij ook twijfel. ‘Die kunnen je veranderen in een krokodil.’ Voor lockdowns is hij allergisch. ‘We gaan dit probleem niet oplossen door thuis te blijven. Honger doodt meer mensen dan het virus.’

Hoewel de roep om een doortastend optreden steeds luider klinkt uit politieke, gezondheids- en bedrijfshoek, kijkt de populist de andere kant op. Hij heeft andere besognes: zijn kansen op een herverkiezing in het najaar van 2022 gaaf houden.

30 procent
populariteit Jair Bolsonaro
De populariteit van Bolsonaro is gezakt van 59 procent eind 2020 tot zo'n 30 procent nu.

De vrees om net als Trump naast een tweede mandaat te grijpen maakt zich steeds meer meester van Bolsonaro. Zijn populariteit kreeg een ferme knauw. Eind vorig jaar, toen heel wat Brazilianen konden rekenen op coronastimuli, scoorde de ex-legerkapitein goede punten bij 59 procent van de bevolking. Sinds de overheid de geldkraan dichtdraaide, is dat cijfer gezakt tot zo’n 30 procent.

Bovendien verscheen Bolsonaro’s aartsrivaal Luiz Inácio ‘Lula’ da Silva onverwacht weer ten tonele. Sinds het hooggerechtshof de corruptieveroordeling van het linkse ex-staatshoofd ongedaan gemaakt heeft, loopt hij zich warm voor een presidentieel duel met zijn tegenpool.

Overlevingsmodus

De ontwikkelingen lijken Bolsonaro niet onbewogen te laten. De voorbije week verving hij een derde van zijn ministers. En de toplui van de land-, zee- en luchtmacht stapten op omdat ze zich niet konden vinden in Bolsonaro’s plannen om het leger in te schakelen voor zijn politieke strijd.

‘De president is in overlevingsmodus gegaan. Door omstreden figuren uit zijn regering te vervangen probeert hij de bedrijfswereld en centrumrechtse bondgenoten in het parlement tevreden te stellen. In één beweging is hij ook verlost van de meest kritische stemmen in de legertop’, analyseerde de Braziliaanse sociologe Esther Solano in de Spaanse krant El País.

De president is in overlevingsmodus gegaan. Door omstreden figuren uit zijn regering te vervangen probeert hij de bedrijfswereld en centrumrechtse bondgenoten in het parlement tevreden te stellen.
Esther Solano
Braziliaanse sociologe

De demarches, vooral die rond het leger, stuurden een schokgolf door de politieke wereld. De oppositie maakte gewag van een poging tot staatsgreep door Bolsonaro en diende een zoveelste verzoek tot afzetting van de president in. Of dat deze keer meer kans op slagen heeft dan de zowat 60 andere keren, is koffiedik kijken.

Analisten zijn overtuigd dat de bewonderaar van de militaire dictatuur zich niet zonder slag of stoot van de macht zal laten verdrijven, niet via afzetting en niet langs electorale weg. ‘Als Bolsonaro naast een herverkiezing grijpt, kan een herhaling van de gebeurtenissen in de VS - de weigering van de aftredende president om zijn nederlaag te erkennen en het politieke geweld - weleens het ‘bestcasescenario’ zijn in Brazilië in 2022’, waarschuwde Oliver Stuenkel, hoogleraar Internationale Betrekkingen aan de Fundação Getulio Vargas in São Paulo, vorige maand op Twitter.

Lees verder

Advertentie
Advertentie
Advertentie

Gesponsorde inhoud

Gesponsorde inhoud