analyse

Alles wijst naar Iran, maar weinigen durven het te zeggen

Iran volgde een strategie die in diplomatieke kringen wordt omschreven als ‘plausible deniability’, waarbij het elke betrokkenheid ontkent bij de acties van zijn bondgenoten. ©EPA

Na de droneaanvallen op Saoedische olie-installaties staan Saoedi-Arabië en zijn Amerikaanse bondgenoot voor een lastige oefening. Hoe ver laten ze zich meeslepen door de provocaties van Iran?

In zijn gebruikelijke ochtendtirade op Twitter duurde het gisteren even voordat Donald Trump naar Iran uithaalde. Pas na dik twee uur - nadat hij eerst de Democraten, de Federal Reserve en The New York Times had uitgescholden - verwees de Amerikaanse president naar de mogelijke Iraanse rol bij de aanval op Saoedische olie- en gasinstallaties van zaterdag. ‘Ze zeggen dat ze niets te maken hebben met de aanval op Saoedi-Arabië. We zullen zien.’

Voor een finaal oordeel zei Trump te wachten op onderzoek door de Saoedische autoriteiten. Die maakten gisteren op basis van de eerste resultaten bekend dat bij de grootschalige aanval - die 5 procent van de internationale olieproductie lamlegde - wel degelijk Iraanse wapens waren gebruikt. Bovendien zou de aanval niet vanuit Jemen zijn gelanceerd, waarmee de Saoedi’s de claim weerlegden van de pro-Iraanse Houthi-rebellen, die de verantwoordelijkheid hadden opgeëist.

Saoedische kroonprins

Iran is een usual suspect omdat de sjiitische ayatollahs al jaren zijn verwikkeld in een gevecht met het soennitische Saoedi-Arabië om de regionale hegemonie. De machtsstrijd ging crescendo toen de Saoedische kroonprins Mohammed bin Salman in 2015 opwierp als de sterke man in Riyad. Hij maakte er een erezaak van de opmars van Iran, dat zijn invloedssfeer in het Midden-Oosten fors had uitgebreid, te stoppen.

Jemen groeide uit tot het slagveld in de regionale concurrentiestrijd. Toen sjiitische Houthi-rebellen, met Iraanse steun, een groot deel van het land veroverden, schoot een coalitie onder leiding van Saoedi-Arabië het regime te hulp. Wat volgde, was een bloedige oorlog waarbij de Saoedische coalitie Jemen - een van ’s werelds armste landen - in een humanitair rampgebied transformeerde.

De situatie escaleerde na het aantreden van president Trump, die met nietsontziende gretigheid partij koos voor Mohammed bin Salman. Op aangeven van de haviken in zijn regering draaide Trump Iran de duimschroeven aan. Hij stapte uit het verdrag dat het Iraanse nucleair programma aan banden legde en vaardigde verstikkende sancties uit, onder meer tegen de Iraanse olie-industrie.

In de hoek gedreven besloot Iran zijn rivalen met gelijke munt terug te betalen. Het dreigde de internationale oliehandel te ontwrichten door de cruciale Straat van Hormuz te blokkeren. De spanningen laaiden hoog op toen in mei en juni olietankers werden aangevallen in de Perzische Golf, volgens de VS door Iraanse commando’s. En nadat Iran een Amerikaanse drone had neergehaald, trok Trump pas in laatste instantie zijn autorisatie voor een vergeldingsaanval in.

Iran volgde een strategie die in diplomatieke kringen wordt omschreven als ‘plausible deniability’, waarbij het elke betrokkenheid ontkent bij de acties van zijn bondgenoten. De Houthi’s bijvoorbeeld vallen al langer doelen in Saoedi-Arabië aan. Ze riepen 2019 trouwens uit tot ‘jaar van de drone’ en slaagden erin steeds zwaardere types te bouwen, met een reikwijdte tot 1.500 kilometer. De getroffen installaties lagen op zo’n 800 kilometer van de grens met Jemen.

Slag om de arm

Na de aanval van zaterdag dreigt een nieuwe escalatie. Net daarom viel op dat de Amerikanen en de Saoedi’s zich relatief terughoudend opstellen. Zelfs nadat het Saoedische leger gisteren had beweerd dat er Iraanse wapens in het spel waren, werd het regime nog niet rechtstreeks beschuldigd. En ook Trump hield een slag om de arm, in tegenstelling tot zijn minister van Buitenlandse Zaken Mike Pompeo. ‘Iran heeft een ongeziene aanval uitgevoerd op de energiebevoorrading van de wereld’, tweette die zaterdag.

Volgens analisten was de aanval bedoeld als waarschuwing aan de Amerikanen en hun bondgenoten in de Perzische Golf dat het Iraanse regime niet over zich heen laat lopen. De Saoedi’s willen Iran wel bedwingen, maar ze passen voor een open oorlog die hun levenslijn - de olie-export - om zeep helpt. En Trump staat ondanks zijn stoere taal niet te springen om te worden meegesleurd in een buitenlandse conflict, zeker niet op een jaar van de presidentsverkiezingen.

Lees verder

Advertentie
Advertentie

Tijd Connect