Advertentie
analyse

Iedereen heeft reden om Palestijns-Israëlisch conflict niet op te lossen

De Al-Aqsa-moskee op de Tempelberg in Jeruzalem speelde een centrale rol in de uitbarsting van het geweld. ©AFP

Om het conflict tussen Israël en de Palestijnen te ontmijnen werd lang gekeken naar een tweestatenoplossing, maar die is achterhaald. Een nieuw scenario voor een vreedzaam samenleven dringt zich op, alleen lijkt niemand bereid dat te schrijven. Een handleiding bij een uitzichtloos conflict.

De aanleiding voor de heropleving van het conflict was de dreigende uithuiszetting van Palestijnen in Oost-Jeruzalem en de bijzonder brutale inval van de Israëlische oproerpolitie in de Al-Aqsamoskee op het einde van de ramadan. De moskee is de op twee na belangrijkste in de wereld, na die van Mekka en Medina. Hamas, de islamitische beweging die regeert over de Gazastrook, gebruikte de opgekropte volkswoede voor een offensief met zelfgemaakte raketten. Dat werd door het Israëlische leger bijzonder hard beantwoord met luchtbombardementen en tanks. De escalatie houdt aan.

De uithuiszettingen in Oost-Jeruzalem gebeurden volgens de Israëlische wetgeving. Joden die hun bezittingen voor 1948 (de stichting van Israël) kwijtraakten, mogen die terugeisen. Dat kunnen de 700.000 Palestijnen die hun woningen kwijtraakten tijdens de gevechten om een Israëlische staat te stichten niet. De Palestijnen voelen zich tweederangsburgers. Dat bleek nog maar eens bij de vaccinatiecampagne, die de Palestijnen grotendeels negeerde.

Waarom barst het conflict opnieuw los?

Israël voert een almaar strengere uitzettingspolitiek tegenover Palestijnen die in Jeruzalem wonen. De schermutselingen rond de Al-Aqsa- moskee veroorzaakten de geweldexplosie.

Wie kan het conflict ontmijnen?

Door een samenloop van omstandigheden, denk aan een mogelijke vijfde stembusgang in Israël in ruim twee jaar, hebben veel partijen geen belang bij een de-escalatie.

Wat is de oplossing ?

De oude begane wegen bieden geen uitweg meer. Er moet een nieuw scenario geschreven worden. Maar op dit moment wil niemand eraan beginnen.

De kern van het probleem is dat de Palestijnen almaar minder rechten hebben in Israël en de Israëli’s zich sinds de diplomatie in het Midden-Oosten van de vorige Amerikaanse president Donald Trump meer ingedekt dan ooit voelen.

Trump trok uitdrukkelijk de kaart van Israël, explicieter dan zijn voorgangers, die vaker dubbelzinnig bleven in het conflict. De verhuizing van de Amerikaanse ambassade van Tel Aviv naar Jeruzalem was meer dan een symbool. In Jeruzalem was het Amerikaanse consulaat gevestigd, dat diende als een soort ambassade voor de Palestijnen. Meteen raakten zij het consulaat kwijt omdat het geïntegreerd werd in de ambassade.

Trump deed ook verschillende Arabische en moslimlanden diplomatieke betrekkingen aanknopen met Israël. De Verenigde Arabische Emiraten deden dat in ruil voor een stevig wapencontract, Marokko ging overstag in ruil voor de steun van Trump voor hun aanspraak op de Westelijke Sahara en Soedan werd geschrapt van de lijst van terreurlanden. Zelfs Saoedi-Arabië zocht een zekere toenadering.

De mensen vergeten blijkbaar dat de VS, nochtans het sterkste land ter wereld, niet altijd alles onder controle hebben.
Barack Obama
Toenmalig Amerikaans president

De strategie achter dat Midden-Oostenbeleid? Van Iran de grote boeman maken. Van dat geopolitieke spelletje werden de Palestijnen het grootste slachtoffer. Iedereen keek van hen weg. Tot 10 mei, toen Hamas raketten afvuurde op Jeruzalem en de rest van Israël.

