interview

‘Het helpt niet als westerse vrouwen boerka's aantrekken'

©SISKA VANDECASTEELE

Zelfs zijn vrienden en familie vinden dat afvallige moslims de doodstraf verdienen. Met zijn coming-out als atheïst zet de Canadees-Pakistaanse schrijver Ali Rizvi zijn leven op het spel.

Als kind wandelde Ali Rizvi (42) met zijn ouders door de Saoedische hoofdstad Riyad, toen plots alles in gereedheid werd gebracht voor een publieke onthoofding op een plein dat expats half grappend Chop Chop Square noemen. Het gezin Rizvi maakte zich vlug uit de voeten.

Ali Rizvi

Ali Rizvi (42) groeide op in een Pakistaans gezin in Saoedi-Arabie, Libië en Pakistan.

Hij studeerde geneeskunde in Karachi en oncologische pathologie in Ontario. Hij woont en werkt in Toronto. Hij is als schrijver en opiniemaker betrokken bij onder andere The Huffington Post. ‘De atheïstische moslim’ is zijn eerste boek.

‘De atheïstische moslim. Een weg van geloof naar rede’, Nieuw Amsterdam. 288 p., 19,99 euro.

 

Zijn Pakistaanse ouders hielden hem voor dat de Saoedische gebruiken - onthoofding, handen afhakken bij diefstal, lagere schoolkinderen aanleren dat joden apen zijn en christenen zwijnen - een verkeerde en culturele interpretatie van de islam waren. ‘Ze voedden ons op met een vredevolle islam’, zegt Rizvi. ‘Maar ze vertelden me ook dat de Koran het woord van God was. Toen ik later de Koran ging lezen, stonden de meeste vreselijke gebruiken er letterlijk in.’

Zijn ouders reageerden geschokt toen hij hen de citaten toonde. Ze hadden de Koran nooit gelezen. Dat geldt voor de meeste moslims, zegt Rizvi. ‘Ze vereren de Koran. Je mag het boek pas aanraken als je je ritueel gereinigd hebt. Maar ze hebben geen idee wat er in staat, want ze kunnen geen Arabisch. Ze vertrouwen op wat anderen hen over de islam vertellen.’

Moedig relaas

Door het lezen en bestuderen van de heilige schrift van de moslims viel Rizvi stap voor stap van zijn geloof. Hij schreef er een boek over, dat nu naar het Nederlands is vertaald: ‘De atheïstische moslim. Een weg van geloof naar rede’. Het is een persoonlijk en moedig relaas. Met zijn coming-out als atheïst riskeert Rizvi zijn leven: in de Koran staat dat afvalligen dat met de dood moeten bekopen en dat vinden veel moslims ook.

Hij heeft er al enkele vrienden door verloren. Rizvi kent Raif Badawi goed, de Saoedische blogger die al zes jaar in de cel zit en werd veroordeeld tot duizend stokslagen omdat hij voorzichtig pleitte voor meer secularisme. Een andere bevriende blogger uit Bangladesh, die een online platform beheerde voor vrijdenkers en atheïsten, werd met machetes gelyncht. Hij kent Iraniërs die geëxecuteerd werden omdat ze zich op Facebook kritisch hadden uitgelaten over de Koran. ‘In Pakistan vindt 60 procent van de bevolking dat afvalligen de doodstraf verdienen’, zegt Rizvi. ‘Mijn vrienden en familie beamen dat ook. Maar als ik hen vraag of ík de doodstraf moet krijgen, wuiven ze het weg, ‘want jij bent een toffe vent’.’

Dat is tegelijk hoopgevend en verontrustend.

Ali Rizvi: ‘In die morele gespletenheid zit een kans op vooruitgang. De meeste moslims hebben intussen seculiere praktijken in hun leven aanvaard. Maar de ideologische sporen blijven diep geworteld in hun identiteit.’

‘Ik had onlangs een discussie met een vriendin die het huwelijk van de profeet Mohammed met Aïsja verdedigde, zijn tweede vrouw. Ze was zes toen hij haar huwde en negen toen hij het huwelijk consumeerde. ‘Het was een andere tijd’, zei mijn vriendin, ‘meisjes menstrueerden ook vroeger.’ Toen ik haar vroeg of ze haar eigen dochter aan de profeet zou uithuwelijken op die leeftijd, was het antwoord neen. Dezelfde vrouw zal verdedigen dat een man er volgens de islam vier vrouwen op mag nahouden. Maar als haar eigen man zoiets in zijn hoofd haalt, kan hij het wel schudden.’

Zelfs hier, in het seculiere westen, zijn er amper moslims die ervoor uitkomen dat ze niet meer geloven. Waar zijn ze zo bang voor?

