analyse

Duistere prins dwingt Westen tot weinig verheffende spreidstand

©BELGAIMAGE

De vermoedelijke moord op de Saoedische journalist Jamal Khashoggi confronteert het Westen met een ongemakkelijke waarheid. Het is met handen en voeten gebonden aan een Saoedische kroonprins die steeds meer een onberekenbare despoot blijkt.

Gemarteld, vingers afgehakt, onthoofd, in stukken gezaagd en in diplomatieke koffers naar buiten gesmokkeld: de verhalen die over de moord op de invloedrijke Saoedische journalist Jamal Khashoggi de ronde doen, worden steeds gruwelijker. Sinds 2 oktober is de criticus van het regime spoorloos. Toen wandelde hij het Saoedische consulaat in Istanboel binnen en verdween nadien van de aardbodem. De zaak beheerst al weken de internationale pers, maar ondanks alle ophef is nog steeds onduidelijk wat die dag precies gebeurde.

Vrijdagnacht erkende Saoedi-Arabië wel voor het eerst dat Khashoggi om het leven gekomen is. 'De journalist kwam om het leven bij een gevecht op het Saoedische consulaat in Istanboel', luidde het in Riyad. 'Het onderzoek loopt nog', voegden de Saoedi's eraan toe. Ze ontkennen vooralsnog dat het koningshuis opdracht gaf de kritische journalist uit de weg te ruimen. 'Ook kroonprins Mohammed bin Salman wist niet dat een operatie uitgevoerd zou worden op het consulaat in Istanboel', klonk het.

De afgelopen dagen leek wereldwijd nochtans een consensus te ontstaan: als Khashoggi echt vermoord werd, gaf de Saoedische kroonprins daar de opdracht voor. Het zou een nieuwe smet zijn op het blazoen van de man die nog niet zo lang geleden de hoop op een vrijer en opener Saoedi-Arabië leek te belichamen.

Amerikaanse pr-bureaus

De amper 33-jarige prins Mohammed, die zich door ingehuurde Amerikaanse pr-bureaus in de markt laat zetten als de hippe MBS, groeide de voorbije jaren uit tot de echte sterke man van Saoedi-Arabië. Sinds zijn zieke en oude vader in 2015 koning werd, pleegde hij een ongeziene coup in het koninkrijk dat een kwart van de mondiale olievoorraden bezit en geleid wordt door een spilzieke en uitdijende koninklijke familie met zo’n 7.000 prinsen. Mohammed doorbrak het fragiele machtsevenwicht tussen de verschillende clans, schakelde zijn rivalen uit en concentreerde alle macht bij zichzelf.

Saoedi-Arabië is de grootste individuele investeerder in Amerikaanse start-ups en heeft banden met onder meer Tesla en Uber.

In het Westen zette hij zichzelf in de markt als de broodnodige hervormer van het vermolmde Huis van Saoed. Hij predikte een gematigde islam in een land dat bekendstaat om zijn aartsconservatieve wahabisme en dat extremistische groeperingen in het buitenland financiert. Opeens gingen bioscopen weer open, werden concerten georganiseerd en mochten vrouwen met de auto rijden. Bovendien lanceerde Mohammed met Vision 2030 een plan om de economie minder afhankelijk te maken van olie - sinds de ontdekking in de jaren 30 goed voor meer dan 90 procent van de staatsinkomsten. Hij wil van Saoedi-Arabië de nieuwste hoogtechnologische hub maken, met als sluitstuk NEOM, een hightechstad in de woestijn met een prijskaartje van 500 miljard dollar.

Verblind door een mogelijke Arabische lente negeerde het Westen lang de duistere kantjes van de kroonprins. Mohammed begon een bloedige oorlog in Jemen, die intussen uitdraaide op de ergste humanitaire crisis ter wereld. Hij gijzelde twee weken lang de Libanese premier Saad Hariri, organiseerde een regionale boycot tegen Qatar en vocht een diplomatieke oorlog met Canada uit. In eigen land vervolgde hij dissidenten en vrouwenrechtenactivisten en sloot hij honderden bedrijfsleiders en toplui van het regime op in het Ritz-Carlton hotel in Riyad tot ze grote dwangsommen hadden betaald. Het maakte allemaal niet uit. Toen Mohammed begin dit jaar een rondreis langs de VS, het Verenigd Koninkrijk en Frankrijk maakte, werd hij er met open armen ontvangen.

