analyse

Trump viseert ‘trojka van de tirannie'

©Getty Images

De Verenigde Staten draaien de omstreden Venezolaanse leider Nicolás Maduro steeds meer de duimschroeven aan. Het offensief past in een operatie om linkse, autoritaire regimes in Latijns-Amerika te verdrijven. ‘De trojka van de tirannie - Venezuela, Cuba en Nicaragua - zal vergaan.’

Het is 21 januari 2017. Groot is de verbazing op het Witte Huis als Donald Trump op zijn tweede officiële werkdag als Amerikaans president een kransje adviseurs optrommelt voor een briefing over Venezuela. Het Zuid-Amerikaanse land, dat op de grootste bewezen oliereserves ter wereld zit, kampt met de ergste economische en humanitaire crisis uit zijn geschiedenis. Maar wat maakt dat de miljardair, die in zijn buitenlands beleid het isolationisme belijdt, zich ineens bekommert om de toekomst van dat land? Het antwoord luidt kort maar krachtig: Cuba.

Het linkse bewind in Havana is de Verenigde Staten al decennia een doorn in het oog. Sinds Fidel Castro het Caribische eiland na de omverwerping van de dictator Fulgencio Batista begin 1959 een communistische koers deed varen, spaarden de Amerikanen kosten noch moeite om een regimewissel tot stand te brengen.

Moordpogingen op Castro, militaire operaties en handelsembargo’s bleken vergeefs. Dus gooide de vorige Amerikaanse president, Barack Obama, het roer in 2014 om. Hij poogde Cuba een nieuwe weg te doen inslaan door in te zetten op een dooi in de bilaterale relaties. Reizen naar het eiland of er een handeltje opzetten waren niet langer taboe voor Amerikanen.

Cubaanse Revolutie

Tot gruwel van Obama’s opvolger Trump. Nog geen vijf maanden nadat hij zijn intrek genomen had in het Witte Huis, schroefde de Republikein de toenadering tot Cuba terug. De voorwaarden om naar het eiland te reizen zijn weer verstrengd en Amerikaanse bedrijven mogen niet langer zakendoen met het militaire conglomeraat dat 60 procent van ’s lands economie in handen heeft.

Als Venezuela de oliekraan naar Havana helemaal dichtdraait, krimpt de Cubaanse economie met 10 procent.
Omar Everleny Pérez
Cubaanse econoom

Desondanks blijven de machthebbers in Havana tot frustratie van Trump het gedachtegoed van de Revolutie trouw. Die is er evenwel rotsvast van overtuigd dat het regime zich niet langer kan handhaven als ’s lands economie naar de haaien gaat. En dan komt Venezuela in zicht. Na de val van de Sovjet-Unie in 1991 kwam Cuba in slechte papieren te zitten. Omdat de jarenlange subsidiestroom uit Moskou opdroogde, ging de economie zwaar onderuit. Het eiland kreeg af te rekenen met een enorm voedsel- en brandstoftekort. De ‘período especial’ stelde de Cubanen zwaar op de proef.

Langzaam maar zeker scheen weer wat licht aan het einde van de tunnel nadat Hugo Chávez begin 1999 in Venezuela de macht gegrepen had. De ex-para was een bewonderaar van Castro. Hij was graag bereid zijn politieke held een reddingsboei toe te gooien. Chávez beloofde dagelijks 100.000 vaten goedkope olie naar het Caribische land te pompen. In ruil stuurde Havana dokters, leerkrachten, sporttrainers en geheim agenten naar de weldoener in Zuid-Amerika.

Kroonprins

Sinds Chávez’ kroonprins Nicolás Maduro het grondstoffenrijke land bestuurt, ging Venezuela evenwel op zijn beurt kopje-onder. De economie ligt op apegapen. De olieproductie, met voorsprong de belangrijkste inkomstenbron, is door jarenlang wanbeleid bij het staatsbedrijf PDVSA fors teruggevallen. Daardoor is de export van het zwarte goud naar Cuba gehalveerd. De opdrogende oliestroom zette het regime in Havana er al toe aan de broeksriem aan te halen. Bij de staatsbedrijven is het verbruik van elektriciteit en brandstof gerantsoeneerd.

