analyse

Sociale onrust legt export van Colombiaanse koffie lam

Voor het eerst in decennia vormen brede lagen van de Colombiaanse bevolking front om de corruptie, armoede en sociale ongelijkheid in het land aan te klagen. ©AFP

Al ruim twee weken rolt een protestgolf over Colombia. Jong en oud laten jarenlange frustraties over corruptie, sociale ongelijkheid en de wereldvreemdheid van hun politici de vrije loop. Dat de onrust de koffie-export, een cruciale deviezenbron, aan banden legt, nemen ze erbij. 'Extreme omstandigheden vergen extreme maatregelen.'

Hoewel Colombia al ruim 60 jaar het toneel is van conflicten tussen de overheid, extreemlinkse guerrillero's, extreemrechtse paramilitairen en drugskartels - met honderdduizenden doden tot gevolg -, had het Zuid-Amerikaanse land de voorbije decennia de reputatie redelijk stabiel te zijn. Zeker naar regionale normen. Gematigde presidenten losten elkaar vreedzaam af, het macro-economische rapport oogde meer dan behoorlijk en de instellingen leken te staan als een huis.

Dat beeld is de voorbije weken besmeurd geraakt. Foto's en video's van brandende bussen en autobanden, zwartgeblakerde gebouwen en geplunderde winkels en banken gingen de wereld rond. Net als taferelen van gewelddadige botsingen tussen demonstranten en zwaarbewapende agenten. De voorlopige balans: zeker 42 doden.

De essentie

  • Colombia is al ruim twee weken in de ban van grote antiregeringsprotesten.
  • De actie richtte zich aanvankelijk tegen een geplande belastinghervorming.
  • Intussen klagen demonstranten diepgewortelde problemen als corruptie, armoede, sociale ongelijkheid en politiegeweld aan.
  • De sociale onrust heeft de uitvoer van koffie, 's lands belangrijkste exportproduct, doen stilvallen.

De vakbonden hadden eind vorige maand de lont in het kruitvat geworpen. Op hun instigatie legden tienduizenden Colombianen op 28 april het werk neer en trokken ze de straat op om hun mishagen te uiten. De kop van Jut? President Iván Duque.

Die had kwaad bloed gezet met een fiscale hervorming. Door taksen op allerlei alledaagse producten, openbare diensten, brandstof, lonen en pensioenen op te trekken hoopte de rechtse jurist de door de coronacrisis ontspoorde overheidsfinanciën aan te zuiveren.

Onbegrip

Het plan stuitte bij de al naar adem happende lagere en middenklassen - de grootste gedupeerden van de fiscale ingreep - op onbegrip. De pandemie had de voorbije 14 maanden zwaar ingehakt op de maatschappij. De gezondheidsbalans is met zo'n 79.000 doden zwaar. Ook de economische impact was immens.

Na twee decennia solide groei deden enkele lockdowns het bruto binnenlands product (bbp) in 2020 6,8 procent lager duiken. Door massaal jobverlies zagen vele gezinnen hun inkomsten slinken. De armoedegraad steeg van 36 naar 43 procent. En nog eens 2,8 miljoen mensen belandden vorig jaar in extreme armoede.

De geplande belastinghervorming was de spreekwoordelijke druppel. Voor het eerst in decennia vonden Colombianen van alle leeftijden en klassen - van arbeiders over boeren, dokters, vrachtwagenbestuurders en leerkrachten tot studenten, doorgewinterde activisten en inheemse volkeren - elkaar in veelal vreedzaam verzet.

Al snel haalden de demonstranten hun slag thuis. Na vier dagen volkswoede gooide Duque de belastinghervorming - het beoogde kroonjuweel van zijn presidentschap - in de prullenmand. Om de gemoederen te bedaren offerde hij ook zijn impopulaire minister van Financiën op.

Opgekropte frustraties

Maar de geest bleek uit de fles. Al ruim twee weken laten boze burgers hun jarenlange opgekropte frustraties over de ongebreidelde corruptie, de armoede, de ongelijke toegang tot de gezondheidszorg en het onderwijs en de wereldvreemdheid van hun politici de vrije loop.

