nieuwsanalyse

Internationaal offensief om nucleaire deal Iran te redden

De Duitse minister van Buitenlandse Zaken, Heiko Maas, reisde deze week naar Teheran om zijn Iraanse evenknie Mohammad Javad Zarif ervan te overtuigen de nucleaire deal uit 2015 niet op te blazen. ©REUTERS

De Iraanse leiders ontvangen deze week hoog internationaal bezoek. Delegaties uit Duitsland en Japan zetten hun beste beentje voor om te voorkomen dat Teheran het nucleair akkoord uit 2015 opblaast.

De Iraanse autoriteiten rollen deze week de rode loper uit voor belangrijk buitenlands bezoek. Niet alleen de Duitse minister van Buitenlandse Zaken Heiko Maas hield halt in Teheran, voor het eerst in ruim vier decennia krijgt het land ook de premier van Japan, Shinzo Abe, op visite.

Het diplomatieke offensief vindt niet toevallig nu plaats. Wereldwijd groeit de vrees dat de nucleaire deal die Iran in 2015 sloot met zes wereldmachten ten dode opgeschreven is.

Amerikaanse sancties

De Amerikanen brachten het akkoord in mei vorig jaar een eerste klap toe: president Donald Trump trok zijn land niet alleen terug uit de overeenkomst, hij schroefde de sancties tegen het regime ook weer op.

Teheran verrijkt nu sneller uranium dan tevoren. De oplopende spanningen baren me zorgen.
Yukiya Amano
Topman nucleaire waakhond IAEA

Vorige maand volgde een nieuwe batterij strafmaatregelen. En Washington stuurde extra troepen en militair materieel naar de regio.

De Amerikaanse demarches doen Iran pijn. De economie ligt op apegapen, de werkloosheid stijgt en de inkomsten vallen terug omdat de VS hun pijlen ook richten op de export van Iraanse olie. Bovendien borgen verschillende westerse bedrijven hun plannen om zaken te doen met Iran op uit schrik voor Amerikaanse tegenmaatregelen.

Tegenaanval

In een poging uit de omknelling te geraken ging Teheran begin vorige maand in de tegenaanval. Het stelde de Europese ondertekenaars van het akkoord een ultimatum: ze kregen 60 dagen om Iran ervan te overtuigen dat het nog baat heeft bij de deal door hen een financiële reddingsboei toe te gooien. 'Anders blaast Teheran de overeenkomst op.'

De Europeanen hebben nog geen concrete en significante maatregel genomen om de belangen van Iran te garanderen.
Iraanse ministerie van Buitenlandse Zaken

Om de wereld ervan te overtuigen dat het hen menens is, schroefden de Iraniërs de verrijking van uranium de afgelopen weken al op. 'Teheran verrijkt nu sneller uranium dan tevoren. Maar het houdt zich nog wel aan de beperkingen die opgelegd zijn in het nucleaire akkoord', waarschuwde Yukiya Amano, de topman van het Internationaal Atoomenergieagentschap (IAEA), dinsdag.

Toch maakt de waakhond zich zorgen. 'De oplopende spanningen baren me zorgen. Ik hoop dat die door de dialoog snel afnemen', zei Amano.

Rol voor Japan

Analisten zien een rol weggelegd voor Japan. Abe heeft niet alleen goede banden met Trump, zijn land onderhoudt ook warme betrekkingen met Iran. 'Abe schikt zich in de rol van boodschapper. Hij zal proberen de spanningen tussen Iran en de VS te verminderen', zegt Toshihiro Nakayama van het Wilson Center in Washington. 

Tokio heeft zelf ook baat bij een oplossing van de crisis en stabiliteit in het Midden-Oosten. Net als China en India importeerde het voor de invoering van de Amerikaanse sancties flink wat olie uit Iran.

Geduld

Maar Iran kijkt toch vooral naar Europa. En dat heeft nog heel wat werk voor de boeg als het Teheran er tegen begin juli van wil overtuigen de nucleaire deal niet op te blazen, waarschuwen de Iraanse autoriteiten.

Abe schikt zich in de rol van boodschapper. Hij zal proberen de spanningen tussen Iran en de VS te verminderen.
Toshihiro Nakayama
Hoogleraar Wilson Center in Washington

'De Europeanen hebben nog geen concrete en significante maatregel genomen om de belangen van Iran te garanderen', klinkt het op het Iraanse ministerie van Buitenlandse Zaken. Heiko Maas vraagt nog wat geduld op te brengen. 'We zijn bereid onze engagementen na te komen, maar we kunnen geen mirakels verrichten.'

Europa stelt alles in het werk om een speciaal vehikel te lanceren dat het mogelijk maakt handel te drijven met Iran zonder de Amerikaanse dollar te gebruiken. 'Het gaat om een nieuw instrument. Het is daarom niet zo eenvoudig in de praktijk te brengen. Maar ik denk dat het nu snel gebruikt kan worden', zegt Maas. Of die woorden volstaan om te voorkomen dat Iran de nucleaire deal opblaast, moet de volgende weken blijken.

Lees verder

Advertentie
Advertentie

Tijd Connect