analyse

Erdogan loodst Turkije naar autoritair regime

De Turkse president Recep Tayyip Erdogan won zondag in de eerste ronde een nieuw mandaat. ©AFP

Met een versterkt mandaat als Turks president kan Recep Tayyip Erdogan er nog eens vijf jaar tegenaan gaan. De democratie dreigt het grootste slachtoffer te worden.

Met een comfortabele 52,5 procent van de stemmen heeft Erdogan een nieuw mandaat op zak. Hij zit tot 2023 gebeiteld als president en kan er dan nog eens vijf jaar bij doen. Zijn verkiezingszege zondag levert Turkije de continuïteit op waarop Erdogan tijdens de campagne had gehamerd.

Door meteen met meer dan de helft van de stemmen aan de haal te gaan, vermeed Erdogan een tweede verkiezingsronde. En dat is een opsteker voor hem. Want in zo'n tweede ronde dreigden de oppositiepartijen zich achter zijn grootste rivaal, Muharrem Ince, te scharen. 

Ince strandde op een verdienstelijke 31 procent. Hij was de revelatie van de verkiezingscampagne. De kandidaat van de linkse CHP wist de oppositie uit haar lethargische winterslaap te wekken met een felle campagne waarin hij beloofde een einde te maken aan de verdeeldheid in het land.

'Geen eerlijke race'

Maar Ince slaagde niet in zijn opzet om Erdogan tot een tweede ronde te forceren. In een eerste reactie benadrukte hij dat de stembusslag 'geen eerlijke race' was geweest. De kandidaten van de oppositie kregen beduidend minder aandacht in de media, die veelal aan het handje van het regime lopen.

Ik hoop dat niemand de democratie beschadigt om zijn eigen mislukking te verbergen
Recep Tayyip Erdogan
Turkse president

De oppositie sprak ook van een manipulatie van de verkiezingen, bijvoorbeeld door intimidatie van kiezers. Erdogan reageerde fel op de aantijgingen: 'Ik hoop dat niemand probeert een schaduw te werpen op de resultaten en de democratie beschadigt om zijn eigen mislukking te verbergen.'

Het is onzeker hoe hard de oppositie het spel wil spelen. De rivalen van Erdogan kunnen de officiële resultaten aanvechten maar dan komen ze terecht bij de verkiezingscommissie. De neutraliteit van die instelling is onzeker. Critici beweerden eerder al dat de commissie te veel voor rekening van het regime rijdt.

Presidentieel systeem

De kans is groot dat Erdogan opnieuw in een kramp schiet en de kritiek zal beschouwen als een signaal dat zijn tegenstanders hem willen ondermijnen. In een toespraak zei hij al dat hij Turkije de afgelopen jaren heeft gered van 'coupplegers, politieke en economische huurmoordenaars, straatbendes en terroristen'.

Het is uitkijken wat Erdogan gaat doen met de noodtoestand die hij uitriep na de mislukte staatsgreep van juli 2016. Tijdens de campagne beloofde hij die snel na de verkiezingen op te heffen. Maar de noodtoestand bleek de afgelopen twee jaar voor Erdogan een handig instrument om zijn machtsgreep te versterken.

Sowieso dreigt de Turkse democratie nieuwe klappen te krijgen. De verkiezingen betekenen de overgang naar een presidentieel systeem, waarbij Erdogan een sterk uitgebreid mandaat krijgt. Hij kan voortaan op eigen houtje wetten uitvaardigen, ministers benoemen en ontslaan, en nieuwe verkiezingen uitroepen.

Parlement grootste slachtoffer

Het parlement en de regering zijn de grootste slachtoffers van die transformatie, die helemaal op maat van Erdogan is geschreven. De oppositie had aangekondigd de invoering van het presidentieel systeem - dat vorig jaar met een nipte meerderheid werd goedgekeurd - terug te schroeven. Die kans is helemaal verkeken.

42,5 procent
Score AKP
De partij AKP van Erdogan haalde 42,5 procent van de stemmen, goed voor 293 van de 600 parlementszetels.

Het is een troost voor de oppositie dat Erdogans partij AKP haar volstrekte meerderheid in het parlement verliest. Met ruim 42 procent bezet de machtspartij 293 van de 600 parlementszetels. Maar Erdogan kan rekenen op zijn nationalistische bondgenoot MHP, die 50 zetels in de wacht sleepte.

De linkse CHP van Muharrem Ince blijft de grootste oppositiepartij met 146 zetels. Verrassend is de sterke score van de pro-Koerdische HDP, die de hoge kiesdrempel van 10 procent haalde en 67 parlementsleden telt. Hekkensluiter is de nieuwe Iyi-partij, een afscheuring van de nationalistische MHP, met 44 zetels.

Maar door de introductie van het presidentieel systeem is de macht van het parlement gekortwiekt. Erdogan heeft met andere woorden de handen vrij om zijn zin te doen. Hij voelt zich bovendien gesterkt door de hoge opkomst van 87 procent.

Populistisch discours

De zege van Erdogan betekent alvast dat Turkije een aanslepende politieke crisis bespaard is gebleven. Maar in de aanloop naar de verkiezingen koos de president voor een stevig populistisch discours dat, als hij zijn plannen doorzet, tot nieuwe onrust kan leiden.

Als Erdogan zijn autoritaire beleid nog aanscherpt, dreigt hij zichzelf in de voet te schieten.

Erdogan hakte bijvoorbeeld in op de ratingbureaus, die volgens hem deel uitmaken van een internationaal complot om Turkije onderuit te maaien. Als zelfbenoemde 'vijand van de intresttarieven' dreigt hij de politieke druk op de centrale bank te vergroten. 

Sowieso hangen donkere wolken boven de Turkse economie. De verwachting is dat Erdogan er niet in slaagt het hoge groeitempo van de voorbije jaren, dat hem heel wat populariteit opleverde, vol te houden. Net die mogelijke inzinking was een van de redenen om de verkiezingen met anderhalf jaar te vervroegen.

Uithalen naar VS

Ook op buitenlands vlak staat er waarschijnlijk geen rem op Erdogans assertieve aanpak. In een overwinningstoespraak haalde hij uit naar de Verenigde Staten, die de coupplegers van 2016 onderdak zouden bieden. De poging tot staatsgreep was volgens Erdogan het werk van het netwerk van de geestelijke Fethullah Gülen, die in de VS woont.

Erdogan kondigde aan dat het Turkse leger nog meer delen van buurland Syrië wil 'bevrijden'. Lees: hij schroeft de strijd tegen de Koerdische milities nog op. En waarschijnlijk loopt ook de Koerdische minderheid in Turkije in het vizier.

Het is weinig waarschijnlijk dat Erdogan de komende jaren gas terugneemt. De ambitie is groot om van Turkije een grootmacht te maken die in het Midden-Oosten een centrale rol speelt. Maar als Erdogan zijn autoritaire beleid nog aanscherpt, dreigt hij zichzelf in de voet te schieten.

Lees verder

Advertentie
Advertentie
Advertentie
Advertentie

Gesponsorde inhoud

Partner content