Rizvi: ‘Ze worden vaak verstoten door hun familie en de gemeenschap. Het verlaten van het geloof wordt beschouwd als verraad. Zoals je dat in de VS ook in evangelische gemeenschappen ziet, of bij de mormonen. Maar in de islam is het vele, vele malen erger.’

‘Ik heb ook geworsteld met mijn islamitische identiteit. Maar ik kom uit een vrij geprivilegieerd milieu, ik hoef niet te vrezen dat mijn familie mij gaat verstoten. Mijn ouders zijn prof aan de universiteit, mijn vragen waren bespreekbaar – ook al werd het mij niet in dank afgenomen dat ik de hele religie ter discussie stelde. Het is voor de meeste moslims ondenkbaar dat je niet gelooft. Je kan hoogstens een beetje liberaal zijn.’

Wanneer merkte u dat niet geloven een optie was?

Rizvi: ‘Toen mijn nichtje, ondanks de vele gebeden en het grote verdriet van mijn familie, aan kanker overleed. De almachtige en barmhartige Allah had er, na een heel pijnlijke doodstrijd, toch voor gekozen om haar te laten sterven. Dat ging er bij mij niet in. En niemand nam het Hem kwalijk.’

©SISKA VANDECASTEELE

‘Toen ik twaalf was, sprak ik met een Zweedse klasgenoot die niet in God geloofde. Daar had ik weleens over gehoord, dat het hele slechte mensen waren. Satanisten eigenlijk. Zoals homoseksuelen, zij werden beschouwd als slechte, zieke mensen. Dat geloof je tot je zelf een homo ontmoet, een normaal mens die een normaal leven leidt. Mij was ingepeperd dat je religie nodig had om een goed leven te leiden. Je gedraagt je netjes zodat God je later in de hemel zal belonen. Ik kende deze jongen nu al een jaar en hij had nog nooit geprobeerd om mij te vermoorden of zo. Dat heb ik hem zelfs letterlijk gevraagd: als er niemand is die zegt wat je wel of niet mag doen, waarom vermoord je dan geen mensen, of ga je stelen of verkrachten? ‘Omdat dat verkeerd is’, zei hij. Ja, natuurlijk (lacht). Maar dat gesprek had op mij echt een splijtend effect.’

Uw naam is Ali, u ziet er duidelijk Midden-Oosters uit. Hoe vaak wordt u voor een moslim gehouden?

Rizvi: ‘Ooit werd ik in een tankstation aangesproken door een Pakistaanse jongen terwijl ik een worstje kocht. Hij zei in het Urdu: ‘Broeder, pas op want die snack is volgens mij niet halal.’ Toen ik zei dat ik dat wist en dat het mij niet kon schelen, keek hij stomverbaasd. Hij vroeg of ik moslim was, ik zei dat ik uit een islamitische familie kwam. Hij had vast nog nooit een niet-gelovige moslim ontmoet. Maar ik ben er zeker van dat die ontmoeting hem is bijgebleven, en dat hij erover heeft nagedacht. Ik maak geen geheim van mijn overtuiging. Tenzij de vraag komt van een islamitische Uber-chauffeur met het postuur van een bodybuilder en een lange baard (lacht). Dan ben ik moslim. Neen, er is wel degelijk een veiligheidsrisico als je ervoor uitkomt.’

Toch gelooft u dat ook de islam verlicht kan worden.

Rizvi: ‘Ik maak graag de vergelijking met het christendom. De Reformatie heeft de weg geplaveid voor de verlichting. Vandaag plukken we de vruchten van dat proces: de scheiding van kerk en staat, gendergelijkheid, holebi- en transrechten, vrijheid van meningsuiting. Zover is de islam nog niet, maar ik geloof heel erg dat het proces op dit moment bezig is. Internet doet voor de islam wat de boekdrukkunst voor het christendom heeft gedaan. Ik weet dat er miljoenen moslims zijn in landen als Saoedi-Arabië, Egypte en Pakistan die agnost of atheïst zijn. Maar ze blijven in de kast omdat ze dat niet kunnen uitspreken en ontmoeten elkaar online.’

Internet brengt vooral de letterlijke interpretatie van islam naar potentiële jihadi’s in alle hoeken van de wereld.

Rizvi: ‘De verlichting was een lang, moeilijk en bloederig proces. Een van de boegbeelden, Voltaire, was extreem antisemitisch. Het ging gepaard met tegenpropaganda, overheidsgeweld, er zijn veel doden gevallen en er is lang strijd gevoerd. Het internet is niet meer dan een platform.’

©SISKA VANDECASTEELE

‘Mijn ouders vertelden mij dat de Koran het letterlijke woord van God is. Als je dan in de Koran leest dat je je vrouw mag slaan en dat je joden en christenen moet bestrijden tot ze zich onderwerpen dan kan je concluderen dat het allemaal bullshit is, en word je seculier. Ofwel denk je: dit is wat God mij vraagt en dan sluit je je aan bij Islamitische Staat. Het internet werpt een licht op de zaken die vroeger verborgen bleven door een gebrek aan informatie. Er worden verschillende conclusies getrokken uit die kennis. Maar je kan niet meer volhouden dat de islam alleen maar vrede en liefde is.’