De huidige confrontatie tussen Israël en Hamas komt zeven jaar na haast identieke gevechten. In de zomer van 2014 bevochten beide kampen elkaar 51 dagen. Aan Palestijnse zijde vielen 2.251 doden, de meeste van hen burgers. Aan Israëlische zijde vielen 74 dodelijke slachtoffers, veelal militairen. Het gevolg van die opstand was dat de Gazastrook vrijwel hermetisch van de buitenwereld werd afgesloten, langs de Israëlische maar ook langs de Egyptische kant.

Voor de Amerikaanse president Joe Biden betekent de nieuwe geweldgolf een terugkeer naar het verleden. In 2014 werd pijnlijk duidelijk hoe machteloos de VS staan tegenover Israël. De toenmalige baas van Biden, president Barack Obama, moest toen op een persconferentie toegeven dat zijn land de controle over het conflict kwijt was: ‘De mensen vergeten blijkbaar dat de VS, nochtans het sterkste land ter wereld, niet altijd alles onder controle hebben.’

Aan het hoofd van de tafel

Tijdens zijn verkiezingscampagne beloofde Biden duidelijk dat de VS internationaal opnieuw de leiding zouden nemen en ‘aan het hoofd’ van de tafel zouden gaan zitten. Hij had allicht liever een confrontatie met China of Rusland aangegaan dan zich over het eeuwige probleem van Israël en Palestina te buigen.

Hoe laag die kwestie op de presidentiële agenda stond, bleek uit het feit dat er geen ambassadeur was in Jeruzalem en geen speciale gezant voor het conflict. Ter vergelijking: Obama stelde al op de tweede dag na zijn aantreden een speciale gezant aan. Nu moet Hady Amr, als adjunct-staatssecretaris voor het Midden-Oosten, de klus in Israël klaren. Hij is een man met veel terreinkennis.

De president verklaarde een wapenbestand te steunen en de VS werken eraan samen met Egypte en andere partners.
Benjamin Netanyahu
Premier Israël

Zelf houdt Biden het voorlopig op diplomatie via de telefoon. Hij belt regelmatig met de Israëlische premier Benjamin Netanyahu en de president van de Palestijnse Autoriteit, Mahmoud Abbas. Biden hamerde tijdens de eerste week van het conflict op het recht van Israël om zichzelf te verdedigen tegen de aanvallen van Hamas, dat door de VS en een groot deel van het Westen als een terreurorganisatie beschouwd wordt.

Pas maandagavond liet Biden Netanyahu weten dat hij een wapenbestand steunde. ‘De president verklaarde een wapenbestand te steunen en de VS werken eraan samen met Egypte en andere partners’, luidde de officiële mededeling. Dat betekende een bocht van Biden, en wel onder druk van zijn eigen partij. Want tot dan kreeg hij het woord ‘bestand’ niet publiekelijk over de lippen.

Vooral aan de linkerzijde van de Democratische partij is de druk groot om Israël meer in het gareel te laten lopen. Parlementslid Alexandria Ocasio-Cortez uit New York beschuldigde Israël van grove schendingen van de mensenrechten en de creatie van een ‘apartheidsstaat’. Die fel uitgesproken stellingen verbergen een almaar grotere groep gematigde Democraten die het moeilijk heeft met de houding van Israël. Op termijn is dat schadelijker voor Biden.

Zo zei afgevaardigde Gregory Meeks, de voorzitter van de commissie Buitenlandse Zaken, maandag dat hij de regering-Biden zou vragen een wapencontract van 735 miljoen dollar tijdelijk op te schorten. Meeks staat nochtans bekend als een verdediger van de Israëlische zaak. Bij de senatoren groeit de ongerustheid. 28 Democratische senatoren, of meer dan de helft van de fractie, riepen eerder al op tot een staakt-het-vuren. De groep stond onder leiding van senator John Ossoff uit Georgia. Ossoff, zelf van Joodse afkomst, vraagt beide partijen de vijandelijkheden te staken. Naarmate het conflict escaleert, dreigt ook de confrontatie in de Democratische partij groter te worden.

