analyse

Iraanse verkiezingen brengen hardliners weer aan zet

Verkiezingsaffiches voor de Iraanse parlementsverkiezingen van vrijdag.

De Iraanse parlementsverkiezingen draaien sowieso uit op een overwinning voor de hardliners en de conservatieven. Het regime in Teheran houdt de regie strak in handen, zeker na de recente spanningen met de Verenigde Staten.

Met het enthousiasme van een schoolmoeë puber trekt de Iraanse bevolking vrijdag naar de stembus om een nieuw parlement te kiezen. De geestdrift staat op een laag pitje door de aanhoudende repressie en een loodzware economische crisis, die volgde op de hernieuwde confrontatie met de Verenigde Staten. De ontgoocheling is groot. De hoop op een nieuw tijdperk van voorspoed en openheid is de kop ingedrukt. 

Bovendien draaien de verkiezingen sowieso uit op een overwinning voor de hardliners in Teheran. Daar waakte het regime over door grondig te wieden in de kandidatenlijsten. Van de ruim 16.000 mensen die zich hadden ingeschreven kregen amper 7.000 de toelating zich kandidaat te stellen. De verkiezingswaakhond verbood zelfs een derde van de 290 huidige parlementsleden om opnieuw deel te nemen.

Iran kent geen echt partijpolitiek systeem. Het politieke spectrum wordt vooral opgedeeld in schakeringen, van hervormingsgezinden over gematigden tot conservatieven en hardliners. En het zijn vooral die laatste twee groepen die de kieslijsten domineren. Beide facties steunen het theocratische regime, al staan de conservatieven iets meer open voor de buitenwereld terwijl de hardliners de confrontatie zoeken.

Eb en vloed

Zoals eb en vloed wisselen beide uitersten van het politieke spectrum elkaar af. Die machtswisseling -  zorgvuldig geregisseerd door ayatollah Ali Khamenei, de nummer één van het regime - gebeurt grofweg om de acht jaar, oftewel twee legislaturen. Nadat de conservatieve krachten het onder de omstreden president Mahmoud Ahmadinejad voor het zeggen hadden, kwamen de gematigden aan zet met het aantreden van Hassan Rohani in 2013.

Rohani brak echter geen potten. Hij slaagde er wel in een deal te sluiten met het Westen, waarbij Iran zijn nucleaire programma bevroor. In ruil zou het land zich bevrijden van de loden last van de internationale sancties, die de economie jarenlang hadden verstikt. Maar dat ging mis, onder meer omdat veel winsten bleven plakken aan de vingers van de hardliners, die sinds jaar en dag de Iraanse economie domineren.

De doodsteek voor de geloofwaardigheid van de gematigden kwam toen Trump de nucleaire deal opzegde.

De doodsteek voor de geloofwaardigheid van Rohani en zijn gematigde factie kwam toen de Amerikaanse president Donald Trump de nucleaire deal opzegde. Iran zette nog even zijn geld in op Europa om het akkoord te redden, maar de Europeanen stonden machteloos tegen het Amerikaanse sanctiegeweld. De implosie van de nucleaire deal was koren op de molen van de hardliners.

Qassem Soleimani

Even leek Trump het regime in de kaart te spelen toen hij begin dit jaar de opdracht gaf de notoire generaal Qassem Soleimani te vermoorden. De moord wakkerde in Iran het gevoel van samenhorigheid tegen het Westen aan, al duurde dat niet lang. Want toen bekendraakte dat de almachtige Revolutionaire Garde een Oekraïens vliegtuig had neergeschoten - en dat vervolgens in de doofpot had willen steken - brak het vertrouwen in de leiders.

Daarmee werd het regime voor de tweede keer in korte tijd onder druk gezet. Eind vorig jaar was al eens een golf van protest over het land gespoeld. Tienduizenden Iraniërs kwamen toen op straat tegen de even onverwachte als forse verhoging van de brandstofprijzen. Het was de eruptie van het sluimerende ongenoegen over de economische miserie en het onvermogen van de machthebbers om daar iets aan te veranderen. 

De autoriteiten reageerden echter met de brutale onderdrukking van de protesten. Daarbij vielen waarschijnlijk honderden doden, schatten mensenrechtenorganisaties. Het zou de bloedigste repressie zijn geweest in het meer dan 40-jarige bestaan van de Islamitische Republiek. Het verschroeiende geweld toonde aan dat de echte macht bij de hardliners ligt. Zij domineren alle belangrijke instellingen, van de verkiezingsraad over het leger tot de Revolutionaire Garde.

Lage opkomst

Bovenaan de politieke voedselketen staat al sinds 1989 ayatollah Khamenei, die als de hoogste geestelijke leider de lakens uitdeelt. Hij beseft dat de economische rampspoed zijn bewind onder druk zet. Daarom is het van cruciaal belang dat vrijdag voldoende kiezers hun stem uitbrengen. Een lage opkomst zou in de kaart spelen van de critici van Teheran, die beweren dat de Islamitische Republiek aan een update toe is.

De stembusgang van vrijdag is vooral de opmaat voor de presidentsverkiezingen van volgend jaar. Volgens het politieke getijdenboek van het Iraanse bewind komt dan weer een conservatieve hardliner aan de macht, die de hakken in het zand zal zetten als het over de relaties met het Westen gaat. Sowieso staat vast dat er niet meteen een nieuwe toenadering komt. Daar zijn vooral de gewone Iraniërs de dupe van.

Lees verder

Advertentie
Advertentie

Gesponsorde inhoud