Iran-expert: 'VS en Iran wagen gevaarlijke gok'

Iran overschrijdt vanaf 27 juni de afgesproken limiet voor verrijkt uranium. ©AFP

Iran dreigt zijn hand te overspelen met twee strakke deadlines, zegt Crisis Group-expert Naysan Rafati. 'Het zet Europa in een heel moeilijke positie.'

Iran verraste de internationale gemeenschap begin mei met de mededeling dat het zich uit de Irandeal van 2015 zou terugtrekken, nadat de VS exact een jaar geleden uit het nucleaire akkoord waren gestapt. Het gaf de andere ondertekenaars van de deal - het Verenigd Koninkrijk, Frankrijk, Rusland, China en Duitsland - 60 dagen de tijd om te verzekeren dat Iran weer olie kon exporteren en handel kon voeren met de wereld. Zoniet zou het zijn voorraad uranium en zwaar water - dat in kernreactoren, maar ook voor de ontwikkeling van atoomwapens wordt gebruikt - niet langer beperken en ook andere verplichtingen niet meer nakomen.

Maandag verscherpte Iran die deadline nog. Het waarschuwde dat het over tien dagen, dus tegen 27 juni, de vastgelegde limiet voor verrijkt uranium overschrijdt. Het wil zo de Europese landen onder druk zetten om in actie te komen. 'Iran neemt een gok', zegt Naysan Rafati, Iran-expert bij de International Crisis Group. 'Het gevaar bestaat dat een nucleaire crisis uitbreekt.'

Waarom voert Iran de druk op?

Naysan Rafati: 'Het land heeft begin mei, op de verjaardag van de Amerikaanse terugtrekking uit het Iranakkoord, aangekondigd dat het het akkoord loslaat als de andere ondertekenaars van de deal geen actie ondernemen. Sinds de Amerikanen de deal opzegden en de economische sancties tegen Iran weer opvoerden, is het evenwicht zoek volgens het land.'

De Iraanse acties zijn voorlopig kleinschalig en kunnen teruggedraaid worden. Er is nog tijd om een doorbraak te bereiken.
Naysan Rafati
Iran-expert

'Iran voelt alleen de nadelen van de deal en niet de voordelen. Het beperkte zijn nucleaire programma, maar van de beloofde versoepeling van de sancties en een normalisatie van de handelsbetrekkingen is geen sprake. Dat heeft een verwoestend effect op de Iraanse economie. Met de aankondiging van maandag dat het de vastgelegde limiet voor verrijkt uranium zal overschrijden, wil Iran de druk wat opvoeren. Iran verwacht dat de Europese landen actie ondernemen en het evenwicht herstellen.'

Iran gaf de Europese landen tien dagen om in actie te komen. Wat kunnen ze in die tijd doen?

Rafati: 'Europa heeft een mechanisme opgericht, Instex, om handel met Iran mogelijk te maken zonder dat Europese bedrijven Amerikaanse sancties riskeren. Dat is natuurlijk geen wonderoplossing, want het zal de Iraanse economie niet opeens uit de dieperik halen, maar het is wel een belangrijk diplomatiek signaal. Iran wil nu dat Europa dat sneller installeert. Er zijn echter twee uitdagingen. Ten eerste is niet duidelijk hoe goed en hoe snel het zal werken, ten tweede riskeert Iran zijn hand te overspelen. Het plaatst de Europese landen in een moeilijke positie, want hoe moeten ze reageren als Iran de afspraken in het akkoord niet meer nakomt?'

Hoe groot is de kans dat het op een crisis uitdraait?

Iran voelt alleen de nadelen van de deal en niet de voordelen. Het beperkte zijn nucleaire programma, maar van de beloofde versoepeling van de sancties en een normalisatie van de handelsbetrekkingen is geen sprake.
Naysan Rafati
Iran-expert

Rafati: 'Het goede nieuws is dat de Iraanse acties voorlopig kleinschalig zijn en teruggedraaid kunnen worden. Er is nog tijd om een doorbraak te bereiken.'

Komt het tot een conflict met de VS?

Rafati: 'De Verenigde Staten wilden de Irandeal van 2015 verscheuren en een bredere deal onderhandelen. Daarin zouden ook de andere Amerikaanse bezorgdheden over Iran, zoals zijn regionale activiteiten in Jemen, Syrië en Irak, opgenomen worden. De VS hebben erop gegokt dat Iran zou inbinden als ze het maximaal onder druk zetten met economische sancties. Die strategie houden ze nog altijd aan, ook al bestaat de kans dat het uit de hand loopt. Iran bond niet in en lijkt dat ook niet te zullen doen. De situatie escaleert steeds meer, ook omdat de Amerikanen amper diplomatieke pogingen ondernemen om de spanningen te ontmijnen.'

'De Europese landen hebben altijd een andere positie ingenomen. Zij zien de Irandeal als een eerste stap. Europa erkent dat er nog andere spanningsvelden zijn, de mensenrechtenschendingen in Iran of de Iraanse betrokkenheid in de oorlog in Jemen, maar het wil die later aanpakken. Het vreest dat het einde van de Irandeal tot een grote nucleaire crisis zal leiden. Dan zullen de spanningen nog veel meer oplopen.'

Lees verder

Advertentie
Advertentie

Tijd Connect