België breekt hoofd over Belgische IS-strijders

Het Al Hol-detentiekamp in Syrië zou een broeinest van IS-aanhangers zijn. ©REUTERS

Door de Turkse inval in Syrië dreigen duizenden IS-strijders en hun familieleden op vrije voeten te komen. Welke scenario's overweegt ons land?

Nu Turkije het noordoosten van Syrië is binnengevallen, rijst de vraag wat er gebeurt met de IS-gevangenissen en detentiekampen in de regio. De Syrische Koerden, die het doelwit zijn van de Turkse agressie, staan in voor de bewaking van tienduizenden IS-strijders en hun families. Ze lieten al weten dat die bewaking van secundair belang wordt als ze hun gebied tegen de Turken moeten verdedigen. De vrees bestaat dat een massa IS-aanhangers daarvan gebruikmaakt om te ontsnappen.

Belgische IS'ers

Volgens het antiterreurorgaan OCAD zitten zo'n 120 IS-aanhangers met een link met België in kampen van de Koerden. Het gaat om 17 mannen, 35 vrouwen en zo'n 70 kinderen. De meesten zitten in het overbevolkte Al Hol-kamp, de anderen in Al Roj of Ain Issa.

De Amerikaanse president Donald Trump legde de verantwoordelijkheid voor de IS-strijders bij Turkije, maar zijn Turkse collega Recep Tayyip Erdogan wees die van de hand. Als de Turken de controle over de kampen en de gevangenissen verwerven, wil hij de strijders en hun familieleden terugsturen naar hun thuislanden. Momenteel zouden zo'n 10.000 IS-strijders opgesloten zitten, van wie 2.000 buitenlanders. Daarnaast zitten nog vele duizenden vrouwen en kinderen in detentiekampen.

Onthoofding

Trump meldde donderdag dat de Verenigde Staten een paar belangrijke strijders hebben meegenomen, vlak voor ze zich uit de regio terugtrokken om de Turken vrij spel te geven. Het zou onder meer gaan om twee mannen die westerlingen gedood of onthoofd hebben. Ze worden op een geheime locatie vastgehouden.

De vraag wat met de anderen gaat gebeuren, beheerst in meerdere landen het debat, ook in België. Paul Van Tigchelt, de topman van het antiterreurorgaan OCAD, zei dinsdag in 'Terzake' dat het voor ontsnapte IS-strijders moeilijker dan vroeger is om Europa te bereiken, maar niet onmogelijk. Hij pleitte ervoor de Belgen terug naar ons land te halen en hier te berechten. 'Zo kunnen we ze beter controleren', klonk het.

Haal de Belgische IS-strijders terug en berecht ze hier. Zo kunnen we ze beter controleren.
Paul Van Tigchelt
Topman antiterreurorgaan OCAD

Daarnaast circuleren andere scenario's: Irak zou in ruil voor betaling IS-strijders op zijn grondgebied willen berechten en er wordt gedacht aan een internationaal tribunaal. Voor dat laatste is ook ontslagnemend minister van Binnenlandse Zaken Pieter De Crem (CD&V) gewonnen. Hij zei woensdag in 'Terzake' dat er een internationale consensus is om IS-aanhangers in de regio zelf te berechten. Het plan zou zijn een speciale rechtbank op te richten en daarvoor te betalen.

Hoe realistisch zijn die scenario's?

1. Berechting in België

'Als Turkije België formeel vraagt IS-strijders en hun familieleden met een Belgische nationaliteit terug te nemen, kan ons land dat in principe niet weigeren', zegt Jan Wouters, hoogleraar internationaal recht aan de KU Leuven.

De berechting zelf is een complex verhaal. 'België kan de IS-strijders berechten voor feiten die ze in België hebben gepleegd. Het kan hen veroordelen voor de stappen die ze hier hebben gezet om deel te nemen aan een terroristische organisatie.'

Voor de feiten die ze in Syrië hebben gepleegd, is het minder eenvoudig. 'Ze hebben er deelgenomen aan het gewapend conflict', zegt Wouters. 'Volgens het internationaal oorlogsrecht mag je dan bepaalde krijgshandelingen legitiem stellen. Daarvoor kan je ze in België niet vervolgen, tenzij het om oorlogsmisdaden gaat.'

2. Berechting in Irak

Volgens het weekblad Knack zijn er plannen om een akkoord te sluiten met Irak. Dat zou in ruil voor geld IS-strijders op zijn grondgebied berechten en opsluiten. Wouters stelt zich vragen bij dat scenario. 'De Iraakse strafrechtbanken nemen het veel minder nauw met de rechten van de verdediging en het recht op een eerlijk proces', zegt hij. 'Bovendien voert Irak nog steeds de doodstraf uit, wat in de Europese Unie verboden is. Als we de strijders aan Irak uitleveren, schenden we het Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens.'

Een berechting in Irak is mogelijk, maar dan moeten er garanties komen dat Irak de IS-strijders volgens de Europese maatstaven zal berechten, zegt Wouters. 'Dat gebeurt nu ook met andere landen. We leveren bijvoorbeeld mensen uit aan de VS op voorwaarde dat ze niet geëxecuteerd worden.'

3. Berechting door een internationaal tribunaal

Een berechting door een internationaal tribunaal in de regio heeft volgens Wouters meerdere voordelen. 'Je moet de IS-strijders niet naar België halen en je hebt de garantie dat ze volgens de internationale standaarden berecht worden. Maar zo'n tribunaal kost veel geld.'

Lees verder

Advertentie
Advertentie

Tijd Connect