‘Als Venezuela de oliekraan naar Havana helemaal dichtdraait, krimpt de Cubaanse economie met 10 procent’, voorspelt Omar Everleny Pérez, een onafhankelijke Cubaanse econoom. Stroompannes en brandstoftekorten lijken onvermijdelijk, net als een fikse knip in de sociale programma’s. Met mogelijk onrust tot gevolg. Het scenario klinkt Trump en co. als muziek in de oren. Maar zo’n kentering blijft een utopie zolang de ‘chavistas’ de dienst uitmaken in Caracas, beseft Washington.

Haviken van Trump

Het idee om het linkse regime in Venezuela de duimschroeven aan te draaien maakte in het Witte Huis opgang na enkele personeelswissels in maart vorig jaar. Op het ministerie van Buitenlandse Zaken maakte de gematigde Rex Tillerson plaats voor CIA-baas Mike Pompeo. Generaal Herbert McMaster werd als nationale veiligheidsadviseur vervangen door John Bolton, een gepatenteerde havik en een van de drijvende krachten achter de Amerikaanse invasie van Irak in 2003.

De Venezolaanse oud-president Hugo Chávez kon het uitstekend vinden met de Cubaanse ex-leider Fidel Castro. Hij tekende een deal voor de levering van goedkope Venezolaanse olie aan Cuba. ©REUTERS

‘Op instigatie van vicepresident Mike Pence stond Venezuela van meet af aan hoog op de internationale agenda van Trump. Maar na de regeringsherschikking een jaar geleden schakelde het Witte Huis enkele versnellingen hoger’, zei Fernando Cutz, een topadviseur van McMaster, onlangs. Dat proces werd nog versneld toen zich in Zuid-Amerika grote politieke verschuivingen voordeden. Twee belangrijke landen, Colombia en Brazilië, kregen met respectievelijk Iván Duque en Jair Bolsonaro een erg conservatieve president.

Met de organisatie van omstreden presidentsverkiezingen in mei 2018 gaf Maduro de VS ongewild extra munitie in handen. De Amerikanen verweten de ‘chavistas’ de grondwet met voeten getreden te hebben, waardoor Maduro begin 2019 niet legitiem aan een nieuw mandaat zou kunnen beginnen. ‘En het interim-presidentschap kwam volgens de grondwet automatisch toe aan de voorzitter van het wettelijk verkozen en door de oppositie gecontroleerde parlement’, was de redenering. Er restte Trump en zijn medewerkers dan nog één lastig karwei: de traditioneel hopeloos verdeelde Venezolaanse oppositie front doen vormen rond één figuur. De keuze zou uiteindelijk vallen op de relatief onbekende Juan Guaidó.

Offensief

Dat een Amerikaans offensief in Latijns-Amerika op til was, had Bolton in november al laten doorschemeren. ‘Op het westelijk halfrond hebben we weer af te rekenen met destructieve krachten als onderdrukking, socialisme en totalitarisme. In Cuba, Venezuela en Nicaragua waren verderfelijke ideologieën rond. Deze regering tolereert niet langer dictators en despoten in haar achtertuin. De trojka van de tirannie - Cuba, Venezuela en Nicaragua - heeft een waardige tegenstander gevonden en zal vergaan. De VS kijken er nu al naar uit om elke hoek van de driehoek Havana-Caracas-Managua ineen te zien storten’, poneerde Trumps veiligheidsadviseur.

In Cuba, Venezuela en Nicaragua waren verderfelijke ideologieën rond. Deze regering tolereert niet langer dictators en despoten in haar achtertuin.
John Bolton
nationale veiligheidsadviseur van Trump

Dat Nicaragua ook in het vizier van het Witte Huis loopt, is geen verrassing. In het Midden-Amerikaanse land zwaait de sandinist Daniel Ortega, mee door een omstreden grondwetswijziging, al sinds 2007 de plak. Economische ellende vormde een jaar geleden de voedingsbodem voor volksprotest. De oud-verzetsstrijder, die net als Cuba kan rekenen op goedkope olie uit Venezuela, smoorde de sociale onrust hardhandig in de kiem. Meer dan 300 mensen kwamen om, duizenden sloegen op de vlucht. Vaak met de VS als bestemming.