Jihadi’s worden volgens u wel gedreven door geloof, niet door achterstelling, discriminatie of een gebrek aan kansen?

Rizvi: ‘De organisatoren van de aanslagen op de Twin Towers zaten er warmpjes bij. Jihadi John – de Britse beul van IS – was academisch geschoold en had een succesvol computerbedrijf. Veel terroristen komen uit zeer goede milieus. Er zijn ook politieke motieven, maar religie ís politiek.’

‘Als in de VS een schietpartij op een school plaatsvindt, is er iedere keer een debat over allerlei factoren: de wapenwetgeving, de gezondheidzorg, de invloed van videogames. Maar wanneer iemand een aanslag pleegt en hij roept ‘Allah Akbar, Allah is groot’ en hij citeert gewelddadige passages uit de Koran, dan moet het opeens over politiek en buitenlands beleid gaan. IS maakt meisjes van negen tot seksslavin, gooit homo’s van daken, kruisigt en onthoofdt christenen en minderheden: dat heeft niets te maken met het buitenlands beleid van de VS.’

Hoe staat u tegenover de opkomst van islamistische partijen in het westen, zoals de partij Islam en haar voorstel om gescheiden openbaar vervoer in te voeren? Zijn het marginale malloten of schuilt er een groter gevaar achter?

Rizvi: ‘Het doet mij denken aan de creationisten in de VS, en hoe ze de evolutieleer in het onderwijs proberen te ondergraven met hun ‘wetenschappelijk’ alternatief: intelligent design. Iedereen weet dat dat gewoon een dekmantel is voor creationistisch gedachtegoed. Toch lijkt het me nooit een goed idee om zo’n partij te verbieden en haar democratische rechten te ontzeggen.’

‘De Israëlische auteur Yuval Noah Harari schreef een briljante passage over terrorisme: terreur is niet de stier in de porseleinwinkel, het is de vlieg in het oor van de stier die het beest zo gek maakt dat hij de winkel vernielt. De meeste terroristen leven in grotten en in tenten, ze hebben ondermaatse wapens, ze gaan de westerse samenleving heus niet omverwerpen met militaire kracht. Maar wat ze wel kunnen, is die samenleving zodanig injecteren met angst en paranoia dat ze zichzelf ten gronde richt. Die paar bommen en enkele doden, hoe erg die individuele gevallen ook zijn, leiden af van het uiteindelijke doel. Het gaat om de angst. Mensenrechten, vrijheid van meningsuiting en gelijkheid: dat is de basis van de westerse samenleving waar echt niet aan gemorreld mag worden.’

Is een boerkaverbod een inbreuk op de vrijheid van expressie en religie, of een halt aan extremistisch gedachtegoed?

Rizvi: ‘De boerka is ook een veiligheidskwestie. Maar als mensen zich laten identificeren, dan zie ik het probleem niet. Keuzevrijheid betekent ook de vrijheid om domme keuzes te maken. Door te verbieden, maak je er helden van. In Canada wilde een vrouw met gezichtssluier de eed voor het burgerschap afleggen. Het draaide uit op een enorm debat tussen conservatieven en links, waardoor zij een symbool van vrijheid van meningsuiting en feminisme werd. Een vrouw in een boerka! Verbieden werkt altijd contraproductief.’

‘Ik moet erbij zeggen dat mijn vrouw en mijn moeder het volledig oneens zijn met mij. Ze zijn grote voorstanders van het boerkaverbod. Dat is het verschil tussen ideologie en identiteit: als moslims in de minderheid zijn, draait islam om identiteit. Zijn ze in de meerderheid, dan gaat het om religie. Daarom voelen liberalen in de moslimwereld zich vaak verraden door progressieven in het westen. Neem nu Iran, waar vrijgevochten vrouwen hun hoofdoek afzetten in het openbaar. Maar als ze online gaan kijken waar hun zusters in de VS mee bezig zijn, dan zien ze blanke, westerse vrouwen die hoofddoeken en boerka’s aantrekken tijdens vrouwenmarsen, uit solidariteit met de moslimgemeenschap die nu het mikpunt is van Trump. Dat helpt hen niet vooruit.’

‘Het is een heel gecompliceerd proces en beide kanten hebben een punt. Daarom denk ik dat zowel uiterst links, dat elke kritiek op de islam countert als islamofobie of onverdraagzaamheid, als extreemrechts, dat geen onderscheid meer maakt tussen islam en moslims, eerder contraproductief werkt voor de oplossing waartoe we proberen te komen.’

Lees verder

Advertentie
Advertentie

Gesponsorde inhoud