'Tussen het politieke establishment en de straat gaapt een diepe kloof. Die verklaart deels waarom het protest zo hevig is. Het lijkt wel of ze op twee verschillende planeten leven', stelt Elizabeth Dickinson, een onderzoekster bij de denktank International Crisis Group. 'Terwijl leden van de regering en het parlement naar Miami vlogen om zich te laten vaccineren tegen corona, kregen de lagere en middenklassen te horen dat hen een belastingverhoging wachtte.'

En dan is er nog de woede over het politiegeweld. Tot de tanden gewapende ordetroepen - die de voorbije decennia guerrillero's en drugskartels bevochten - traden de afgelopen dagen hardhandig op tegen demonstranten. Internationale reprimandes over het disproportioneel gebruik van geweld wuifde Duque weg. Infiltraties van de protestbeweging door criminelen en drugsbendes rechtvaardigden volgens hem het politieoptreden.

Een oplossing van het sociale conflict werken de acties van de ordediensten niet in de hand. Integendeel, de demonstranten lijken vastberadener dan ooit. Op meerdere plaatsen wierpen ze, vaak samen met truckers, blokkades op. Soms met brandstof-, voedsel- en vaccintekorten tot gevolg.

Koffiesector

'Nevenschade' is er ook voor de koffiesector. In volle oogstseizoen kunnen de boeren hun producten niet afleveren bij klanten. Vooral producenten uit de provincies Huila, Valle del Cauca, Cauca en Nariño voelen de impact van de sociale onrust.

'Het protest en de blokkades treffen de koffieboeren hard', zei Roberto Vélez Vallejo, de topman van de Federación Nacional de Cafeteros, begin deze week in La Hora de la Verdad, een Colombiaans radioprogramma. En dat op een ongelegen moment: de oogst zit net in de lift en in eigen land noteert de koffieprijs op recordhoogtes.

Het protest en de wegblokkades treffen de koffieboeren hard.
Roberto Vélez Vallejo
Topman Colombiaanse koffiefederatie

Toch zitten heel wat boeren op droog zaad omdat de oogst door de wegblokkades niet van hun boerderijen raakt. 'Laat staan dat hij geëxporteerd kan worden. Want ook de toegang tot de haven van Buenaventura (de belangrijkste zeehaven aan de westkust van het land, red.) is geblokkeerd. Geen leveringen, geen inkomsten voor de boer', schetste Vélez Vallejo de situatie.

Hij vreest voor reputatieschade als de impasse nog lang aanhoudt. 'Colombiaanse koffie staat bekend om zijn goede kwaliteit maar ook om zijn stipte leveringen. Dat maakt dat internationale afnemers een goede prijs betalen voor ons product.'

Dovemansgesprek

Of de spanningen in Colombia een kop koffie in België binnenkort duurder maken, is voorlopig onduidelijk. Maar het valt niet uit te sluiten. Colombia is de derde producent ter wereld, na Brazilië - dat met een slechte oogst kampt - en Vietnam. Als belangrijkste exportproduct van het Andesland genereert de internationale koffieverkoop ook een broodnodige deviezenstroom.

3
derde koffieproducent ter wereld
Colombia is na Brazilië en Vietnam de derde koffieproducent ter wereld.

De Colombiaanse koffiefederatie hoopt op een snelle doorbraak in het deze week gelanceerde overleg tussen de overheid en de demonstranten. Maar een eerste ontmoeting draaide uit op een dovemansgesprek. Zonder grote toegevingen van regeringszijde lijken de demonstranten niet van plan hun strijd snel te staken.

Dat de koffie-export daardoor tijdelijk opgedroogd is, nemen ze erbij. 'Extreme omstandigheden vergen extreme maatregelen', luidt de verdediging van de meest militante manifestanten.

Lees verder

Advertentie
Advertentie
Advertentie

Gesponsorde inhoud

Gesponsorde inhoud