Militaire interventie

Om de drie linkse regimes te verzwakken kondigde Washington de voorbije maanden een resem strafmaatregelen af, niet het minst tegen de ‘chavistas’ in Venezuela. Eind januari haalden de Amerikanen zelfs het oliewapen boven. Ze bevroren de activa van PDVSA in de VS en verboden Amerikaanse bedrijven nog zaken te doen met het Venezolaanse staatsbedrijf.

Desalniettemin is Maduro nog steeds niet van het toneel verdwenen. Tot nader order staat het machtige leger, dat ook sleutelposten bezet in de economie, aan zijn kant. De ex-buschauffeur weigert dan ook halsstarrig baan te ruimen voor de door het Westen gesteunde zelfverklaarde interim-president Guaidó. Hij zadelt Trump zo met flink wat hoofdbrekens op. Veel opties resten de VS niet meer om de beoogde regimewissel in Caracas teweeg te brengen.

Niet alleen de VS hebben hun hoop gevestigd op de zelfverklaarde Venezolaanse interim-president Juan Guaidó. Ook een deel van de bevolking doet dat. 'Guaidó, je bent onze hoop!!', luidt de slogan. ©EPA

Een militaire interventie lijkt de laatste uitweg. Al twee jaar lang betoogt Trump dat die optie ‘op tafel ligt’. Maar ze stuit op weerstand bij de bondgenoten in Europa én Latijns-Amerika. Het idee roept nare herinneringen op. Amerikaans ingrijpen tegen linkse regimes of bewegingen in de regio leidden in de jaren 60, 70 en 80 van de vorige eeuw tot zwaar bloedvergieten. Latijns-Amerika is beducht voor een nieuw gewapend en bloedig conflict of een jarenlange bezetting, met een nog grotere vluchtelingenstroom tot gevolg.

Sowieso spelen de VS met hun offensief tegen de ‘trojka van de tirannie’ hoog spel. Het zou niet de eerste keer zijn dat ze hun hand overspelen op het Zuid-Amerikaanse continent. In 2002 steunden ze een militaire coup tegen Chávez. Drie dagen later zat de linkse leider weer stevig in het zadel, nog meer wrok koesterend jegens de ‘Amerikaanse imperialisten’.

Boemerang

Decennia van Amerikaanse strafmaatregelen tegen Cuba hebben de Castro’s evenmin van de macht verdreven of de banden tussen Havana en Caracas verzwakt. Niets garandeert dat de strategie vandaag wel het beoogde resultaat oplevert.

De tactiek kan als een boemerang terugkeren als Maduro zich kan vastklampen aan de macht.

De tactiek kan zelfs als een boemerang terugkeren als Maduro zich kan vastklampen aan de macht. Door het sanctieregime dreigt de al nooddruftige Venezolaanse bevolking nog zwaarder op de proef gesteld te worden. Nieuwe migratiekaravanen, ook richting VS, zijn niet uitgesloten.

Bovendien loert diplomatiek gezichtsverlies om de hoek als David - in casu de driehoek Caracas-Havana-Managua - de Goliath uit Washington het hoofd weet te bieden. Amerikaanse aartsrivalen als Rusland, China en Iran, die het afgelopen decennium voet aan de grond kregen in verschillende - vaak door linkse regeringen bestuurde - Latijns-Amerikaanse landen, zouden hun invloed in de achtertuin van de VS kunnen uitbreiden. Misschien tart de ‘trojka van de tirannie’ met de steun van Moskou, Peking en Teheran uiteindelijk wel Trump.

Lees verder

Advertentie
Advertentie

Gesponsorde inhoud