Despoot-bondgenoot

Dit keer lijkt het anders. De gruwelmoord op Khashoggi leidt wereldwijd tot ophef, en doet meteen ook een ongemakkelijke waarheid bovendrijven. Het Westen is met handen en voeten gebonden aan een kroonprins die zich lijkt te ontpoppen tot een even despotische leider als Saddam Hoessein of Muammar Kaddafi.

Vooral de VS zijn er als de dood voor hun belangrijkste Arabische bondgenoot in het Midden-Oosten voor het hoofd te stoten. Voor president Donald Trump zijn de Saoedi’s onmisbaar in zijn regionale politiek tegen Iran. Bovendien raakten Trumps schoonzoon Jared Kushner en Mohammed in een heuse bromance verwikkeld, waarbij de kroonprins onder meer bemiddelde bij de Palestijnen over een voor hen nadelige vredesdeal.

Verblind door een mogelijke Arabische lente negeerde het Westen lang de duistere kantjes van de Saoedische kroonprins.

Economisch is al langer bekend dat Saoedi-Arabië invloed koopt met olie en wapens. Het land is de grootste olie-exporteur ter wereld en speelt een belangrijke rol in het regelen van de olieproductie nu de olieprijzen stijgen door de sancties tegen Iran. Eerder deze week stelden de Saoedi’s niet te zullen aarzelen om hun olierijkdom als politiek wapen in te zetten als er sancties komen na de dood van Khashoggi.

Ook als ’s werelds grootste wapenimporteur hebben de Saoedi’s het Westen in hun zak. Trump zei vorige week ‘er niet van te houden een investering van 110 miljard dollar in de Verenigde Staten te stoppen’ zodat spelers als Rusland en China met de buit kunnen gaan lopen. Europese landen leveren al even enthousiast wapens aan het land. Dat geldt ook voor België: Saoedi-Arabië was in 2017 de grootste afnemer van Waalse wapens, goed voor 153 miljoen euro.

Tentakels

Verrassender zijn de Saoedische tentakels in de techindustrie. Het land pompte rechtstreeks - via het staatsfonds Public Investment Fund (PIF) - en onrechtstreeks - als grootste bijdrager aan het VisionFund, de investeringspoot van de Japanse telecomreus Softbank en ’s werelds grootste technologiefonds - miljarden dollars in de techindustrie wereldwijd. Saoedi-Arabië is de grootste individuele investeerder in Amerikaanse start-ups en heeft banden met onder meer Tesla Inc. en Uber. Daarnaast vloeit geld naar Amerikaanse infrastructuurprojecten.

Veel bedrijven zijn maar al te blij met de Saoedische miljarden. Dat verklaart waarom de gastenlijst van het Future Investment Initiative in Riyad, het ‘Davos in de woestijn’ waar het kruim van de investeerders- en technologiewereld volgende week verzamelen blaast, zo indrukwekkend oogde. Intussen zegden steeds meer deelnemers, onder wie toppers als Uber-CEO Dara Khosrowshahi en IMF-topvrouw Christine Lagarde, af, gedegouteerd door de Saoedische gruwel.

Alle morele verontwaardiging ten spijt lijkt het echter onwaarschijnlijk dat het Westen zijn goede relaties met de Saoedi’s op het spel zal zetten. De van zijn voetstuk gedonderde kroonprins zal zich mogelijk wat minder vrij door het Huis van Saoed kunnen bewegen, maar het ‘Davos in de woestijn’ volgende week gaat nog steeds door en voor Saoedi-Arabië blijft het business as usual.

Lees verder

Advertentie
Advertentie

Tijd Connect