Cynisch eigenbelang

Biden lijkt in te zetten op een terugkeer naar de oude recepten. Dat zijn vredesgesprekken over een tweestatenoplossing. Maar door een actief kolonisatiebeleid van Israël in de bezette gebieden en een even actief uitzettingsbeleid lijkt die oplossing ten zeerste achterhaald. Bovendien is niemand van de partijen geneigd nu om de tafel te gaan zitten. De verdeeldheid is in alle kampen alleen groter geworden.

De inzet van het conflict voor Netanyahu is zijn politiek overleven. Na vier verkiezingen in twee jaar slaagde hij er niet in een stabiele regering te vormen. Door nu fors in te zetten op het bestoken van de Gazastrook hoopt hij genoeg kiezers te overtuigen om hem bij een nakende vijfde stembusslag voldoende slagkracht te geven om wel een kabinet te vormen. De Israëlische militaire superioriteit is dankzij de VS onbetwist.

Bovendien staat de Israëlische premier wantrouwig tegenover Biden omdat die het nucleaire overleg met Iran nieuw leven wil inblazen. Biden zal dus de nodige moeite hebben met Netanyahu.

Aan Abbas heeft Biden niets. Die is al 17 jaar president, hoewel hij maar voor vier jaar verkozen werd. Bij het begin van de vijandelijkheden stelde hij de Palestijnse verkiezingen nog maar eens uit. Abbas lijkt alleen geïnteresseerd in machtsbehoud.

Europa is traditioneel erg verdeeld over de hele zaak. Sommige landen staan pal achter Israël. In Oostenrijk bijvoorbeeld werd de Israëlische vlag boven de kanselarij gehesen.

In de Arabische wereld zijn er duidelijk scheuren in het front. De Verenigde Arabische Emiraten houden de berichtgeving over wat in de Gazastrook gebeurt minimaal. Maar Arabische staten die niet kiezen voor de Palestijnse zaak lopen gevaar dat hun eigen bevolking in opstand komt. In Israël zelf komen de Palestijnse inwoners ook in opstand. Dat is nieuw en leidt tot nog grotere instabiliteit in het land.

Hamas maakt cynisch gebruik van de hele situatie en versterkt zijn positie. Die strategie werkt. Na het conflict in 2014 rekende de buitenwereld erop dat de Palestijnen in opstand zouden komen tegen Hamas door de bommenregen die Israël over de Gazastrook strooide, maar dat gebeurde niet.

Europa is traditioneel erg verdeeld over de hele zaak. Sommige landen staan pal achter Israël. In Oostenrijk bijvoorbeeld werd de Israëlische vlag boven de kanselarij gehesen. Maar in andere landen weerklinkt meer en meer de roep om forser tegen Israël op te treden. Het probleem is dat de Europeanen niet veel hefbomen hebben. Natuurlijk geven ze royaal steun aan de Palestijnen, ze zijn de belangrijkste donor aan het land. Maar tegenover Israël is de hefboom veel kleiner. En harde sancties uitvaardigen tegen Israël is evenmin een haalbare kaart wegens de steun die het land geniet. De Franse president Emmanuel Macron werkt achter de schermen samen met de Egyptische president Abdul Fatah al-Sisi aan een bestand. Maar een staakt-het-vuren is daarom nog geen oplossing.

Sluimeren

Het decennialange conflict raakt op deze manier niet opgelost. De recente gebeurtenissen laten duidelijk zien waar het schoentje knelt: bij burgerrechten voor de Palestijnen. Met andere woorden: een rechtstaat waarin iedereen dezelfde rechten heeft. De tweestatenoplossing was lang aanvaardbaar, maar is op het terrein achterhaald.

De enige uitweg is een onderhandelde oplossing over gelijke rechten en een vreedzaam samenleven. De grote vraag is dan wie aan die tafel kan, wil en mag zitten. In de huidige situatie lijken nieuwe onderhandelingen verder af dan ooit. En zolang er geen politieke leiders zijn die tot een oplossing willen komen, zal het conflict blijven sluimeren. Zelfs als er nu een nieuw bestand komt, blijven alle ingrediënten voor een nieuwe uitbarsting bestaan. Dat maakt dit conflict uitzichtloos.

Lees verder

Advertentie
Advertentie
Advertentie
Advertentie

Gesponsorde inhoud

Gesponsorde inhoud